Πολυχρόνης Κουτσάκης: «Influencer»

Ήδη από τον τίτλο, ο Πολυχρόνης Κουτσάκης προετοιμάζει τον αναγνώστη για το περιεχόμενο του νέου του βιβλίου, που περιστρέφεται γύρω από την εφηβεία και την ψηφιακή πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που διαδραματίζει, πια, καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση της ταυτότητας των εφήβων, καθώς η αγωνία για τα likes, η κατασκευή μιας τέλειας εικόνας στο Instagram ή το TikTok, η αναζήτηση της ψηφιακής αποδοχής επηρεάζει την αυτοπεποίθηση των νέων. Ωστόσο, δεν αγνοεί ότι η εφηβεία ήταν και είναι μια ιδιαίτερη ηλικιακή φάση. Έτσι, οι ιστορίες αποτυπώνουν χωρίς ωραιοποιήσεις τις πιο εύθραυστες, εκρηκτικές και συχνά σκοτεινές στιγμές των εφήβων. Αποτυπώνουν το συναισθηματικό τραμπάλισμα ανάμεσα στην ευαλωτότητα και τη σκληρότητα, τον έρωτα και τη μοναξιά, την ανάγκη για αποδοχή σε έναν κόσμο που τους κρίνει διαρκώς.

Τα 23 πολυσυλλεκτικά διηγήματα αποτυπώνουν διαφορετικές οπτικές, προσφέροντας ένα πανόραμα της ζωής των σημερινών εφήβων. Το κάθε διήγημα αναπαριστά το πορτρέτο ενός εφήβου ή –πιο σωστά– σκιαγραφεί τις πολλαπλές εκδοχές της εφηβικής ψυχοσύνθεσης. Ο Κουτσάκης αντιμετωπίζει με ειλικρίνεια αυτή την περίοδο ζωής· δεν την περιγράφει ως μια ειδυλλιακή φάση, αλλά μας φέρνει αντιμέτωπους με εφήβους που βρίσκονται σε οριακές καταστάσεις, οι οποίες ανατρέπουν τα πάντα στη ζωή τους. Αγγίζει ζητήματα που ίσως κάποιοι τα θεωρούν «δύσκολα», που ίσως τρομάζουν τους ενήλικες (που συχνά εθελοτυφλούν μπροστά στο το τι συμβαίνει σήμερα στις σχολικές αυλές και στα εφηβικά δωμάτια). Το βιβλίο αναπαριστά τον κόσμο των νέων με διεισδυτικό και ωμό, σε κάποιες περιπτώσεις, ρεαλισμό, κάτι που είναι σίγουρο ότι θα εκτιμηθεί από το αναγνωστικό κοινό όπου απευθύνεται αυτό το crossover βιβλίο. Γιατί η γενιά Ζ, που βρίσκεται στο επίκεντρο των ιστοριών, είναι η πρώτη γενιά που μεγάλωσε πλήρως συνδεδεμένη με το διαδίκτυο και τα smartphones και παρουσιάζει ένα μοναδικό ψυχολογικό προφίλ, διαμορφωμένο από την ψηφιακή τεχνολογία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις παγκόσμιες κρίσεις.

{jb_quote}Οι ιστορίες αποτυπώνουν χωρίς ωραιοποιήσεις τις πιο εύθραυστες, εκρηκτικές και συχνά σκοτεινές στιγμές των εφήβων.{/jb_quote}

Μέσα από την πολυφωνική αφήγηση, παρακολουθούμε τα πολλά και διαφορετικά πρόσωπα αυτής της ηλικιακής ομάδας. Και αυτό συνιστά πλεονέκτημα του βιβλίου, καθώς δεν έχουμε μια αρχετυπική μορφή εφήβου, έναν πρωταγωνιστή με πολλαπλές ιδιότητες ως εκπρόσωπο της εφηβικής γενιάς. Χάρη στους επιμέρους πρωταγωνιστές, αναδεικνύει αυτό που και οι ψυχολόγοι αναγνωρίζουν ως χαρακτηριστικό της εφηβείας: τη μοναδικότητα του καθενός.

