Στο μυαλό της Τίλντα Σουίντον

Τι μας είπε η σπουδαία ηθοποιός και δημιουργός για την απώλεια και την αλήθεια, για τον Αλμοδόβαρ και τον Τζάρμαν, για την Αθήνα και τους προγόνους, για το σινεμά και τη μόδα, με αφορμή την έκθεση “Tilda Swinton, Ongoing” που παρουσιάζεται στο Onassis Ready έως τις 28 Ιουνίου

Αφού απολαύσαμε τη μυσταγωγική, αλλά και βαθιά προσωπική της περφόρμανς “A Biographical Wardrobe” και περιηγηθήκαμε στην έκθεση “Tilda Swinton, Ongoing”, η οποία απλώνεται στον εντυπωσιακό χώρο

του “Onassis Ready” (Στρατή Τσίρκα 2, Ρέντης), η Τίλντα Σουίντον συνομίλησε με την καλλιτεχνική διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση. Αφροδίτη Παναγιωτάκου και απάντησε στις ερωτήσεις μας.
Τολμηρή περφόρμερ και ανατρεπτική εικαστική καλλιτέχνιδα, η μαγευτική Τίλντα βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της έκθεσης, η οποία συγκεντρώνει νέα και παλαιότερα έργα οκτώ στενών καλλιτεχνικών συνεργατών και φίλων της: Πέδρο Αλμοδόβαρ, Λούκα Γκαντανίνο, Τζοάνα Χογκ, Ντέρεκ Τζάρμαν, Τζιμ Τζάρμους, Ολιβιέ Σαγιάρ (με τον οποίο δημιούργησε την περφόρμανς), Τιμ Γουόκερ και Απιτσατπόνγκ Βεερασεθάκουλ. Η έκθεση, που η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση παρουσιάζει, σε συνεργασία με το Eye Filmmuseum του Άμστερνταμ, έως τις 28 Ιουνίου, περιλαμβάνει προσωπικά αντικείμενα της ηθοποιού και της οικογένειάς της, εγκαταστάσεις, ταινίες, φωτογραφίες, ένα γλυπτό αλλά και προβολές στην ταράτσα του κτιρίου.

Τίλντα Σουίντον και Αφροδίτη Παναγιωτάκου ©Thomas Daskalakis

Κομψή, γεμάτη χάρη, με πηγαία ευγένεια και θετικό βλέμμα προς τη ζωή, η Τίλντα αναδείχθηκε από την ομάδα της Στέγης ως ένας από τους πιο ζεστούς και πρόθυμους συνεργάτες που έχουν υποδεχθεί. Πράγματι, κάθε της φράση επιβεβαιώνει την αίσθηση ότι δεν της λείπει ποτέ το κίνητρο για μια καινούρια αναζήτηση, ότι είναι ανοιχτή στη ζωή και στους ανθρώπους, ότι της αρέσει ειλικρινά να μοιράζεται.
Την αποκαλούν συχνά “ξωτικό” και “εξωγήινη”, λόγω των ρόλων της και της παρουσίας της στα καλλιτεχνικά πράγματα. Κι όμως, ακόμα και αν είναι με τον τρόπο της αέρινη, την ίδια στιγμή η Τίλντα Σουίντον είναι απόλυτα, ανθρώπινα γήινη.
Τι μας είπε, μεταξύ άλλων:

