Τουρκικοί ελιγμοί στο Αιγαίο

Εν αναμονή των επίσημων ανακοινώσεων από την Αγκυρα σε σχέση με το νομοθέτημα για τις θαλάσσιες ζώνες που ετοιμάζει η Τουρκία βρίσκεται η Αθήνα. Σύμφωνα με την εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών, Λάνα Ζωχιού, η Ελλάδα θα αξιολογήσει

Πράγματι, οι μόνες «αξιόπιστες» πληροφορίες γύρω από το νομοσχέδιο που ετοιμάζει η Αγκυρα προέρχονται από όσα ανέφεραν τουρκικές κυβερνητικές πηγές στο πρακτορείο Bloomberg. Σύμφωνα με αυτές, ετοιμάζεται νομοθέτημα για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών σε «αμφισβητούμενες» (κατά την Αγκυρα) περιοχές του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου που θα κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μετά το τέλος Μαΐου. Επίσης, το νομοσχέδιο -πάντα σύμφωνα με τις ίδιες πηγές- θεωρείται το πρώτο επίσημο βήμα της Αγκυρας για την «εδραίωση των διεκδικήσεών της και τη διακήρυξη κυριαρχικών δικαιωμάτων» επί πιθανών ενεργειακών πόρων στην περιοχή, ενώ ανάμεσα σε αυτά που έχουν διαρρεύσει οι Τούρκοι αξιωματούχοι είναι και η πάγια θέση της γειτονικής χώρας για διαμοιρασμό του Αιγαίου στον 25ο μεσημβρινό, καθώς και η δυνατότητα που θα παρέχεται στον Τούρκο Πρόεδρο να καθορίζει ο ίδιος ειδικές θαλάσσιες ζώνες. Εννοείται ότι η Αθήνα δεν μπορεί να βασιστεί σε αυτά, ούτε στα δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου που αναφέρονται σε θεσμική κατοχύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το πόσο δικαιολογημένη ήταν η προσεκτική στάση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών το αποκαλύπτουν οι δηλώσεις που έκανε ο εκ των συντακτών του νομοσχεδίου Γιουτζέλ Ατζέρ στα «ΝΕΑ» της Παρασκευής. Σύμφωνα με όσα είπε ο Γ. Ατζέρ, ο όρος «Γαλάζια Πατρίδα» δεν θα εμφανίζεται ούτε στον τίτλο ούτε στο κείμενο του νομοσχεδίου, ενώ το νομοσχέδιο δεν θα θέτει ζητήματα γκρίζων ζωνών και κυριαρχίας και δεν θα περιλαμβάνει αναφορές στα 152 νησιά, κάτι που γράφτηκε κατά κόρον στον τουρκικό φιλοκυβερνητικό Τύπο.

Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι η Τουρκία είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί βασικές διατάξεις του Δικαίου της Θάλασσας -όπως αυτή για την υφαλοκρηπίδα και τις θαλάσσιες ζώνες που ορίζουν τα νησιά- και ότι το νομοθέτημα, που θα συζητηθεί διεξοδικά στις αρμόδιες επιτροπές της Εθνοσυνέλευσης, δεν θα αποτελεί μία ακόμα πρόκληση για την Αθήνα. Ούτως ή άλλως, και όπως ανέφερε η Realnews την περασμένη εβδομάδα, το νομοσχέδιο αποτελεί μια επιθετική προβολή ισχύος απέναντι στην Ελλάδα και στην ανατολική Μεσόγειο, ενώ τα όσα περιλαμβάνει παρουσιάζονται από την τουρκική κυβέρνηση ως αναγκαίες προϋποθέσεις για την επιβίωση και τη συνοχή της Τουρκίας.