Στο ίδιο μήκος κύματος και η οικουμενικότητα των ιστοριών και των πρωταγωνιστών: μολονότι κινούνται μεταξύ Ελλάδας, Ευρώπης και Αμερικής, αν υπάρχει ένας κοινός τόπος που τις συνέχει, αυτός είναι η διαπίστωση ότι η μοναξιά, η ανάγκη για αποδοχή ή ο φόβος της απόρριψης υπερβαίνουν τα γεωγραφικά σύνορα και αποτελούν τις ανοιχτές πληγές της εφηβείας. Κάθε ένα από τα πρόσωπα των ιστοριών θα μπορούσε να είναι το παιδί της διπλανής πόρτας.

Τα διηγήματα καρκινοβατούν μεταξύ της αστυνομικής πλοκής και του συναισθηματικού βάθους. Παρά την αυτοτελή και σύντομη φόρμα τους, οι ιστορίες «της μιας ανάσας», καταφέρνουν να αγγίξουν βαθιά συναισθήματα, από τη μοναξιά και την απουσία της οικογένειας μέχρι την εκδίκηση και το πάθος. Η ένταση, η σκοτεινή ατμόσφαιρα, η κορύφωση και η αποκάλυψη στην τελευταία πρόταση της ιστορίας κρατούν το ενδιαφέρον των αναγνωστών αμείωτο. Και αντιστικτικά, διηγήματα που δείχνουν ότι το συναίσθημα ξεχειλίζει, ότι οι έφηβοι είναι τρυφεροί, δοτικοί, υποστηρικτικοί.

Η μικρομυθοπλασία ως τεχνική ανταποκρίνεται πλήρως στα δεδομένα των σημερινών νεαρών αναγνωστών, για τους οποίους το διάβασμα έχει –επίσης– επηρεαστεί από τους ρυθμούς των social. Η γρήγορη εναλλαγή προσώπων και καταστάσεων, οι πολλαπλές οπτικές, αποδίδουν με αληθοφάνεια τον κόσμο των νέων. Αφηγήσεις in media res οδηγούν τους αναγνώστες κατευθείαν στο κρίσιμο σημείο της ιστορίας, ενώ οι αναδρομικές αφηγήσεις δίνουν τις αναγκαίες πληροφορίες, η άλλοτε τριτοπρόσωπη και άλλοτε πρωτοπρόσωπη αφήγηση και οι εσωτερικοί μονόλογοι φωτίζουν την ψυχοσύνθεση των πρωταγωνιστών.

Στα βιβλία που απευθύνονται σε νέους, το μεγάλο στοίχημα είναι να μην εκτραπούν σε στείρο διδακτισμό και σε εργαλεία άσκησης κριτικής. Εδώ αυτό όχι μόνο αποφεύγεται, αλλά ο νεαρός αναγνώστης θα βρει πλειάδα στοιχείων που του είναι οικεία. Ιστορίες, πίσω από τις οποίες θα αναγνωρίσει τον εαυτό του ή τους φίλους του/της στις αγωνίες για τα likes, στον ανταγωνισμό για την εμφάνιση, στον πρώτο έρωτα που πονάει ή στην ανάγκη να ξεχωρίσει από τους άλλους. Κάποιοι ίσως αναγνωρίσουν το κενό που αφήνουν οι «απόντες» γονείς, που οι έφηβοι προσπαθούν να το γεμίσουν, συχνά, με λάθος τρόπους. Την ανάγκη να βρουν τη δική τους φωνή και να πάρουν αποφάσεις που θα καθορίσουν το μέλλον τους, σε έναν κόσμο που συχνά τους βάζει στο περιθώριο. Κάποιοι ίσως προβληματιστούν για το πώς μια λάθος απόφαση ή ένα τυχαίο γεγονός μπορεί να ανατρέψει τη ζωή κάποιου.

Σε μια γλώσσα που τη χαρακτηρίζει η προφορικότητα, κοφτή και ελλειπτική, που αναπαράγει τον λόγο των σημερινών νέων, όπως αυτός διαμορφώνεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και θυμίζει τον τρόπο που «chatάρουν», που δεν μιμείται αλλά αξιοποιεί την εκφορά του λόγου των εφήβων ως οργανικό στοιχείο της αφήγησης, το κείμενο προσεγγίζει αυθεντικά τον κόσμο τους. Στα παραπάνω να προστεθεί ο γρήγορος ρυθμός και η κινηματογραφική δομή, το πώς ο συγγραφέας ενσωματώνει στο κείμενο τεχνικές από τα reel και τα stories που ποστάρουν οι νέοι, με έντονες εικόνες, κοφτούς διαλόγους, διεισδύοντας στο πορτρέτο των εφήβων της εποχής μας.