* Για τη μοναξιά των νέων καλλιτεχνών

“Πέρασα αρκετά από τα τελευταία χρόνια ως πρέσβειρα της Chanel, ταξιδεύοντας και μιλώντας με νεαρούς καλλιτέχνες. Μου έκανε, λοιπόν, μεγάλη εντύπωση που όλους, σε κάθε σημείο της γης όπου ταξίδεψα, τους απασχολούσε η διανοητική υγεία και το κοινωνικό άγχος. Και συνειδητοποίησα ότι, εφόσον προερχόμουν από μια άλλη εποχή, υπήρξα μάρτυρας ενός διαφορετικού τρόπου δουλειάς, στον οποίο κυριαρχούσε μια ατμόσφαιρα καλλιτεχνικής κοινοκτημοσύνης. Αυτό δεν προσφέρεται στους νέους σήμερα. Ξεκινάς, ας πούμε, με ένα βιβλίο, μια ταινία, ένα εικαστικό έργο. Τότε, παρόλο που έφτασες σε αυτό το πρώτο βήμα μέσα από ένα δίκτυο οικογενειακό, φίλων, συμφοιτητών κλπ, σε ενθαρρύνουν να προχωρήσεις σόλο! Να βρεις μια “εμπορική επωνυμία” για τον εαυτό σου, να διαχωριστείς από τους άλλους. Και πολλοί από τους νέους με τους οποίους συνομίλησα μου είπαν ότι αυτός ο αποχωρισμός και η μοναξιά τους έκαναν να μη θέλουν πια να είναι καλλιτέχνες. Τότε σκέφτηκα ότι έτσι θα τους φανώ χρήσιμη: δείχνοντας, μέσα από την έκθεση, έναν διαφορετικό τρόπο να δημιουργεί κανείς”.

Στην περφόρμανς A Biographical Wardrobe ©Andreas Simopoulos

* Για την απώλεια

“Η performance και η έκθεση είναι γεμάτες φαντάσματα (σσ. πολλά από τα αντικείμενα που παρουσιάζονται προέρχονται από συγγενείς και φίλους που δεν βρίσκονται πια στη ζωή). Όμως, όλο αυτό δεν στοχεύει στη θεραπεία της απώλειας, αλλά στην ενσωμάτωσή της στη ζωή μας. Πρέπει να ζεις με τα φαντάσματα αυτά και την απώλεια να την αγκαλιάζεις και να την κάνεις εργαλείο. Αυτό, μάλιστα, είναι το θαυμάσιο πράγμα σχετικά με τους καλλιτέχνες. Δεν χρειάζεται να μας λείπουν όταν φεύγουν, γιατί τους έχουμε πάντα κοντά μας, μέσα από τη δουλειά και την τέχνη τους, αλλά και μέσα από το παράδειγμα που έθεσαν με τον τρόπο που έζησαν. Δεν χρειάζεται να νιώθουμε μόνοι, γιατί ειδικά καλλιτέχνες του διαμετρήματος, των σκηνοθετών Μπέλα Ταρ και Ντέρεκ Τζάρμαν, είναι πάντα εκεί για να μας κρατήσουν το χέρι και να μας πουν, “ξέρεις, δεν είσαι ο μοναδικός που ένιωσε έτσι. Βρες το κουράγιο να νικήσεις, είμαι δίπλα σου”.

A Biographical Wardrobe ©Andreas Simopoulos

* Για την Αθήνα

“Αυτό που με έχει συγκινήσει στην Αθήνα είναι ότι πολλοί που είδαν την περφόρμανς με πλησίασαν και μου είπαν, η μητέρα μου ήταν μοδίστρα, ο παππούς μου ήταν ράφτης. Προχτές, μια κοπέλα μού έδωσε ένα μαντίλι κεντημένο από τη γιαγιά της. Με συγκίνησε πολύ. Ό,τι φοράμε συνδέεται με τους προγόνους μας. Το πνεύμα τους βρίσκεται στη σημερινή χρήση των αντικειμένων τους από μας. Το παλτό του παππού μου, που έδειξα στην περφόρμανς, φτιάχτηκε το 1935, αλλά δεν είναι μουσειακό κομμάτι. Μπορεί κανείς να το αγγίξει και να το φορέσει, είναι ακόμα ένα πολύ ζεστό παλτό. Ανταποκρίνομαι σε αυτή η αίσθηση της συνεχούς ανθρώπινης χρήσης των ίδιων πραγμάτων. Με αγγίζει. Άνθρωποι ήταν, που φορούσαν ρούχα, όπως κι εμείς. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως έκαναν ό,τι καλύτερο μπορούσαν. Και όταν φοράμε τα παπούτσια τους ή χρησιμοποιούμε τα μαντίλια τους, δημιουργείται ένα είδος πνευματικής σχέσης μαζί τους. Σας συστήνω πραγματικά να το κάνετε”.

