Η φυματίωση στην Κύπρο

Σε προηγούμενη αρθρογραφία μου στον Κυπριακό τύπο με τίτλο « Η Φυματίωση στην Κύπρο: Μια επαπειλούμενη δημογραφική επίθεση της νόσου», αναφέρθηκα στα ιστορικά, επιδημιολογικά και κλινικά χαρακτηριστικά της φυματίωσης και επεσήμανα την αναγκαιότητα συστηματικής οχύρωσης της πατρίδας μας έναντι του κινδύνου μετάδοσης και εξάπλωσης της νόσου.

Γνωστού όντος ότι η Ανατολική Ευρώπη στην οποία περιλαμβάνεται και η Κύπρος εμφανίζει σαφώς αυξημένα

ποσοστά νοσηρότητας σε σύγκριση με την Δυτική Ευρώπη και συγκεκριμένα οκταπλάσια συχνότητα από αυτήν και δεδομένου ότι η Μονάδα Επιτήρησης του Υπουργείου Υγείας της Κύπρου κατέγραψε σε σχέση με το 2007, μια πολύ σημαντική αύξηση των καταγεγραμμένων περιπτώσεων της Φυματίωσης στην πατρίδα μας, κατά 36% το έτος 2012 σημειώνονται τα ακόλουθα: Επειδή τα δηλωθέντα κρούσματα το 2013 και 2014 ήταν 41 και 41 περιπτώσεις αντίστοιχα, δημιουργήθηκε ένας τεχνητός εφησυχασμός ο οποίος κρίνεται αδικαιολόγητος και από επιστημονική επιδημιολογική ανάλυση μεθοδολογικά εσφαλμένος και αδικαιολόγητος ως προς την μη ανάληψη δράσης. Συγκεκριμένα στη διάρκεια του τρέχοντος έτους έως τώρα τα δηλωθέντα κρούσματα υπερέβησαν τα πενήντα και λαμβανομένου υπ’ όψιν και τού φαινομένου της υστέρησης δηλωθέντων κρουσμάτων (lack of notification) προ της λήξης του ημερολογιακού έτους αναμένεται σημαντική αύξηση για το 2015 η οποία θα πρέπει να θέσει τις ΙΥ και ΥΔΥ σε επιφυλακή.

Πριν από τρία χρόνια, από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) αναφέρθηκαν οκτώ εκατομμύρια επτακόσιες χιλιάδες νέα κρούσματα και ένα εκατομμύριο τετρακόσιες χιλιάδες θάνατοι από Φυματίωση. Το πρόβλημα καθίσταται εντονότερο από την αύξηση των περιπτώσεων πολυανθεκτικής στα κύρια φάρμακα Φυματίωσης (MDR – TB) αλλά και των περιπτώσεων εκτεταμένης ανθεκτικότητας Φυματίωσης (XDR-TB). Η ίδια έκθεση της WHO επισημαίνει ότι η παγκόσμια ανταπόκριση στην αντιμετώπιση της ανθεκτικής Φυματίωσης παραμένει πολύ νωθρή και η νόσος αναμένεται να αυξάνεται συνεχώς σε συχνότητα τα επόμενα χρόνια.

