Σεμίνα Διγενή: «Δεν έχω χρόνο να γεράσω»

Είναι ένα από τα πιο επιδραστικά και πολύπλευρα πρόσωπα της ελληνικής δημοσιογραφίας. Με μια καριέρα που εκτείνεται σε αρκετές δεκαετίες, η Σεμίνα Διγενή έχει αφήσει ανεξίτηλο το προσωπικό στίγμα της τόσο στα έντυπα, όσο και στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο και στο διαδίκτυο. Τα τελευταία χρόνια φέρει την ιδιότητα της συγγραφέως, αλλά και της βουλευτή του ΚΚΕ. Με αφορμή το τελευταίο συγγραφικό πόνημά της μιλά στη Realnews για τα βιβλία της, για τη σχέση της με τον χρόνο, για τον ρόλο της τέχνης και του πολιτισμού.

Διπλό συγγραφικό χτύπημα με δύο βιβλία μέσα στη χρονιά. Μίλησέ μας γι’ αυτά.

Το «Καθ’ οδόν» των εκδόσεων «Σύγχρονη Εποχή» περιέχει 15 μικρά μονόπρακτα της καθημερινότητας. Ανάμεσα στους πρωταγωνιστές συναντάς μια γυναίκα στην Ερμού, που μόλις έχασε το σπίτι της σε πλειστηριασμό, ένα ερωτευμένο 16χρονο αγόρι, που πηγαίνει στο πρώτο ραντεβού του, έναν πρωθυπουργό που παρακολουθεί αμήχανος μια διαδήλωση στην Αμαλίας, μια γυναίκα στην Αλεξάνδρας, της οποίας το παιδί δολοφονήθηκε, έναν ψευτοαγρότη με Ferrari στο Κολωνάκι κ.ά. «Η τέχνη τού να μην πεθάνεις – Οι απείθαρχοι», από τις εκδόσεις «Ανεμος Εκδοτική», είναι μια ανταρσία απέναντι στο οριστικό. Στην ανανεωμένη έκδοση, οι σπουδαίοι νεκροί αρνούνται πεισματικά να συμμορφωθούν με τον θάνατό τους. Με χιούμορ, ανατροπές και φιλοσοφικές σκανταλιές, αναμετριούνται με την εξουσία, τη μνήμη και την αιωνιότητα. Τα δύο βιβλία συνομιλούν, το ένα υπερασπίζεται τους αόρατους ζωντανούς, το άλλο τους ανυπότακτους νεκρούς. Και τα δύο αρνούνται να αποδεχθούν ότι η σιωπή και η λήθη είναι φυσικές καταστάσεις. Αντίθετα, πιστεύουν πως η μνήμη είναι η πιο ανυπότακτη μορφή αθανασίας.

Υπάρχει κάτι που ενώνει και τα εννέα βιβλία σου;

Ναι. Η ανυπακοή. Οχι ως πόζα, αλλά ως στάση ζωής. Με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που δεν χωρούν στα καλούπια, τους οποίους η ιστορία αδίκησε, η κοινωνία περιθωριοποίησε ή η εξουσία προσπάθησε να εξαφανίσει. Αγαπώ τους τολμηρούς ήρωες, αυτούς που έχουν ρωγμές, γιατί από αυτές μπαίνουν το φως και το χιούμορ, που είναι ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος να αποκαλύπτεις τις προθέσεις της εξουσίας, χωρίς να χρειάζεται να υψώσεις τη φωνή. Το νήμα που διατρέχει τα βιβλία μου είναι η πεποίθηση ότι ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να υπακούει, αλλά για να δημιουργεί, να αμφισβητεί και να αλλάζει τον κόσμο. Αλλιώς, τι νόημα έχει να ζούμε και να γράφουμε;

Σε ανησυχεί η εισβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην τέχνη γενικότερα;

Με ανησυχεί λιγότερο το ενδεχόμενο οι μηχανές να αρχίσουν να σκέφτονται και περισσότερο το ενδεχόμενο οι άνθρωποι να σταματήσουν. Η τεχνητή νοημοσύνη παράγει περιεχόμενο, δεν έχει όμως ευαισθησία, παιδικά τραύματα, κοινωνική συνείδηση, προσωπικές απώλειες, βιωμένη αγωνία. Μπορεί να περιγράψει μια επανάσταση, αλλά δεν έχει διακινδυνεύσει τίποτα γι’ αυτήν. Οταν η τεχνολογία υποτάσσεται αποκλειστικά στο κυνήγι του κέρδους, το μεγάλο πρόβλημα είναι ποιος την ελέγχει, με ποιον σκοπό και ποιος κερδίζει από αυτή. Δεν φοβάμαι, λοιπόν, τη μηχανή που γράφει ποίηση. Φοβάμαι την κοινωνία που θα θεωρήσει περιττό τον ποιητή.