* Για την αλήθεια

“Πρέπει να λες την αλήθεια σου, το να την καταπιέζεις μού φαίνεται αποκρουστικό. Μα γιατί να μένεις σιωπηλός όταν νιώθεις την ανάγκη να πεις κάτι που δεν έχει ειπωθεί; Ο μόνος λόγος να το κάνεις είναι ο φόβος. Και ο φόβος είναι επικίνδυνο παιχνίδι. Παρόλο που αυτή τη στιγμή χρησιμοποιείται πολύ, σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι ανάγκη να θυμόμαστε ότι ο φόβος δεν αποτελεί τον μοναδικό δρόμο”.

Με τον Ολιβιέ Σαγιάρ στην περφόρμανς©Andreas Simopoulos

* Για τον Αλμοδόβαρ

“Ήθελα πάρα πολύ να συμπεριλάβω τον Πέδρο στην έκθεση, γιατί είναι ο πιο πρόσφατος συνεργάτης μου. Κάναμε δύο ταινίες, αγαπάμε ο ένας τον άλλον και σκοπεύουμε να κάνουμε κι άλλες. Μέχρι να συνεργαστούμε το 2020, όσα είχε κάνει μου φαίνονταν πολύ “αλμοδοβαρικά” και μου ήταν αδύνατον να με φανταστώ σε αυτό το πλαίσιο. Κι όμως, τα κατάφερε να με εντάξει! Δυο φορές!Πράγματι, μερικές φορές έχω “ντύσει” έναν χαρακτήρα. Οι περισσότεροι με ξέρουν από δυο, τρία στούντιο φιλμ, που είναι τελείως παραπλανητικά όσον αφορά το έργο ζωής μου. Το έργο της ζωής μου είναι αυτό που βλέπετε εδώ. Στην έκθεση δεν υπάρχει κάποια ταινία της Μάρβελ ή η “Νάρνια”, ταινίες για τις οποίες με γνωρίζουν οι περισσότεροι. Όμως, το να έχω εδώ και τον Αλμοδόβαρ είναι ένα μικρό κλείσιμο του ματιού σε αυτού του είδους την “ντυμένη” δουλειά”.

Έκθεση Tilda Swinton Ongoing © Margarita Yoko Nikitaki

* Για την μόδα και το σινεμά

“Στο σινεμά της δεκαετίας του ΄80 υπήρχε ένας συγκεκριμένος τρόπος δουλειάς, ενώ σήμερα κάποιος μπορεί να φτιάξει ταινία με το κινητό του. Πιστεύω, όμως, ότι, τα τελευταία 20 χρόνια, ο πιο ικανοποιητικός χώρος, από δημιουργική άποψη, είναι η μόδα. Ο κόσμος της μπορεί ακόμα να είναι δημιουργικός, κάτι που το σινεμά πασχίζει πια να καταφέρει. Ξέρετε, στα 80’ς κανείς από μας δεν είχε χρήματα, κανείς δεν πίστευε ότι θα αποκτούσε και κανείς δεν τα ήθελε πραγματικά. Και αυτό σήμαινε ότι ήμασταν αληθινά ελεύθεροι. Γιατί κανείς δεν ενδιαφερόταν να μας ελέγξει, δεν ήμασταν προσοδοφόροι. Υπάρχει, λοιπόν, μια ευκαιρία μέσα σε αυτήν την πολιτιστική κρίση που κυριαρχεί τώρα: βγάλε χρήματα με το αριστερό σου χέρι, βγάλε τέχνη με το δεξί.

