Michael Deagler: «Μέρες χωρίς αλκοόλ»

Πρόκειται για το πρώτο βιβλίο του Μάικλ Ντίγκλερ, με αγγλικό τίτλο Early sobrieties, που απέσπασε το βραβείο PEN International Hemingway Award 2025 για πρωτοεμφανιζόμενους/-ες συγγραφείς και κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Gutenberg, σε πολύ καλή μετάφραση από τον Πάνο Τομαρά. Το βιβλίο παρακολουθεί τον 26χρονο Ντένις Μονκ στη διάρκεια του πρώτου χρόνου αποχής από το αλκοόλ. Αποτελείται από έντεκα κεφάλαια με ισάριθμους τίτλους, τα οποία στην ουσία είναι αυτοτελή.

Ο Ντένις Μονκ έχει πάρει τη μεγάλη απόφαση να απεξαρτηθεί από το αλκοόλ και μάλιστα χωρίς τη βοήθεια ειδικών ή τη συμμετοχή σε ομάδες. Αφού συνειδητοποιεί τις συνέπειες της βλαβερής συνήθειάς του μέσα από στιγμές άκρως ταπεινωτικές και δυσάρεστες, αφήνει τη Φιλαδέλφεια και επιστρέφει στο πατρικό του στην κομητεία Μπακς. Η υποδοχή από τους γονείς του δεν είναι ιδιαίτερα θερμή, θεωρούν τον γιο τους αποτυχημένο και δεν πιστεύουν το ειλικρινές της προσπάθειάς του. Έτσι, ύστερα από ένα εξάμηνο στο σπίτι των γονιών του, ο Μονκ επιστρέφει στη Φιλαδέλφεια για μια περιπέτεια χωρίς τέλος, αναζητώντας φιλοξενία σε παλιούς γνώριμους ή ακόμα και σε άγνωστους που δείχνουν καλή πρόθεση. Κατά έναν περίεργο τρόπο, από το ένα σπίτι στο επόμενο, βρίσκεται πάντα μια διάδοχη κατάσταση για να του καλύψει την ανάγκη στέγης, άλλοτε καναπέδες ή κρεβάτια και άλλοτε ολόκληρα ελεύθερα δωμάτια σε σπίτια φίλων, ο Ντένις τρυπώνει στις ζωές των άλλων σαν άκακο κατοικίδιο, γίνεται για λίγο μέρος της ζωής τους παλεύοντας με τους πειρασμούς της αιθανόλης, που παραμονεύουν σε κάθε του βήμα.

Μέσα από αυτή την περιπλάνηση ο Ντίγκλερ μάς δίνει μια τοιχογραφία της αμερικάνικης κατώτερης τάξης, νέους εθισμένους στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά, ευκαιριακές σχέσεις, δουλειές του ποδαριού, αδόκητους θανάτους από καταχρήσεις ή αυτοχειρίες. Όλα αυτά ο Μονκ τα αντιπαρέρχεται με μια παράξενη στωικότητα, εμμένοντας στιβαρά στην απόφασή του – δεν θα ξαναγγίξει το αλκοόλ. Αποφεύγει μανιωδώς την οποιαδήποτε επαφή, ακόμα και το φιλί μιας γυναίκας που έχει πιει μπίρα. Ταυτόχρονα δοκιμάζει τις αντοχές του, επιδιώκει να βρίσκεται μέσα σε μπαρ και να βλέπει τους άλλους να πίνουν, έτσι νιώθει δυνατός και καθαρός, και αυτό γίνεται πιο εύκολο όσο ο καιρός περνά. Όμως το παρελθόν του δεν έχει σβηστεί, από τις χαραμάδες του τρυπώνουν στη ζωή του παλιοί γνώριμοι και αναζητούν τον Μονκ των μεθυσιών, αμφισβητώντας την τωρινή του νηφαλιότητα.

{jb_quote}Γιατί να μην μπορώ να γίνω ένας νέος άνθρωπος από αύριο;{/jb_quote}

Πώς είναι δυνατόν να αλλάζεις αν όλα σου τα σφάλματα και όλες σου οι ταπεινώσεις έχουν αποκτήσει θρυλικές διαστάσεις στη συνείδηση όσων τα είδαν αυτοπροσώπως; Αν έχεις γίνει ανέκδοτο στα χείλη εκείνων που η μοίρα το ’φερε να κάθονται στο διπλανό σκαμνί όταν ήσουν νέος, βίαιος, αφελής και φοβισμένος; Ο Ντένις Μονκ εξακολουθούσε να είναι όλα αυτά. Γιατί να μην μπορώ να πω ότι είναι νεκρός; Γιατί να μην μπορώ να γίνω ένας νέος άνθρωπος από αύριο;

