Οι S-400 «μπλοκάρουν» τον Ερντογάν

Πολύ δύσκολη εξίσωση για τον Τούρκο Πρόεδρο αποδεικνύεται η πώληση του συστήματος αεράμυνας σε τρίτη χώρα, καθώς η Ρωσία έχει λόγο σε αυτό και διαπραγματεύεται πολύ σκληρά. Την ίδια ώρα συσπειρώνονται στο αμερικανικό Κογκρέσο όσοι αντιδρούν στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, ενώ αυξάνονται και οι πιέσεις Νετανιάχου προς τον Τραμπ.

Τα καλά λόγια που άκουσε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ,

στην Αγκυρα πριν από 12 ημέρες, δεν ήταν αρκετά για να ξεμπλοκάρουν την πώληση των μαχητικών F-35 στην Τουρκία. Και η αρχική τουρκική αισιοδοξία ότι το θέμα των S-400, που αποτελεί το βασικό εμπόδιο για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, θα διευθετηθεί σύντομα έδωσε τη θέση της σε μια εντεινόμενη αίσθηση αδιεξόδου. Οχι μόνον επειδή συσπειρώνονται πλέον στο Κογκρέσο και έξω από αυτό όσοι είναι αντίθετοι στην πώληση των F-35 στην Αγκυρα, αλλά και επειδή οι Τούρκοι χρειάζονται το «πράσινο φως» από τους Ρώσους για την όποια μεταβίβαση των S-400 σε άλλη χώρα, κάτι που οι Ρώσοι είναι αποφασισμένοι να μην το επιτρέψουν χωρίς σημαντικά ανταλλάγματα.

Ετσι, από την υπέρμετρη αισιοδοξία των φερεφώνων του καθεστώτος (την προπερασμένη Παρασκευή, στη «Χουριέτ» ο φιλοκυβερνητικός αρθρογράφος Αμπντουλκαντίρ Σελβί εμφάνιζε ως τελειωμένη υπόθεση τη συμφωνία) φτάσαμε στην αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τις διαρροές του τουρκικού υπουργείου Αμυνας την περασμένη εβδομάδα, ότι δηλαδή «οι εργασίες σχετικά με τα συστήματα S-400 συνεχίζονται» και ότι «το κοινό θα ενημερωθεί εάν υπάρξει κάποια συγκεκριμένη εξέλιξη». Το ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις ανάμεσα στη Μόσχα και την Αγκυρα για το θέμα το επιβεβαίωσε και ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ. «Είχαμε επαφές με την τουρκική πλευρά για αυτό το θέμα και θα συνεχίσουμε τις επαφές με την τουρκική πλευρά για αυτό το θέμα», δήλωσε, ενώ στο ερώτημα αν η Τουρκία έλαβε ήδη τη σχετική άδεια απέφυγε να απαντήσει, λέγοντας ότι «αυτό το θέμα εμπίπτει στην κατηγορία των εξαιρετικά ευαίσθητων ζητημάτων».

Η Ρωσία γνωρίζει πολύ καλά πόσο δυνατό είναι το χαρτί που έχει στα χέρια της και θα το διαπραγματευτεί πολύ σκληρά με την Τουρκία προτού δώσει τη συγκατάθεσή της – αν τη δώσει. Πρώτον, γιατί τη συμφέρει να συνεχίσει να υφίσταται αυτό το σημείο τριβής ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και σε μια πολύ σημαντική χώρα του ΝΑΤΟ. Δεύτερον, γιατί έχει πολλά να ζητήσει από τους Τούρκους ως ανταλλάγματα: στη Συρία, στον Καύκασο, σε σχέση με τον ρόλο της Τουρκίας ως κόμβου φυσικού αερίου αλλά και με τη διατήρηση των οικονομικών διαύλων που επιτρέπουν στην Τουρκία να αμβλύνει τις ευρωπαϊκές κυρίως οικονομικές κυρώσεις.