Το βιβλίο, που θα λέγαμε πως «συστήνει» τον άγνωστο κόσμο της Gen Z, αξίζει να διαβαστεί και από όσους έρχονται σε επαφή με αυτή την ηλικιακή ομάδα. Αποκαλύπτει τη μοναξιά και την πίεση που νιώθουν τα παιδιά να μπορούν ανά πάσα στιγμή να ανταποκριθούν στην τέλεια εικόνα της εικονικής πραγματικότητας των smartphones, που οι γονείς τούς έδωσαν πολύ νωρίς. Πως ο αριθμός των followers και των likes γίνεται το μέτρο της αυτοεικόνας και της αποδοχής ή ο καιάδας τους. Ίσως, όμως, κατανοήσουν και τι κρύβεται συχνά πίσω από αυτές τις χαμογελαστές φιγούρες, πόσες απελπισμένες κραυγές για βοήθεια λανθάνουν πίσω από αυτή την τελειότητα της εξωτερικής εμφάνισης, του τρόπου ζωής, των διαπροσωπικών σχέσεων. Ίσως, πάλι, αποτελέσει αφορμή συζήτησης για όλα αυτά που σήμερα παρατηρούμε εμβρόντητοι να συμβαίνουν εντός και εκτός σχολείων, όπως το bullying και η αύξηση της παραβατικότητας, χωρίς να προσπαθούμε να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε, χωρίς να αφουγκραζόμαστε τα ίδια τα παιδιά, καθώς ένα μέρος της ταυτότητάς τους μας είναι άγνωστο.

Το εξώφυλλο της Βίλλυς Καραμπατζιά λειτουργεί σαν μια οπτική εισαγωγή στο θέμα. Απεικονίζει μια από τις πρωταγωνίστριες, με την πλάτη γυρισμένη στον αναγνώστη, να κοιτάζει προς ένα κτίριο με φοίνικες, με τις αποχρώσεις του πορτοκαλί και του μπλε να κυριαρχούν και να παραπέμπουν σε ένα εξωτικό τοπίο, ανάλογο με αυτά που συχνά αναρτώνται στα social. Ωστόσο, την ειδυλλιακή εικόνα ανατρέπει η ραγισμένη πινακίδα «Family Love»· είναι ακριβώς αυτό το ράγισμα που κουβαλάνε οι ψυχές των εφήβων, είναι ακριβώς αυτό το ράγισμα της σχέσης γονιών-παιδιών, ράγισμα αδιόρατο πολλές φορές αλλά, εντούτοις, καταστροφικό. Γιατί, όσο κι αν εκτίθενται οι έφηβοι στην επήρεια των φίλων ή του αλγόριθμου, οι γονείς παραμένουν πάντα –με την παρουσία ή την απουσία τους– ο πιο επιδραστικός παράγοντας στη ζωή τους.

Τον ίδιο λειτουργικό ρόλο έχουν και τα μότο πριν από κάθε ιστορία, που αποτελούν «πύλη εισόδου» στον κόσμο της ιστορίας. Ελύτης, Παυλόπουλος, Γκούμας, Άλκης Αλκαίος, Έλιοτ, Πόε, Ουίτμαν (μάλλον παντελώς άγνωστοι στο νεανικό κοινό), ο στίχος από ένα ποίημα ή ένα τραγούδι, η φράση από ένα κλασικό κείμενο, όχι μόνο προοικονομούν, δίνουν το ιδεολογικό στίγμα ή προδιαθέτουν τον αναγνώστη για το συναίσθημα που κυριαρχεί, αλλά κλείνουν το μάτι στο νεαρό αναγνώστη προ(σ)καλώντας τον να ανακαλύψει τις γέφυρες που ενώνουν διαχρονικά τους εφήβους.

Ο Κουτσάκης γράφει ένα πραγματικό page-turner, γεμάτο αγωνία, δράση και ανατροπές, αλλά και με συναισθηματικό βάθος που αναδεικνύει την πολυπλοκότητα του κόσμου των εφήβων.

Influencer: Ιστορίες της μιας ανάσας
Πολυχρόνης Κουτσάκης
εξώφυλλο: Βίλλυ Καραμπατζιά
Εκδόσεις Παπαδόπουλος
190 σελ.
ISBN 978-618-232-186-7
Τιμή €12,99