Οι νέοι και το δημογραφικό

Τρεις σημαντικές ειδήσεις μού δημιούργησαν μεγάλο προβληματισμό την εβδομάδα που πέρασε. Η πρώτη ήταν διαγνωστική και αφορούσε μια μελέτη του ΚΕΠΕ για την αγορά εργασίας. Στη μελέτη αυτή διαπιστώναμε ότι ο πληθυσμός ηλικίας άνω των 15 ετών συνέχισε την πτωτική του πορεία. Μεταξύ δεύτερου και τρίτου τριμήνου του 2024, η μείωση έφτασε τα 5.100 άτομα, ενώ σε ετήσια βάση η μείωση ξεπέρασε τα 20.000. Είναι ανησυχητικό ότι η μεγαλύτερη μείωση προήλθε από την ομάδα

Σημειώνεται ότι το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό της ομάδας 30-44 ετών είναι κατά κανόνα το υψηλότερο και το τρίτο τρίμηνο του 2024 ξεπέρασε το 86%. Σε ένα τρίμηνο ο πληθυσμός αυτής της ομάδας μειώθηκε κατά 22.700 και σε ετήσια βάση η μείωση πλησίασε τα 69.000 άτομα, για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια. Οι υπόλοιπες δύο ειδήσεις δείχνουν την (λάθος) κατεύθυνση της φορολογικής πολιτικής. Βασίζονται στην πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για τις φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις στη μισθωτή εργασία, με βάση την ισχύουσα κλίμακα και τα ποσοστά εισφορών για το 2024. Από την έκθεση προκύπτουν δύο ανησυχητικές κατατάξεις για την Ελλάδα.

Συγκεκριμένα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες του ΟΟΣΑ με τις υψηλότερες ασφαλιστικές εισφορές, καθώς, παρά τις μειώσεις κατά 5,4 μονάδες που έγιναν μετά το 2019, οι εισφορές για την κύρια ασφάλιση φτάνουν στο 29,5%, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ βρίσκεται στο 21,5%. Από το 29,5% των ασφαλιστικών εισφορών κύριας ασφάλισης στην Ελλάδα το 18,2% ανήκει στους εργοδότες και 11,3% καταβάλλουν οι εργαζόμενοι, έναντι 13,4% και 8,1% αντίστοιχα που είναι ο μέσος όρος των εισφορών κύριας ασφάλισης στον ΟΟΣΑ. Επιπλέον, η Ελλάδα φορολογεί παραπάνω τις οικογένειες με παιδιά, καθώς τους επιβάλλει φόρο σχεδόν όσο και στους φορολογουμένους χωρίς τέκνα.

Η διαφορά μεταξύ της φορολογικής επιβάρυνσης των φορολογουμένων με παιδιά σε σχέση με όσους δεν έχουν τέκνα κατατάσσει την Ελλάδα στην τέταρτη χειρότερη θέση μεταξύ των χωρών μελών του ΟΟΣΑ, ενώ απέχει 9 εκατοστιαίες μονάδες από τον μέσο όρο των χωρών του Οργανισμού. Η συνεχιζόμενη μείωση του ενεργού πληθυσμού, και ιδίως των νέων, δεν είναι απλώς ένα δημογραφικό πρόβλημα – είναι ένα μείζον οικονομικό ζήτημα.

Οι νέοι αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της παραγωγικής βάσης κάθε χώρας. Είναι εκείνοι που εργάζονται, καινοτομούν, καταναλώνουν, δημιουργούν νέες επιχειρήσεις και οικογένειες. Οταν αυτή η ομάδα συρρικνώνεται, υπονομεύεται το αναπτυξιακό δυναμικό της οικονομίας. Ωστόσο, η πολιτεία, με τις υφιστάμενες ασφαλιστικές κρατήσεις και τη φορολογική πολιτική, δείχνει να κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση. Οι υψηλές ασφαλιστικές εισφορές δεν λειτουργούν απλώς ως κόστος για τον εργοδότη, λειτουργούν ως αντικίνητρο για τους ίδιους τους νέους που είτε αναζητούν εργασία είτε σκέφτονται να επενδύσουν στον εαυτό τους ή στην οικογένειά τους. Ενας νέος με σπουδές, προσόντα και φιλοδοξίες, όταν διαπιστώνει ότι ένα σημαντικό ποσοστό του μισθού του παρακρατείται χωρίς ανταποδοτικά οφέλη, εύλογα στρέφεται προς το εξωτερικό.

Η λεγόμενη «διαρροή εγκεφάλων» δεν είναι τυχαία, είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών. Επιπλέον, το φορολογικό σύστημα τιμωρεί -αντί να επιβραβεύει- την απόφαση δημιουργίας οικογένειας. Οταν οι οικογένειες με παιδιά φορολογούνται σχεδόν το ίδιο με εκείνες χωρίς τέκνα -και μάλιστα σε μια χώρα με σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα- τότε υπάρχει σαφής απόκλιση από κάθε λογική ενίσχυσης της γεννητικότητας.

Η Ελλάδα καταλαμβάνει μία από τις τελευταίες θέσεις στον ΟΟΣΑ όσον αφορά τη φορολογική μεταχείριση των οικογενειών. Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: λιγότερες γεννήσεις, μεγαλύτερη πληθυσμιακή γήρανση, μειωμένη κατανάλωση, χαμηλότερη ανάπτυξη.

Αν η χώρα επιθυμεί ένα βιώσιμο μέλλον, πρέπει να επανασχεδιάσει τη σχέση της με τη νέα γενιά. Να επενδύσει σε εκείνους που μπορούν να δημιουργήσουν και να καινοτομήσουν. Να μετατρέψει τα αντικίνητρα σε κίνητρα, προχωρώντας σε βαθιές μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό και φορολογικό σύστημα. Να κάνει πιο ελκυστικό το εγχώριο περιβάλλον για την εργασία, την επιχειρηματικότητα και την οικογένεια. Διαφορετικά, η μείωση των νέων δεν θα είναι απλώς στατιστικό δεδομένο, αλλά η αρχή μιας μακρόχρονης αποδυνάμωσης της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.