Τέσσερα μέτρα ενίσχυσης των συνταξιούχων

Επιδίωξη της κυβέρνησης είναι η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, είτε με άμεσες καταβολές είτε μέσω μόνιμων αλλαγών στον τρόπο υπολογισμού των αποδοχών και των κρατήσεων.

Mε ένα πακέτο τεσσάρων παρεμβάσεων για την ενίσχυση του εισοδήματος των συνταξιούχων σχεδιάζει να προσέλθει η κυβέρνηση στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο, έχοντας ως στόχο να στηρίξει τόσο τους χαμηλοσυνταξιούχους όσο και αυτούς που τα τελευταία χρόνια

δεν είδαν ουσιαστικές αυξήσεις στις αποδοχές τους.

Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται η περαιτέρω ενίσχυση του μόνιμου βοηθήματος που καταβάλλεται κάθε Νοέμβριο, οι αυξήσεις στις κύριες συντάξεις από την 1η Ιανουαρίου 2027, η οριστική κατάργηση του μηχανισμού συμψηφισμού της προσωπικής διαφοράς με τις ετήσιες αυξήσεις, καθώς και η αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ).

Οι τέσσερις αυτές παρεμβάσεις αφορούν διαφορετικές κατηγορίες συνταξιούχων, ωστόσο κοινός στόχος είναι η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, είτε μέσω άμεσων ενισχύσεων είτε μέσω μόνιμων αλλαγών στον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων και των κρατήσεων.

Οι συνταξιούχοι βρίσκονται και φέτος στο επίκεντρο του κυβερνητικού σχεδιασμού, καθώς παρά τις αυξήσεις των τελευταίων ετών εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές απώλειες στην αγοραστική τους δύναμη λόγω της ακρίβειας, ενώ παραμένουν σε ισχύ κρατήσεις και μηχανισμοί που περιορίζουν το πραγματικό όφελος από τις αυξήσεις των συντάξεων.

Το βοήθημα του Νοεμβρίου

Σύμφωνα με πληροφορίες της Realnews, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει την περαιτέρω αύξηση και τη διεύρυνση των περίπου 1,7 εκατομμυρίων συνταξιούχων που λαμβάνουν την οικονομική ενίσχυση των 300 ευρώ κάθε Νοέμβριο. Υπό συζήτηση έχει τεθεί η αύξηση του ποσού στα 400 ευρώ.

Το συγκεκριμένο σενάριο συνδέεται άμεσα με την πορεία του Προϋπολογισμού και με τον δημοσιονομικό χώρο που θα καταγραφεί μετά το καλοκαίρι. Εφόσον τα φορολογικά έσοδα και το πρωτογενές πλεόνασμα κινηθούν καλύτερα από τις προβλέψεις, υπάρχει η δυνατότητα να ανοίξει ο δρόμος για μια πρόσθετη παροχή πέραν των 300 ευρώ, που έχουν ήδη νομοθετηθεί.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση αφορά κυρίως συνταξιούχους με χαμηλά εισοδήματα. Η ενίσχυση θα δοθεί σε συνταξιούχους οι οποίοι έχουν συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας τους έως τον Δεκέμβριο του 2025. Ειδικά για όσους λαμβάνουν αποκλειστικά σύνταξη χηρείας το επίδομα θα καταβάλλεται από την ηλικία των 60 ετών, αντί των 65.

Το ετήσιο εισοδηματικό όριο που θα πρέπει να πληρούν οι συνταξιούχοι ώστε να λάβουν το επίδομα τον Νοέμβριο είναι για άγαμους, χήρες και χήρους έως 25.000 ευρώ και με ακίνητη περιουσία έως 300.000 ευρώ και για έγγαμους ή για όσους βρίσκονται σε σύμφωνο συμβίωσης έως 35.000 ευρώ και με ακίνητη περιουσία έως 400.000 ευρώ.