Ταυτόχρονα, είναι αμφίβολο αν η Ρωσία θα συναινέσει να μεταβιβαστούν οι S-400 σε μια χώρα πολύ στενή σύμμαχο των ΗΠΑ, όπως είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ, ενώ είναι επίσης αμφίβολο αν αυτές οι χώρες θα συμφωνήσουν να αγοράσουν τους S-400 από την Τουρκία. Υπενθυμίζεται ότι στις αρχές της δεκαετίας Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κατάρ είχαν εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους για τα F-35 και δεν αποκλείεται αυτό το ενδιαφέρον να επανέλθει. Η εξαγορά των τουρκικών S-400 θα τους κλείσει τον δρόμο προς αυτή την επιλογή.

Πάντως, ακόμα και αν οι Τούρκοι καταφέρουν να παρακάμψουν τις όποιες ενστάσεις των Ρώσων και ολοκληρώσουν τη μεταβίβαση του ρωσικού συστήματος σε μια τρίτη χώρα, τα F-35 δεν θα έρθουν αυτόματα στη γειτονική χώρα. Οπως δήλωσε στο CNN ο πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, η νομοθεσία για τους S-400 είναι σαφής και ακόμη και εάν εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις, τα αεροσκάφη δεν θα παραδοθούν άμεσα. Ο πρέσβης που αποκάλυψε ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντ. Τραμπ, βρίσκεται σε απευθείας διαπραγματεύσεις για το θέμα με τον Ερντογάν υπενθύμισε ότι είναι σαφές τι απαιτεί η αμερικανική νομοθεσία και προσέθεσε πως «ακόμα και αν η Τουρκία είχε την άδεια να επιστρέψει στο πρόγραμμα, ακόμη και να πληρούσε όλες τις προϋποθέσεις, βάσει νόμου, αυτά τα αεροπλάνα δεν θα παραδίδονταν αύριο».

Την ώρα που η Τουρκία πρέπει να προετοιμάζεται για μια μακροχρόνια διελκυστίνδα, στο αμερικανικό Κογκρέσο οργανώνονται και συσπειρώνονται όσοι αντιδρούν στην επανένταξη της γειτονικής χώρας στο πρόγραμμα των F-35. Η επιστολή που συντάχθηκε με πρωτοβουλία της Ντίνα Τάιτους από 18 βουλευτές του Κογκρέσου, κυρίως Δημοκρατικούς, προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων ήταν μόνο η αρχή. Στο ζήτημα εμπλέκονται και άλλες οργανώσεις, μεταξύ αυτών και φορείς της πολύ ισχυρής αμερικανοεβραϊκής κοινότητας. Την περασμένη εβδομάδα επίσης θέση πήρε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Βαν Χόλεν, ο οποίος χαρακτήρισε τον Ερντογάν «αναξιόπιστο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ» και εξέφρασε την έντονη αντίθεσή του στο ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, τονίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα υπονόμευε, κατά την άποψή του, την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Ο γερουσιαστής υπενθύμισε ότι το Κογκρέσο έχει διαμορφώσει διακομματική θέση επί του ζητήματος και πως οποιαδήποτε προσπάθεια παράκαμψης της σχετικής νομοθεσίας από την κυβέρνηση Τραμπ θα ήταν «απαράδεκτη».

Από την πλευρά του το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να εμποδίσει την πώληση των F-35 στην Τουρκία και θα δώσει σκληρή μάχη γι’ αυτό, κινητοποιώντας και το πανίσχυρο ισραηλινό λόμπι. Ενα σημαντικό όπλο των Ισραηλινών σε αυτή τη σύγκρουση είναι ο αμερικανικός νόμος σχετικά µε το Ποιοτικό Στρατιωτικό Πλεονέκτημα (Qualitative Military Edge – QME), που ισχύει από το 1970 και ορίζει ότι το Ισραήλ θα πρέπει να έχει τεχνολογική υπεροχή σε ό,τι αφορά τους εξοπλισμούς στη Μέση Ανατολή. Στο πλαίσιο αυτό, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, µε τον πλέον έντονο τρόπο έχει εκφράσει τη διαφωνία του στα σχέδια Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι η ένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα θα κατέστρεφε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. «H διατήρηση του QME είναι κρίσιμη και η αντίθεση του Ισραήλ στην ενδεχόμενη πώληση παραμένει απόλυτη», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκίντεον Σάαρ.

