Ο φιλελληνισμός ως πράξη αγάπης

Τώρα που η συζήτηση για τον Καποδίστρια και για τη σχέση του με τη γενέθλια πατρίδα δυναμώνει, τώρα που (ξανα)έρχονται στην επιφάνεια οι αγώνες ξένων ανθρώπων για την ελληνική ανεξαρτησία, είναι καιρός να δούμε το ότι η Ελλάδα απελευθερώθηκε όχι μόνο από τον ηρωισμό των Ελλήνων, αλλά και από τους φιλέλληνες. Κάποιοι μάλιστα από τους τελευταίους, μέσα σε αυτό το αμφιθυμικό πλέγμα έρωτα – και – μίσους, έτυχε να διαθέτουν μεγαλύτερη δοσολογία έρωτα από τους

Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, επίτιμος Έλληνας που άξιζε όσο πολλοί original, «έφυγε» μετά 96 χρόνια περιεκτικής ζωής. Από μια άποψη στάθηκε τυχερός, γιατί αν και υπερκινητικός και ταξιδιωτικός τύπος εγκατέλειψε τον κόσμο στο κρεβάτι του, σε αντίθεση με εκείνον τον γηραιό Βρετανό ποδηλάτη που έκανε τον γύρο του κόσμου αλλά σκοτώθηκε από έναν ασυνείδητο οδηγό το 2009 στη Βαρυμπόμπη της Αττικής…

Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ ξεκίνησε τη ζωή του συνεχίζοντας την παράδοση των μεγάλων περιηγήσεων – γεωγραφικών και ιστορικών. Το 1933, σε ηλικία 18 χρονών, άρχισε διασχίζοντας την Ευρώπη και τελικά έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, διανυκτερεύοντας σε μοναστήρια, σε αχυρώνες, σε σπηλιές, στο οπουδήποτε. Τότε, στον ελλαδικό χώρο, η ύπαιθρος δεν παρείχε τα σημερινά επίπεδα ασφαλείας, αν λάβει κανείς υπόψη ότι ο αρχιλήσταρχος Κουτσούβελας έπεφτε από τις σφαίρες της χωροφυλακής μόλις το 1929, ενώ οι ληστές αδελφοί Ρετζαίοι κατέληγαν στο εκτελεστικό απόσπασμα τον Μάρτιο του 1930…

Ο Φέρμορ ήταν ο καθυστερημένος επίγονος εκείνων των νεαρών Ευρωπαίων που επί τρεις περίπου αιώνες (17ος – 19ος), μετά το πέρας της εγκύκλιας παιδείας τους, ταξίδευαν σε ξένες χώρες για να γνωρίσουν νέες καταστάσεις και για να ολοκληρώσουν τη μόρφωσή τους – συνοδευόμενοι όμως από υπηρέτες και βοηθούς. Στους τέσσερις τόμους του μεγάλου συγγραφέα Κυριάκου Σιμόπουλου («Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα») βρίσκουμε μια υπέροχη σύνθεση περιηγητικών αφηγήσεων για την Ελλάδα, όπου το ταξίδι άλλοτε χρησιμοποιείτο για τους συνηθισμένους σκοπούς της εποχής – εμπόριο, κατασκοπία, αρχαιοκαπηλία – κι άλλοτε γινόταν το όχημα της ανάπτυξης ενός «φιλο-νεοελληνισμού».

Ο Λόρδος Βύρων ήταν ένας τέτοιος ταξιδιώτης που μετεξελίχθηκε σε φιλέλληνα και στάθηκε στο πλευρό της Ελληνικής Επανάστασης. Πολύ αργότερα, ο Λε Κορμπυζιέ ταξίδεψε στη χώρα μας τον 20ό αιώνα, μέχρι να την ερωτευθεί και να προκαλέσει την πρώτη διεθνή αρχιτεκτονική συνάντηση του Μοντερνισμού επί ελληνικού εδάφους, το 1933, με προϊόν τη «Χάρτα των Αθηνών»…

Στον 19ο και 20ό αιώνα ο φιλελληνισμός με τις ταξιδιωτικές του εξορμήσεις δεν έπαυε να αποτελεί μια γνωσιοθηρική επιδίωξη, χωρίς να είναι ιδιαίτερα χρήσιμος για τη χώρα, γιατί η Ελλάδα είχε πλέον μια παγιωμένη κρατική υπόσταση, ενώ είχε πάψει να αποτελεί πόλο των «εξωτικών» ταξιδιωτικών αναζητήσεων. Η χώρα είχε πλέον ανακαλυφθεί, όμως συνέχισε να διεγείρει τον έρωτα κάποιων ξένων που εντρυφούσαν στα ίχνη του κλασσικού πνεύματος αλλά και στην ύπαιθρό της – ως κιβωτό ηθών, εθίμων, πολιτιστικών στοιχείων.

Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ ως πεζοπόρος και ως περιηγητής ψηλάφησε την Ελλάδα και τη γνώρισε πολύ καλύτερα από πολλούς γηγενείς. Με τα βιβλία του για τη «Μάνη», την «Εποχή της δωρεάς» και το «Ανάμεσα στα νερά και στα δάση», δικαίωσε έναν άλλον ταξιδιωτικό συγγραφέα της χώρας μας, τον Κώστα Ουράνη, που εμμέσως πλην σαφώς υποστήριζε ότι το ταξιδιωτικό βίωμα συνδέεται με τον τρόπο μετακίνησης στον χώρο, όπου και αυτή η πεζοπορία υπερέχει του ταξιδιού με αεροπλάνο…

Στη «Ρούμελη» αποτύπωσε τις δύο, κατά την άποψή του, φαινομενικά αντίθετες μεταξύ τους πλευρές του Έλληνα: δηλαδή αυτήν του «ανθρωπάκου», αλλά και εκείνην του ευγενή και φιλόξενου οικοδεσπότη – καταπώς κρίνει η Τίνα Μανδηλαρά στο Lifo.

Η Ελλάδα έδωσε στον Πάτρικ Λη Φέρμορ «το ωραίο το ταξίδι», που έλεγε ο Καβάφης στην «Ιθάκη» του: κι αυτός ανταπέδωσε με τη συμμετοχή του στους αγώνες του ελληνικού λαού. Στρατεύθηκε στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο για τη χώρα του, από την οποία στάλθηκε στο μέτωπο της Αλβανίας ως σύνδεσμος με τον ελληνικό στρατό.

Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς ανέβηκε στα βουνά της Κρήτης, από όπου και οργάνωσε την «απαγωγή του στρατηγού Φον Κράϊπε» (1944) – μια απαγωγή που έμελλε να γίνει διάσημη από το ομώνυμο κινηματογραφικό έργο. Το μόνο του μειονέκτημα ήταν ότι δεν έκανε το κατόρθωμά του βούκινο, για πολιτικές ή άλλες εισπράξεις…

Το 1998, σε μια συνέντευξη που έδωσε στην Αμαλία Νεγρεπόντη («Νέα» 7.9.1998) αναφερόταν στην υπόθεση των Σκοπίων και στις επιθέσεις που δεχόταν η χώρα μας. Ακόμη αναφερόταν στην κατάληψη και κατοχή της βόρειας Κύπρου από τουρκικά στρατεύματα και στην εκτόπιση των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη. Στάθηκε σαν κάτι πολύ περισσότερο από πολλούς «δικούς μας»: Στην Καρδαμύλη της Μάνης, όπου δημιούργησε την κατοικία του και πηγαινοερχόταν για πολλά χρόνια, ήταν γνωστός με το εξελληνισμένο όνομα «Παντελής» (= Πάτρι + Λη…)

Άφησε πίσω του την εμπειρία της απαγγελίας στίχων με τη συνοδεία κρασοκατάνυξης. Και γενικά ήταν κληρονόμος εκείνου του φιλελληνισμού που εξέλιπε στις ημέρες μας: του αριστοκρατικού φιλελληνισμού, που έσπαγε ενίοτε τα ταξικά δεσμά του και γινόταν ένα με τους ανθρώπους της γης, που επέλεξε να αγαπήσει…

Η Ελλάδα αγαπήθηκε από κάποιους ξένους για την κλασσική ιστορία της, για τη μια-φορά-κι-έναν-καιρό αφτιασίδωτη και πλουραλιστική της φύση, για τα τοπία της. Αναρωτιέμαι σήμερα, σε μια εποχή μιας νέας πολιτιστικής ατζέντας, όπου η άμεση εμπειρία του τόπου αντικαθίσταται από τη διαμεσολαβημένη εμπειρία του διαδικτύου, ποιοι ξένοι και για ποιον λόγο θα μπορούσαν να αγαπήσουν αυτή τη χώρα.

Ποιοι θα μπορούσαν να αισθανθούν σάρκα από τη σάρκα της και να τη στηρίξουν, τώρα ακριβώς που απειλείται η μετατροπή της σε «χώρο»…

Διαβάστε επίσης:

ΣΥΡΙΖΑ: Αντιμέτωπος με «φυγόκεντρες» προς Τσίπρα και Καρυστιανού – Πώς έφτασε ο Φάμελλος στη διαγραφή Φαραντούρη

10, 9, 8, 7, 6… Η μικρή ιστορία της αντίστροφης μέτρησης

Η μεγάλη διαρροή – Γιατί το διαθέσιμο εισόδημα «εξατμίζεται» παρά τις ονομαστικές αυξήσεις