Υπάρχει ελευθερία στην τέχνη σήμερα;

Τυπικά, ναι. Ουσιαστικά, η ελευθερία έχει τιμοκατάλογο. Μπορείς να δημιουργήσεις ό,τι θέλεις, αρκεί να βρεις ποιος θα το χρηματοδοτήσει, θα το εκδώσει, θα το προβάλει και ποιος θα επιτρέψει να ακουστεί. Η λογοκρισία δεν φορά στολή. Συχνά φορά κοστούμι χορηγού και κρατά τηλεχειριστήριο. Υπάρχουν, ευτυχώς, δημιουργοί που αντιστέκονται, που δεν μετρούν την αξία της τέχνης τους με εισιτήρια, πωλήσεις και αλγορίθμους, που δεν πωλούν τη συνείδησή τους για να ακουστούν. Και αυτό παραμένει βαθιά πολιτικό ζήτημα.

Η τέχνη περνά μηνύματα στο κοινό;

Φυσικά. Αρκεί να μη μετατρέπεται σε διαφημιστικό φυλλάδιο επιχειρήσεων. Η σπουδαία τέχνη δεν είναι εμπόρευμα, ούτε σου κουνά το δάχτυλο. Σου αναποδογυρίζει το μυαλό. Ενα μυθιστόρημα μπορεί να σε κάνει να καταλάβεις ανθρώπους που μέχρι χθες περιφρονούσες. Μια θεατρική παράσταση να σου αποκαλύψει αδικίες που είχες συνηθίσει. Ενα τραγούδι μπορεί να γίνει σύνθημα χιλιάδων ανθρώπων. Το ζητούμενο δεν είναι να βγαίνει ο θεατής από την αίθουσα έχοντας αποστηθίσει κάποιο «σωστό μήνυμα». Είναι να βγαίνει με περισσότερα ερωτήματα, μεγαλύτερη ευαισθησία και λιγότερες βεβαιότητες. Η τέχνη δεν αλλάζει αυτομάτως τον κόσμο. Μπορεί όμως, να αλλάξει εκείνους που θα τον αλλάξουν.

Ο πολιτισμός μπορεί να σώσει την ανθρωπότητα;

Αν αρκούσε ο πολιτισμός, θα είχαμε καταργήσει τους πολέμους από την αρχαιότητα. Δυστυχώς, η ανθρωπότητα απέδειξε ότι μπορεί να ακούει Μότσαρτ το βράδυ και να οργανώνει θηριωδίες το πρωί. Το βλέπουμε γύρω μας. Ο πολιτισμός, λοιπόν, δεν είναι μαγικό εμβόλιο κατά της βαρβαρότητας. Είναι όμως, πολύτιμο όπλο εναντίον της. Καλλιεργεί την κριτική σκέψη, την αλληλεγγύη, τη συλλογική μνήμη, την ικανότητα να βλέπεις στον άλλον έναν άνθρωπο και όχι έναν ανταγωνιστή ή κάποιον που θα εκμεταλλευτεί. Για να σώσει, όμως, ο πολιτισμός, πρέπει πρώτα να απελευθερωθεί από την εμπορευματοποίηση και να γίνει δικαίωμα όλων. Γιατί ένας κόσμος που παράγει αριστουργήματα, αλλά αφήνει ανθρώπους να πεινούν, να βασανίζονται και να σκοτώνονται, δεν είναι πολιτισμένος. Είναι απλώς καλλιτεχνικά διακοσμημένος.

Η νέα γενιά μπορεί να φέρει την αλλαγή;

Οχι μόνο μπορεί – είναι απολύτως αναγκαίο να την επιχειρήσει. Είναι ελπιδοφόρο που βλέπω νέους ανθρώπους -που ενώ τους στερούν τη στέγη, τη σταθερή δουλειά, την περίθαλψη, τον ελεύθερο χρόνο, το όνειρο και την προοπτική- αυτοί δυνατοί και αποφασισμένοι, με κοινωνική ευαισθησία και αλλεργία στην εκμετάλλευση, καταφέρνουν να μετατρέπουν την αγανάκτηση σε συλλογική δράση και να πρωταγωνιστούν στους αγώνες για να ανατρέψουν αυτόν τον άδικο κόσμο. Αλλωστε οι μεγάλες αλλαγές, όπως ξέρετε, δεν προέκυψαν ποτέ, επειδή μια γενιά περίμενε ευγενικά τη σειρά της, αλλά όταν αποφάσισε να διακόψει την παράσταση και να ξαναγράψει το έργο. Χωρίς να ζητήσει άδεια από τον θιασάρχη.