Τα κενά στην τουρκική πολεμική αεροπορία

Πώς διαμορφώνεται το ισοζύγιο δυνάμεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στους αιθέρες, ακόμα και αν αποδεσμευτούν από τις ΗΠΑ τα F-35 που η Αγκυρα έχει αγοράσει

Ακόμη και στο ενδεχόμενο απομάκρυνσης των S-400 από την Τουρκία και της απόδοσης των F-35 από τις ΗΠΑ, αυτό δεν συνεπάγεται ότι η Αγκυρα θα μπορέσει να καλύψει τα κενά που υπάρχουν στην πολεμική αεροπορία της, γέρνοντας υπέρ της το ισοζύγιο δυνάμεων στους αιθέρες.

Τα έξι τουρκικά αεροσκάφη, που η Αγκυρα έχει αγοράσει αλλά βρίσκονται αποθηκευμένα σε εγκαταστάσεις στην Αριζόνα, κατασκευάστηκαν με την αρχική διαμόρφωση Block 3F, φέροντας το παλαιότερο υλικό (hardware) Technology Refresh 2 (TR-2). Αντίθετα, η Ελλάδα αποκτά εξαρχής αεροσκάφη της πλέον προηγμένης διαμόρφωσης Block 4, τα οποία ενσωματώνουν την αρχιτεκτονική Technology Refresh 3 (TR-3).

Η διαφορά μεταξύ Block 3F και Block 4 δεν είναι μια απλή αναβάθμιση λογισμικού, αλλά μια δομική τεχνολογική εξέλιξη που μεταμορφώνει το μαχητικό σε ένα εντελώς διαφορετικό όπλο αεροπορικής κυριαρχίας. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία θα παραλάβει αεροσκάφη που βγαίνουν απευθείας από τη γραμμή παραγωγής με τις πληρέστερες δυνατότητες που έχει σχεδιάσει η κατασκευάστρια εταιρεία, ενώ η Τουρκία, ακόμη και αν παραλάβει τα έξι παλαιά αεροσκάφη, θα κατέχει πλατφόρμες με σημαντικούς επιχειρησιακούς περιορισμούς.

Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο εκδόσεων βρίσκεται στην επεξεργαστική ισχύ και στα συστήματα αισθητήρων. Η διαμόρφωση TR-3/Block 4 που θα φέρουν τα ελληνικά F-35 διαθέτει έναν ολοκαίνουργιο κεντρικό επεξεργαστή με εικοσαπλάσια υπολογιστική ισχύ, εικοσιπενταπλάσια μνήμη και σημαντικά ταχύτερη μεταφορά δεδομένων σε σύγκριση με το σύστημα TR-2 των παλαιών τουρκικών αεροσκαφών.

Επιπλέον, το σύστημα Ηλεκτρονικού Πολέμου (EW) του Block 4 είναι πλήρως ανασχεδιασμένο. Παρέχει δυνατότητες ταυτόχρονης εντοπισμένης παρεμβολής σε πολλαπλές εχθρικές απειλές, αυτόματη αναγνώριση σημάτων χαμηλής πιθανότητας υποκλοπής και πολύ αυξημένη επίγνωση της τακτικής κατάστασης. Τα τουρκικά Block 3F διαθέτουν την παλαιότερη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου, η οποία υστερεί σημαντικά στην αντιμετώπιση σύγχρονων πυραυλικών συστημάτων και προηγμένων ραντάρ.

Στον τομέα των όπλων που μεταφέρουν, η υπεροχή της ελληνικής διαμόρφωσης Block 4 είναι συντριπτική. Τα τουρκικά Block 3F είναι περιορισμένα στη χρήση των βασικών αμερικανικών όπλων της προηγούμενης δεκαετίας, όπως ο πύραυλος αέροςαέρος AMRAAM AIM-120C/D και οι κατευθυνόμενες βόμβες JDAM.