Η ετήσια αύξηση

Η δεύτερη παρέμβαση αφορά την ετήσια αύξηση των κύριων συντάξεων από την 1η Ιανουαρίου 2027, η οποία, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα, αναμένεται να είναι υψηλότερη από την αρχική πρόβλεψη του 2,6%.

Οι εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου συγκλίνουν πλέον στο ότι η αύξηση θα διαμορφωθεί τουλάχιστον στο 2,9%, καθώς ο πληθωρισμός κινείται σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα που είχαν ενσωματωθεί στον Προϋπολογισμό. Οι προβλέψεις για μέσο ετήσιο πληθωρισμό κοντά στο 3,7% ενισχύονται από τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου, με τον μέσο δείκτη τιμών καταναλωτή να εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί περίπου στο 4%, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.

Το τελικό ποσοστό της αύξησης θα καθοριστεί, όπως προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία, από τον μέσο όρο του ετήσιου ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας και του πληθωρισμού. Εφόσον οι σημερινές προβλέψεις επιβεβαιωθούν, οι συνταξιούχοι θα λάβουν μεγαλύτερη αύξηση από εκείνη που είχε αρχικά προϋπολογιστεί, με τις οριστικές αποφάσεις να λαμβάνονται στο τέλος του έτους, όταν θα έχουν οριστικοποιηθεί όλα τα οικονομικά μεγέθη. Η αύξηση θα αφορά το σύνολο των κύριων συντάξεων και αναμένεται να αποτελέσει την πέμπτη διαδοχική ετήσια αναπροσαρμογή από το 2023 όταν και επανήλθαν οι αυξήσεις.

Προσωπική διαφορά

Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις, που θα εφαρμοστεί για περίπου 670.000 συνταξιούχους, αφορά την οριστική κατάργηση του μηχανισμού συμψηφισμού της προσωπικής διαφοράς με τις ετήσιες αυξήσεις των συντάξεων.

Από το 2023, όταν επανήλθαν οι αυξήσεις στις κύριες συντάξεις, οι συνταξιούχοι που διατηρούσαν προσωπική διαφορά έβλεπαν τις ετήσιες αναπροσαρμογές να συμψηφίζονται με το ποσό αυτό. Στην πράξη, η αύξηση δεν περνούσε στην τσέπη τους, αλλά χρησιμοποιείτο για να μειωθεί λογιστικά η προσωπική διαφορά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα περίπου 800.000 συνταξιούχοι να στερηθούν συνολικές αυξήσεις που έφτασαν το 13,15% την περίοδο 2023-2025.

Το πρώτο βήμα για την κατάργηση του μηχανισμού έγινε το 2026, όταν ο συμψηφισμός περιορίστηκε στο 50% της ετήσιας αύξησης. Από το 2027, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου Εργασίας, ο συμψηφισμός θα καταργηθεί πλήρως και οι συνταξιούχοι θα λαμβάνουν στο ακέραιο την ετήσια αύξηση της σύνταξής τους, ανεξάρτητα από το ύψος της προσωπικής διαφοράς που εξακολουθούν να λαμβάνουν.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου, εφόσον η αύξηση των συντάξεων από την 1η Ιανουαρίου 2027 διαμορφωθεί στο 2,9%, συνταξιούχος με 25 έτη ασφάλισης και με κύρια σύνταξη 723,76 ευρώ θα λάβει αύξηση 20,99 ευρώ, με τη σύνταξή του να διαμορφώνεται στα 744,75 ευρώ. Η προσωπική διαφορά των 31,77 ευρώ θα εξακολουθεί να καταβάλλεται, ανεβάζοντας το συνολικό προ φόρου ποσό στα 776,52 ευρώ.

Αντίστοιχα, συνταξιούχος με 35 έτη ασφάλισης και με κύρια σύνταξη 1.526,95 ευρώ θα λάβει αύξηση 44,28 ευρώ, με τη σύνταξή του να διαμορφώνεται στα 1.571,23 ευρώ. Με την προσωπική διαφορά να παραμένει στα 83,79 ευρώ, το συνολικό προ φόρου ποσό θα ανέλθει στα 1.655,02 ευρώ.