Αποτελούν εξαίρεση τέτοιες συναισθηματικές κορυφώσεις στην ισοπεδωμένη καθημερινότητα του Μονκ. Σπάνια η ενδοσκόπησή του καταφεύγει σε τόσο ηχηρό λυρισμό. Συνήθως είναι αποστασιοποιημένος, τον απασχολεί μόνο η στιγμή, το πολύ και η επόμενη μέρα. Έτσι ζει, προσθέτοντας τις μέρες χωρίς αλκοόλ σαν τούβλα τη μία δίπλα στην άλλη, μετρώντας τον καιρό της ελευθερίας του, κάτι που μάλλον μόνον ο ίδιος πιστεύει και προασπίζει. Αναγκάζεται να παραθέτει πειστήρια και λεπτομέρειες, για να κάμψει τις αμφιβολίες των γύρω.

Στην αρχή ήταν εξαγνιστικό, αλλά γρήγορα μεταβλήθηκε στο αντίστροφο όσο ήμουν αναγκασμένος να ακούω τον εαυτό μου να εξηγείται. Μου φαινόταν ότι έπρεπε να δικαιολογούμαι για κάθε στοιχείο της ζωής μου.

Θα χαρακτήριζα το βιβλίο του Μάικλ Ντίγκλερ σπονδυλωτό μυθιστόρημα, λόγω της αυτοτέλειας των κεφαλαίων του. Μοιάζουν με διηγήματα που έχουν τον ίδιο κεντρικό ήρωα και εκτείνονται κατά μήκος του χρονικού άξονα της αποχής του ήρωα από το αλκοόλ. Η πλοκή είναι σχεδόν ανύπαρκτη, διάφορα σκηνικά σπιτιών με ανθρώπους που μπαινοβγαίνουν, χωρίς συναρπαστικά γεγονότα, παθιασμένους έρωτες και δύσκολους αποχωρισμούς, μια πνιγηρή και αβέβαιη καθημερινότητα χωρίς προοπτική. Στο κέντρο όλων αυτών ο Ντένις Μονκ, που μετράει τις μέρες και τους μήνες ουσιαστικά ολομόναχος, παρά τη διαρκή παρουσία γύρω του φίλων και γνωστών. Στη δική μου ανάγνωση, το βαθύτερο θέμα του βιβλίου είναι η μοναξιά, οι εφήμερες και επιφανειακές ανθρώπινες σχέσεις, η κοινωνική απομόνωση στα χαμηλότερα στρώματα, που διαιωνίζεται λόγω της επαγγελματικής αβεβαιότητας, των εξευτελιστικών αμοιβών και των κάθε είδους εξαρτήσεων.

Το πιο αξιομνημόνευτο μέρος του βιβλίου είναι τα δύο τελευταία κεφάλαια, το καρβερικό «Πασιάνκ», όπου ο Ντίγκλερ στήνει μια σειρά γεγονότων με καταιγιστική πλοκή, βάζοντας τον Μονκ μέσα σε μια αλυσίδα ανατροπών που θυμίζουν ντόμινο, και το κεφάλαιο «Ιστορίες», που κλείνει το βιβλίο, όπου ο Μονκ έχει πλέον διανύσει τον πρώτο χρόνο νηφαλιότητας και έχει κατασταλάξει στο δικό του, μίζερο αλλά μόνιμο σπίτι, σε μια κακόφημη γειτονιά, δίπλα σε ένα σεξ κλαμπ. Ακόμα και για τον αναγνώστη που δεν κατάφερε μέχρι αυτό το σημείο να συνδεθεί με τον ήρωα, η τελική αυτή απεύθυνση του Ντένις Μονκ αποτελεί μια σπαραχτική κραυγή ανθρώπου που συνταράσσεται από ατέλειωτη μοναξιά, από αληθινό υπαρξιακό φόβο: «Ψάχνεις. Ψάχνεις σε όλο τον κόσμο και δεν βρίσκεις πουθενά ένα μέρος για σένα».Κάθε Μονκ της εποχής μας κολλάει σε οποιοδήποτε ζεστό κορμί συναντήσει, προσφέρει θυσίες σε θεούς και αγίους, κι όμως ξέρει βαθιά μέσα του ότι «οι μέρες όλων, από τις κορυφές των ιερών βουνών μέχρι τα καταγώγια και τα σεξ κλαμπ με τον χαμηλό φωτισμό, είναι μετρημένες».

Μέρες χωρίς αλκοόλ
Michael Deagler
Μετάφραση: Πάνος Τομαράς
Gutenberg
367 σελ.
ISBN 978-960-01-2743-0
Τιμή €18,00