Στο παρελθόν αναφέρθηκε ότι στην Κύπρο «οι υγειονομικές αρχές εντόπισαν κρούσματα φυματίωσης σε αλλοδαπούς οι οποίοι επισκέπτονταν την Κύπρο, πλην όμως «οι αρχές αδυνατούν να θέσουν υπό τον έλεγχο τους τα περιστατικά αυτά». Επίσης γνωρίζουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επέπληξε την Κυπριακή Δημοκρατία, για την προσπάθεια, να θέσει υπό τον έλεγχο της αυτά τα περιστατικά με την διενέργεια εξετάσεων σε αλλοδαπούς πολίτες κατά την άφιξη τους στην Κύπρο, κρίνοντας μία τέτοια κίνηση ως ρατσιστική. Αρχικά τα δημοσιεύματα αυτά προκάλεσαν ανησυχίες στο Κυπριακό κοινό, οι οποίες αν και υπερβολικές δεν ήταν αναιτιολόγητες. Κατ’ αρχή θα πρέπει να επισημανθεί ότι η νόσος ναι μεν δεν αποτελεί μια άμεση θανατηφόρο απειλή για το συνάνθρωπο αλλά υπάρχει αναγκαιότητα εντοπισμού των ενεργών περιπτώσεων της νόσου προκειμένου να τύχουν της έγκαιρης και ορθής φαρμακευτικής αγωγής ώστε ο βάκιλος να μη διασπείρεται στον υπόλοιπο πληθυσμό και να αποτραπεί ένα μείζον υγειονομικό πρόβλημα στην ευρύτερη κοινότητα.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) υπολογίζει ότι το ένα τρίτο του πληθυσμού της γης έχει εκτεθεί στο βάκιλο της Φυματίωσης και έχει δυνητικά μολυνθεί από αυτόν. Το ποσοστό από αυτούς που θα αναπτύξει ενεργό νόσο θα εξαρτηθεί από την γενικότερη κατάσταση της άμυνας του οργανισμού του, την επάρκεια και ποιότητα της διατροφής του, την υπερβολική σωματική ή και ψυχική καταπόνηση, την συνύπαρξη άλλων παθήσεων ή και τη λήψη θεραπειών και φαρμάκων που επιδρούν στο ανοσολογικό του σύστημα. Εκτιμάται ακόμα ότι η νόσος έχει κύριο στόχο το φτωχό και εξαθλιωμένο πληθυσμό που διαβιώνει σε κάθε άλλο παρά ιδανικές συνθήκες και με γενικά πλημμελή πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική φροντίδα. Το γεγονός αυτό λαμβάνει ιδιαίτερη σημασία στις μέρες μας λόγω της οικονομικής κρίσης που πλήττει την Κύπρο και την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Το μεταναστευτικό ρεύμα προς τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει πρόσφυγες, αναζητητές ασύλου, αναζητούντες οικογενειακή επανενοποίηση και οικονομικούς μετανάστες προερχόμενους από χώρες με διαφορετικό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, με διαφορετικές από τις Ευρωπαϊκές χώρες υγειονομικές υπηρεσίες ή συστήματα πρόληψης ασθενειών. Με το ξέσπασμα της κρίσης στην Συρία από το τέλος του 2012 οι συνθήκες ανίχνευσης και πρόληψης της Φυματίωσης στη Συρία έχουν αλλάξει. Πριν από το Μάρτιο του 2011 η Συρία είχε πραγματοποιήσει σημαντικές προόδους στον τομέα της δημόσιας υγείας για τη Φυματίωση με αποτέλεσμα τη μείωση του ετήσιου επιπολασμού της νόσου. Με την επακολουθήσασα πολεμική κρίση οι υποδομές που είχαν δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό, υπέστησαν καταστροφή ενώ παράλληλα διακόπηκε η προμήθεια των φαρμάκων και επίσης οι γιατροί και νοσηλευτές διέφυγαν αλλού. Το γεγονός αυτό επέφερε πλήρη χαλάρωση στην διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση της Φυματίωσης στη χώρα και αύξηση των ενεργών κρουσμάτων στην επικράτειά της. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι η διάθεση ποιοτικά ελεγμένων εργαστηριακών μεθόδων μικροσκοπικής ανίχνευσης του βακίλου στα πτύελα των μεταναστών που να παρέχεται σε ευρεία κλίμακα ώστε να ελέγχεται τόσο ο μεταναστευτικός πληθυσμός όσο και οι κατά διαφόρους τρόπους συγχρωτιζόμενοι γηγενείς ή έχοντας επαφές μαζί τους, είναι απαραίτητος.

Οι διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι μεταβολές στη μεταναστευτική δυναμική θα πρέπει να δημιουργήσουν σημαντική περίσκεψη στις υγειονομικές αρχές λόγω της αναμενόμενης αύξησης της μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων όπως η Φυματίωση και η Ηπατίτιδα Β.

Το Νοσοκομείο Κυπερούντας, χρονολογούμενο από το 1939 επί Αγγλοκρατίας, βρίσκεται σε ιδανικό από υψομετρικής άποψης χώρο για την κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση της Φυματίωσης και ο λόγος είναι η μειωμένη βιωσιμότητα του μυκοβακτηριδίου της νόσου στο υψόμετρο. Η αναγκαιότητα της λειτουργίας με πλήρη στελέχωση του αναβαθμισθέντος χώρου του Νοσηλευτικού αυτού ιδρύματος είναι απολύτως επιτακτική. Με ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση πληροφορήθηκα τις εξαγγελίες του Προέδρου μας για την άρτια ολοκλήρωση και στελέχωση της εν λόγω υγειονομικής μονάδας. Θα πρέπει εν τέλει να τονισθεί ιδιαίτερα ότι με τις παρούσες διεθνείς συνθήκες και δεδομένου ότι η Κύπρος συνιστά ένα διαμετακομιστικό σταθμό μεταναστευτικών κυμάτων και προσφύγων προς τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης, ο κίνδυνος δημιουργίας μιας δυνητικής δημογραφικής απειλής από το βάκιλο της Φυματίωσης απαιτεί άψογη οχύρωση της χώρας και πλήρη στελέχωση των υγειονομικών υπηρεσιών. Η λειτουργία με πλήρη στελέχωση σε ιατρούς και νοσηλευτές του Νοσοκομείου Κυπερούντας πρέπει να επισπευσθεί ώστε να αποτελέσει το Κέντρο Αναφοράς και Συντονισμού για την πρόληψη, διαχείριση και θεραπευτική αντιμετώπιση της Φυματίωσης στην πατρίδα μας.

Δρ. Στυλιανός Α. Μιχαηλίδης MD DTM PhD FCCP

Πνευμονολόγος – Εντατικολόγος

Διευθυντής Μονάδας Επαγγελματικών Νοσημάτων και Φυματίωσης στο Σισμανόγλειο-Αμαλία Φλέμινγκ Γενικό Νοσοκομείο Αθήνας, Επιστημονικός Υπεύθυνος και Συντονιστής Προγράμματος Κατ’ Οίκον Νοσηλείας Χρόνιων Παθήσεων.