Για συνταξιούχο με 40 έτη ασφάλισης και με κύρια σύνταξη 1.630,05 ευρώ, η αύξηση θα διαμορφωθεί στα 47,27 ευρώ, ανεβάζοντας τη σύνταξη στα 1.677,32 ευρώ. Η προσωπική διαφορά των 117,76 ευρώ θα εξακολουθεί να καταβάλλεται χωριστά, με το συνολικό προ φόρου ποσό να διαμορφώνεται στα 1.795,08 ευρώ.

Αλλαγές στην ΕΑΣ

Η αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) αποτελεί την τέταρτη και πιο σύνθετη παρέμβαση που εξετάζει η κυβέρνηση ενόψει της ΔΕΘ, καθώς αφορά περίπου 400.000 συνταξιούχους με κύριες συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ και χιλιάδες δικαιούχους επικουρικών συντάξεων που επιβαρύνονται επίσης με την ίδια εισφορά. Σήμερα η ΕΑΣ επιβάλλεται στο σύνολο της κύριας σύνταξης μόλις αυτή υπερβεί το όριο των 1.400 ευρώ, ενώ αντίστοιχη εισφορά επιβάλλεται και στις επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ. Αυτός ο τρόπος υπολογισμού έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης κριτικής, καθώς οδηγεί σε δυσανάλογες επιβαρύνσεις για τους συνταξιούχους που περνούν σε υψηλότερη κλίμακα κράτησης. Σύμφωνα με πληροφορίες, το βασικό σενάριο που επεξεργάζεται το οικονομικό επιτελείο προβλέπει την αλλαγή του τρόπου υπολογισμού της ΕΑΣ στις κύριες συντάξεις. Συγκεκριμένα, εξετάζεται να θεσπιστεί αφορολόγητο όριο 1.400 ευρώ και η εισφορά να επιβάλλεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το όριο αυτό και όχι στο σύνολο της σύνταξης.

Ετσι, για παράδειγμα, σε κύρια σύνταξη ύψους 2.200 ευρώ, η ΕΑΣ δεν θα υπολογίζεται πλέον σε ολόκληρο το ποσό των 2.200 ευρώ, αλλά μόνο στα 800 ευρώ που υπερβαίνουν το όριο των 1.400 ευρώ. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται σημαντικά η μηνιαία κράτηση, ιδιαίτερα για όσους βρίσκονται στις μεσαίες και υψηλότερες κλίμακες συντάξεων.

Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα διορθώσει μία από τις βασικές στρεβλώσεις του σημερινού συστήματος, σύμφωνα με το οποίο μια μικρή αύξηση της σύνταξης μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά μεγαλύτερη κράτηση, επειδή ο συντελεστής εφαρμόζεται σε ολόκληρο το ποσό της σύνταξης και όχι μόνο στο υπερβάλλον τμήμα.

Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκεται και η αναμόρφωση της εισφοράς στις επικουρικές συντάξεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται ακόμη και η πλήρης κατάργηση της ΕΑΣ στις επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ, εξέλιξη που θα οδηγήσει σε άμεση αύξηση των καθαρών αποδοχών χιλιάδων συνταξιούχων.

Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να συνδυαστούν με τις εξελίξεις στο Ελεγκτικό Συνέδριο, καθώς εκκρεμεί η πιλοτική δίκη για τον τρόπο υπολογισμού της ΕΑΣ στις κύριες συντάξεις. Εφόσον κριθεί ότι ο ισχύων τρόπος υπολογισμού παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, το υπουργείο Εργασίας θα κληθεί να προχωρήσει στην αναμόρφωση του συστήματος, ώστε η εισφορά να επιβάλλεται με δικαιότερο τρόπο.