Είναι λοιπόν εύλογη η ανησυχία της Αθήνας, όχι μόνο για το τι θα περιλαμβάνει το νομοσχέδιο, αλλά κυρίως για την πίεση που οι θεσμοθετημένες τουρκικές διεκδικήσεις θα ασκούν στους δρώντες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ώστε να κινηθούν βάσει των διατάξεών του και να προχωρήσουν ακόμα και σε μονομερείς ενέργειες. Αν μάλιστα, όπως διέρρευσαν Τούρκοι αξιωματούχοι στο Bloomberg, η Τουρκία επιμείνει νομοθετικά στην εντελώς ανυπόστατη (με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας) άποψη ότι τα νησιά δεν δικαιούνται υφαλοκρηπίδας και ότι οι θαλάσσιες ζώνες θα πρέπει να καθοριστούν με βάση τις ηπειρωτικές ακτές, τότε είναι υπαρκτός ο κίνδυνος στην επόμενη αλιευτική σεζόν ή κατά την πόντιση καλωδίων ανάμεσα σε Πάρο και Σαντορίνη να εμφανιστεί μια τουρκική φρεγάτα και να ζητά από τα ελληνικά αλιευτικά να αποχωρήσουν από την τουρκική ΑΟΖ ή από τα ειδικά ερευνητικά πλοία να πάρουν άδεια από την Τουρκία. Τον κίνδυνο αυτόν επεσήμανε και ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε πρόσφατη συνέντευξή του και απαντώντας στην ερώτηση αν θα είναι αναβάθμιση της πιθανής έντασης αυτή η νομοθεσία: «Η απάντηση είναι ότι αναλόγως του περιεχομένου πιθανόν και ναι. Πράγματι, δεν είναι αυτή τη στιγμή η περίοδος έτσι ώστε να προκύπτουν νέες πιθανές εστίες έντασης. Εγώ θέλω να σας πω ότι, ανεξαρτήτως του γεγονότος, θα αποτελεί μια μονομερή ενέργεια, η οποία δεν θα έχει κανένα έρεισμα στο Διεθνές Δίκαιο, αν γίνει οποιαδήποτε επιχείρηση. Γνωρίζετε πολύ καλά ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας επιβάλλει μόνον σε κράτη τα οποία έχουν παρακείμενες και αντικείμενες ακτές να συμφωνούν από κοινού για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Αρα, η οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια δεν θα έχει κανένα έρεισμα, ούτε θα έχει κάποια εξωστρέφεια. Παρά ταύτα, εάν υπάρξει οποιαδήποτε απόπειρα, είναι προφανές ότι θα δημιουργηθεί ένταση».

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι το τουρκικό νομοσχέδιο, αν ψηφιστεί όπως έχει ανακοινωθεί, θα δημιουργήσει μια κατάσταση συνεχών τριβών στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο και θα οδηγήσει σε αλλεπάλληλα περιστατικά κλιμάκωσης της έντασης με αποτέλεσμα ένα «θερμό» επεισόδιο που όχι μόνο δεν μπορεί να αποκλειστεί αλλά να φαντάζει και ως η λογική κατάληξη αυτών των τριβών. Διόλου τυχαία, ο υπουργός Εξωτερικών στην ίδια συνέντευξη και απαντώντας στην ερώτηση ποιο θα είναι το πρώτο τηλεφώνημα που θα κάνει σε περίπτωση ενός επεισοδίου με την Τουρκία, απάντησε ότι «το πρώτο τηλεφώνημα θα είναι στον αρχηγό ΓΕΕΘΑ, διότι οι Ενοπλες Δυνάμεις μας έχουν την αυτοτέλεια να στηριχθούν μόνες τους, χωρίς καμία έξωθεν βοήθεια».

Η βασική πεποίθηση, πάντως, στην ελληνική κυβέρνηση είναι ότι η Τουρκία προχωρά με αυτό το νομοσχέδιο στη συγκεκριμένη συγκυρία, προσπαθώντας να απαντήσει στις πρωτοβουλίες της Ελλάδας. «Η όποια αντίδραση της Τουρκίας έρχεται ακριβώς σε απάντηση δικών μας ενεργειών», ανέφερε ο Γ. Γεραπετρίτης και προσέθεσε: «Πότε η Ελλάδα είχε την ευκαιρία να θέσει τα επιχειρήματα, τα οποία θέσαμε την τελευταία τριετία στο τραπέζι και να αναπτύξουμε τις συμμαχίες τις οποίες έχουμε; Γιατί, την τελευταία τριετία είχαμε Θαλάσσιο Χωροταξικό; Γιατί, είχαμε τα Θαλάσσια Πάρκα; Γιατί, είχαμε στην πραγματικότητα την απάντηση επί του πεδίου σε ό,τι αφορά τις κατηγορίες και τα επιχειρήματα σχετικά με την αποστρατιωτικοποίηση;». Οπως είπε ο υπουργός Εξωτερικών, «το αποτύπωμα της Ελλάδας σήμερα είναι μεγαλύτερο από ποτέ και σε αυτό βοήθησε το γεγονός ότι τα “ήρεμα νερά” δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά υπάρχουν για να δυναμώνει η θέση της Ελλάδας, να προχωράμε πιο μπροστά, να βρίσκουμε δρόμους και να καταφέρουμε να λύσουμε τα προβλήματά μας. “Ηρεμα νερά” δεν σημαίνει αδράνεια».

Αυστηρό μήνυμα Γεραπετρίτη στην Άγκυρα: Κανένα νομοσχέδιο δεν παράγει τετελεσμένα στο διεθνές δίκαιο