Αντίθετα, η διαμόρφωση Block 4 ξεκλειδώνει την πλήρη ενσωμάτωση μιας ευρείας γκάμας νέων όπλων κρίσιμης σημασίας:

Πρώτον, επιτρέπει την ενσωμάτωση του κορυφαίου ευρωπαϊκού πυραύλου αέρος-αέρος μακράς εμβέλειας Meteor, ο οποίος διαθέτει κινητήρα ramjet και προσφέρει ασύγκριτα μεγαλύτερη φονική ζώνη μη διαφυγής (NoEscape Zone) σε σύγκριση με τους συμβατικούς πυραύλους.Δεύτερον, το ελληνικό Block 4 ενσωματώνει προηγμένα όπλα προσβολής επιφανείας και εδάφους, όπως ο πύραυλος cruise JSM (Joint Strike Missile), οι έξυπνες βόμβες GBU53/B StormBreaker, που μπορούν να πλήξουν κινούμενους στόχους υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, καθώς και το σύστημα SPEAR 3.Τρίτον, η διαμόρφωση Block 4 περιλαμβάνει τη δομική τροποποίηση Sidekick στις εσωτερικές αποθήκες οπλισμού. Η τροποποίηση αυτή επιτρέπει στο αεροσκάφος να μεταφέρει εσωτερικά έξι πυραύλους αέρος-αέρος κατηγορίας AMRAAM ή Meteor, αντί για τέσσερις που είναι το όριο της έκδοσης Block 3F. Αυτή η αύξηση κατά 50% στο εσωτερικό φορτίο όπλων επιτρέπει στο ελληνικό F-35 να διατηρεί την πλήρη διαμόρφωση stealth, μεταφέροντας ταυτόχρονα σημαντικά μεγαλύτερη ισχύ πυρός.Αντίφαση

Στον τομέα της πολεμικής αεροπορίας, η αντίφαση μεταξύ λόγων και έργων γίνεται ακόμα πιο κραυγαλέα. Η Τουρκία παρουσιάζει το εγχώριο μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN ως το αντίπαλον δέος των σύγχρονων δυτικών αεροσκαφών. Παρ’ όλα αυτά, το KAAN εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από αμερικανικούς κινητήρες General Electric F110 για να πραγματοποιήσει πτήσεις.

Την ίδια στιγμή που η κρατική προπαγάνδα υπόσχεται κυριαρχία στους αιθέρες με το KAAN, η Αγκυρα καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες για να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35, από το οποίο εκδιώχθηκε κακήν κακώς. Παράλληλα, πιέζει ασφυκτικά για την αγορά ευρωπαϊκών μαχητικών Eurofighter Typhoon. Η αγωνία αυτή δεν είναι τυχαία. Η τουρκική στρατιωτική ηγεσία αντιλαμβάνεται ότι η ελληνική Πολεμική Αεροπορία, με την απόκτηση των γαλλικών Rafale και την επικείμενη ένταξη των F-35, έχει αποκτήσει σαφή ποιοτική υπεροχή στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία συνειδητοποιεί ότι το KAAN δεν πρόκειται να είναι επιχειρησιακά έτοιμο σε αξιόλογους αριθμούς για τα επόμενα πολλά χρόνια και η ανάγκη της για άμεση εξισορρόπηση της ισχύος την αναγκάζει να αναζητεί έτοιμα δυτικά μαχητικά.

Ενα ακόμη παράδειγμα αφορά τον στόλο των F-16. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία υπερηφανεύεται για το εγχώριο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού «Özgür», ισχυριζόμενη ότι μπορεί να αναβαθμίσει μόνη της τα παλαιότερα μαχητικά της σε επίπεδα που προσεγγίζουν τις σύγχρονες εκδόσεις. Αν, όμως, αυτή η δυνατότητα ήταν καθολική και επιχειρησιακά επαρκής, η Αγκυρα δεν θα είχε κανέναν λόγο να εμπλακεί σε μια πολυετή, επίπονη και πολιτικά κοστοβόρα διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ για την αγορά νέων μαχητικών F-16 Viper και έτοιμων κιτ εκσυγχρονισμού από τις ΗΠΑ.

Από την άλλη, η Ελλάδα έως το τέλος του 2027 θα έχει 83 F-16 Viper και ήδη τρέχει τις διαδικασίες αναβάθμισης επιπλέον 38 block 50, με στόχο τη δημιουργία ενός στόλου από 120 «οχιές».