Η ώρα της αλήθειας

Η πρόσφατη εξέλιξη γύρω από τον Great Sea Interconnector (GSI) με την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam στο μετοχικό του κεφάλαιο, σε συνδυασμό με την ήδη ενεργή εμπλοκή της γαλλικής Nexans για την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου, αποτελεί μια τομή που υπερβαίνει κατά πολύ τον ενεργειακό σχεδιασμό της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.

Αυτό που στην πραγματικότητα συντελείται είναι η μεταμόρφωση ενός περιφερειακού project σε μια δοκιμασία υψίστης γεωπολιτικής σημασίας, στην οποία εμπλέκονται πλέον άμεσα τα ισχυρότερα ευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων. Εφτασε, με λίγα λόγια, η ώρα της αλήθειας για το κατά πόσο η Ευρώπη και τα κράτη-μέλη της μπορούν να υλοποιήσουν κρίσιμες υποδομές, ασκώντας τα νόμιμα κυριαρχικά δικαιώματά τους απέναντι στην παγιωμένη τακτική του εκφοβισμού που μετέρχεται η Τουρκία στην ανατολική Μεσόγειο.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο GSI ταλαντευόταν ανάμεσα στην οικονομική αβεβαιότητα και τους γεωπολιτικούς κραδασμούς. Το υψηλό κόστος των 1,9 δισ. ευρώ, σε συνδυασμό με τον ανοιχτό κίνδυνο τουρκικών παρεμβάσεων κατά τη φάση της πόντισης, δημιουργούσε δισταγμούς στους επενδυτές και δυσχέραινε την εξεύρεση κεφαλαίων, παρά την ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση. Η έλευση ενός κολοσσού όπως η Meridiam αλλάζει άρδην αυτή την εικόνα. Το οικονομικό κομμάτι είναι πλέον εξασφαλισμένο και δεν υπάρχουν δικαιολογίες περί έλλειψης πόρων ή αμφίβολης εμπορικής βιωσιμότητας. Το μοναδικό, πραγματικό εμπόδιο που απομένει στον ορίζοντα είναι η γεωπολιτική απειλή που προβάλλει η Αγκυρα, η οποία έχει επανειλημμένα επιχειρήσει να ακυρώσει στην πράξη το έργο, επικαλούμενη το νομικά ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η τουρκική στρατηγική είναι ξεκάθαρη. Επιδιώκει να επιβάλει μια de facto κατάσταση κατά την οποία οποιοδήποτε ερευνητικό σκάφος ή πλοίο τοποθέτησης καλωδίων επιχειρεί στην περιοχή μεταξύ Κρήτης και Κύπρου οφείλει να ζητά την άδειά της, αναγνωρίζοντας έτσι εμμέσως τις παράνομες διεκδικήσεις της επί της ελληνικής και κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).

Αν το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν προχωρήσει υπό το βάρος αυτών των απειλών, το μήνυμα που θα εκπέμψουμε θα είναι ολέθριο. Θα αποτελέσει μια σιωπηρή αποδοχή, τόσο από την Αθήνα και τη Λευκωσία όσο και από τις Βρυξέλλες, ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) υποχωρεί μπροστά στην πολιτική των κανονιοφόρων. Θα σημαίνει ότι η Τουρκία έχει δικαίωμα βέτο σε κάθε αναπτυξιακή πρωτοβουλία στην ανατολική Μεσόγειο, ακόμη και όταν πρόκειται για έργα μεταφοράς καθαρής ενέργειας που αποσκοπούν στη διασύνδεση ευρωπαϊκών εδαφών.

Αντιθέτως, η επιτυχής ολοκλήρωση του καλωδίου, η πόντισή του μέσα από τις περιοχές που η Τουρκία θεωρεί δικές της, θα λειτουργήσει ως η πιο ηχηρή, έμπρακτη ακύρωση των παράνομων χαρτών της «Γαλάζιας Πατρίδας». Θα αποδείξει ότι η άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων δεν είναι κενό γράμμα.

Στο σημείο αυτό υπεισέρχεται η καθοριστική ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς η έλευση των Γάλλων διεθνοποιεί εκ των πραγμάτων την προστασία του έργου. Οι Ευρωπαίοι εταίροι μας θα πρέπει να κατανοήσουν ότι ο GSI δεν είναι πια απλώς μια διμερής υπόθεση Ελλάδας – Κύπρου, η οποία θα μπορούσε να εγκλωβιστεί σε μια στενή ανάγνωση των ελληνοτουρκικών διαφορών, αλλά αποτελεί Εργο Κοινού Ενδιαφέροντος (Project of Common Interest – PCI), στο οποίο συμμετέχουν άμεσα τα στρατηγικά συμφέροντα της Γαλλίας, μιας χώρας που δεν διστάζει, ιστορικά, να προβάλει ισχύ για να προστατεύσει τις επενδύσεις της και το γεωπολιτικό αποτύπωμά της στην περιοχή. Κάθε μελλοντική προσπάθεια της Τουρκίας να παρενοχλήσει τα πλοία που εργάζονται για τον GSI δεν θα είναι πλέον μια πρόκληση μόνο προς το Πολεμικό Ναυτικό της Ελλάδας, αλλά μια ευθεία επίθεση στα οικονομικά συμφέροντα γαλλικών εταιρειών κολοσσών και, κατ’ επέκταση, στους ίδιους τους ευρωπαϊκούς σχεδιασμούς για την ενεργειακή μετάβαση και ασφάλεια.

Η ώρα της αλήθειας έχει φτάσει. Οι έρευνες βυθού επίκεινται και η πόντιση του καλωδίου θα ακολουθήσει. Σε αυτή τη φάση, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και τα ισχυρά κράτη-μέλη θα κληθούν να αποφασίσουν αν θα ανεχθούν τη συμπεριφορά του «νταή» από μια τρίτη χώρα εις βάρος ενός μέλους της Ενωσης. Η Κύπρος παραμένει το τελευταίο μη διασυνδεδεμένο ενεργειακά κράτος-μέλος και η συνεχιζόμενη απομόνωσή της, εξαιτίας των απειλών ενός τρίτου κράτους, αποτελεί προσβολή για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και τη στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε. Η ισχυρή, εμπροσθοβαρής εμπλοκή του Παρισιού παρέχει την ευκαιρία -και ταυτόχρονα δημιουργεί την υποχρέωση- στην Ευρώπη να ορθώσει ανάστημα. Να προστατεύσει έμπρακτα τις επενδύσεις της, να υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο και να διασφαλίσει ότι τα ευρωπαϊκά έργα υλοποιούνται με βάση τη νομιμότητα και όχι υπό τη δαμόκλειο σπάθη της στρατιωτικής ισχύος. Η επιτυχία του Great Sea Interconnector είναι η απόδειξη που χρειάζεται η Ευρώπη ότι μπορεί να είναι όχι μόνο μια οικονομική αλλά και μια γεωπολιτική οντότητα ικανή να επιβάλει τους κανόνες της στην ίδια της τη γειτονιά.