Ποιο είναι το θέμα του επόμενου βιβλίου σου, το οποίο αφιερώνεις στον Νίκο Καλογερόπουλο;

Πρόκειται για μια ιστορία που με απασχολεί βαθιά και που φιλοδοξεί να συνδυάσει το χιούμορ με τη συγκίνηση, την ανατροπή με την κοινωνική παρατήρηση. Η αφιέρωση στον Νίκο γίνεται γιατί υπήρξε ένας δημιουργός με ιδιαίτερη ματιά, που ήξερε να αναδεικνύει την ποίηση των απλών ανθρώπων, την αξιοπρέπεια των αδικημένων, το γέλιο μέσα στην τραγωδία. Αυτή η στάση απέναντι στην τέχνη με συγκινεί βαθιά. Θα σου πω μόνο ότι οι ήρωές μου όχι μόνο δεν υπακούουν, αλλά ούτε καν… πεθαίνουν.

Δημοσιογράφος και παρουσιάστρια, δημιουργός, συγγραφέας, βουλευτής. Ποια ιδιότητά σου θεωρείς πιο καθοριστική;

Δεν τις αντιμετωπίζω ως διαφορετικές ιδιότητες, αλλά ως διαφορετικούς τρόπους να υπηρετώ την ίδια ανάγκη, να ακούω τους ανθρώπους και να μη συμβιβάζομαι με την αδικία. Η δημοσιογραφία μού έμαθε να ρωτώ. Η λογοτεχνία να φαντάζομαι. Η πολιτική και το κόμμα μου, να αγωνίζομαι συλλογικά. Και η τηλεόραση, στα καλύτερά της, να επικοινωνώ, χωρίς να υποτιμώ τη νοημοσύνη του κοινού. Η πιο καθοριστική ιδιότητά μου είναι αυτή του ενεργού ανθρώπου. Δεν πιστεύω στους σωτήρες, ούτε στις προσωπικές αποστολές μεγαλείου. Πιστεύω στη δύναμη των πολλών.

Τα τελευταία επτά χρόνια έχεις γράψει εννιά βιβλία (ξέρω πως έχεις άλλα τρία στο συρτάρι) και παράλληλα είσαι δραστήρια και μαχητική βουλευτής του ΚΚΕ. Προλαβαίνεις να ζήσεις;

Μα αυτό ακριβώς κάνω! Ζω. Απλώς έχω μια… κάπως υπερκινητική αντίληψη της ζωής. Αλλοι κάνουν γιόγκα, εγώ γράφω ομιλίες στη Βουλή, άρθρα και βιβλία. Αλλοι μετρούν προβατάκια για να κοιμηθούν, εγώ μετρώ ήρωες, που απαιτούν να μπουν στο επόμενο βιβλίο ή επιχειρήματα που αποδεικνύουν τις αιτίες και τους υπεύθυνους της δυστοπίας μας. Δεν έχω χρόνο να γεράσω. Εχω ένα 24ωρο να αξιοποιήσω και δεν προλαβαίνω να κάνω όλα αυτά που έχω στο κεφάλι μου. Η επαφή με τους ανθρώπους και οι ιστορίες τους είναι η πρώτη ύλη της γραφής μου. Δεν γράφω για να δραπετεύσω από τη ζωή, αλλά επειδή συμμετέχω σε αυτήν. Είναι εφιαλτικό και μόνο να το σκεφτώ ότι μπορεί να ξυπνήσω μία ημέρα και να μην έχω τίποτα να με εξοργίζει, να με εμπνέει, να με συγκινεί ή να με κάνει να γελώ. Τότε πραγματικά θα έχω γεράσει.

Σήμερα που η ανασφάλεια, οι πόλεμοι, η ακρίβεια και η κοινωνική αδικία ορίζουν τη νέα «κανονικότητα», ποιον ρόλο μπορεί να παίξει το ΚΚΕ;

Ζούμε σε μια εποχή που υπάρχουν δισεκατομμύρια για εξοπλισμούς, αλλά όχι για περίθαλψη, μισθούς και παιδεία. Που η τεχνολογία απογειώνεται, αλλά οι εργαζόμενοι δυσκολεύονται να επιβιώσουν. Που μας ζητούν να συνηθίσουμε τον πόλεμο, τη φτώχεια και την ανασφάλεια, σαν αναπόφευκτα φυσικά φαινόμενα. Το ΚΚΕ επιμένει στο πιο ανατρεπτικό πράγμα, ότι τίποτα απ’ όλα αυτά δεν είναι μονόδρομος, αλλά και στο αυτονόητο, ότι για να κερδίσει ο λαός, πρέπει να χάσει το κεφάλαιο. Η συμπόρευση μαζί του δεν προϋποθέτει συμφωνία σε όλα. Προϋποθέτει το να αρνείσαι να γίνεις θεατής της ζωής σου και να αποφασίσεις να συγκρουστείς με την αντιλαϊκή πολιτική. Η μεγαλύτερη προσφορά που μπορούμε να κάνουμε στην εξουσία είναι να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική. Το μεγαλύτερο δώρο στον εαυτό μας είναι να της αποδείξουμε το αντίθετο.