Tilda Swinton Ongoing στο Onassis Ready © Margarita Yoko Nikitaki

* Για την κόκκινη κλωστή που την ενώνει με τους δημιουργούς

“‘Όταν ξεκίνησα να δημιουργώ την έκθεση, είχα στο μυαλό μου την εικόνα ενός δέντρου. Η σχέση μεταξύ μας είναι ο κορμός του. Η συζήτηση που βγαίνει από τη σχέση είναι το κλαδί. Το έργο, δηλαδή η ταινία, το άρθρο, η περφόρμανς, είναι απλώς το φύλλο. Κάτι εφήμερο. Η διαδικασία της δημιουργίας, λοιπόν, είναι το σημαντικότερο κομμάτι. Όταν ετοιμάζαμε το “Διπλανό δωμάτιο” με τον Αλμοδόβαρ, μιλήσαμε πάρα πολύ για το δικαίωμα να επιλέξει κάποιος πότε θα φύγει από τη ζωή. Οι καλύτερες κουβέντες με τον Ντέρεκ Τζάρμαν για τις επτά ταινίες που κάναμε μαζί έγιναν στο τραπέζι της κουζίνας, πάνω από δεκάδες φλιτζάνια με τσάι. Αυτή είναι η κόκκινη κλωστή. Το τραπέζι της κουζίνας. Όλοι αυτοί οι δημιουργοί ήθελαν να συμμετάσχουν σε μια συζήτηση. Ο Τζάρμαν μας έλεγε πάντα, “να προετοιμάζεστε για το πλατό σαν να ετοιμάζεστε για πάρτι”. Έτσι ακριβώς ήταν. Και όπως όλοι ξέρουμε, σε ένα καλό πάρτι ο οικοδεσπότης δεν αποτελεί τη μοναδική πηγή ενέργειας στο δωμάτιο. Η ενέργεια μοιράζεται, άλλος βάζει τη μουσική, άλλος το φαγητό. Η ευθύνη της δημιουργίας είναι μοιρασμένη”.

Άποψη της έκθεσης στο Onassis Ready © Margarita Yoko Nikitaki

* Για την υποκριτική

“Δεν πηγαίνω για τους ρόλους, πηγαίνω για τους ανθρώπους. Μερικές φορές, καθώς συζητάμε με τους φίλους μου σχετικά με κάποιο νέο πρότζεκτ, συνειδητοποιούμε ότι δεν υπάρχει κάτι για μένα σε αυτό και τελικά δεν κάνω τίποτα! Επίσης, δεν με πειράζει η αργοπορία. Μία από τις ταινίες μας χρειάστηκε 17 χρόνια για να ολοκληρωθεί. Την τελευταία ταινία που έκανα τη συζητούσαμε από το 1986! Κάθε πρότζεκτ χρειάζεται τον χρόνο του. Βέβαια, τώρα τελευταία δεν εξασκώ και πολύ την υποκριτική. Ασχολούμαι με την έκθεση, γράφω… Α, ναι, υπάρχει και ένα θεατρικό που θα ανέβει στο Royal Court Theater (σσ. στο Λονδίνο τον Οκτώβριο). Δεν θέλησα ποτέ πάρα πολύ να δουλέψω στο θέατρο. Το τελευταίο θεατρικό που έκανα ήταν το “Man to Man”, to 1988, ε, αυτό μου ζήτησαν να ξανακάνω φέτος. Πολύ πολιτικό έργο, ένα one man show, μου άρεσε τότε γιατί δημιουργεί μεγάλη επαφή με το κοινό. Όμως, απαιτεί έντονη σωματική προσπάθεια- και εγώ είμαι σχεδόν 40 χρόνια μεγαλύτερη!”

Info: Οι παραστάσεις της περφόρμανς “A biographical Wardrobe” έχουν τελειώσει, όμως τα ρούχα θα παραμείνουν κρεμασμένα καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης ως εγκατάσταση, ενώ το κοινό θα μπορεί να δει αποσπάσματα της περφόρμανς από οθόνη.