Eric Bogosian: «Επιχείρηση Νέμεσις»

«Βιλαέτι σφαγείων» ονομάζει την Οθωμανική Αυτοκρατορία του 1915 ο Λέσλι Ντέιβις, Αμερικανός πρόξενος στο Χαρπούτ, μια τουρκική πόλη που κατοικούνταν σε μεγάλο βαθμό από Αρμένιους. H κυβέρνηση των Νεότουρκων είδε την εξέγερση των Αρμενίων στην καρδιά της χώρας τους ως μια ζωτική απειλή για την ύπαρξη του έθνους και χρησιμοποίησε τις πιο βάρβαρες μεθόδους για την ολοσχερή εξαφάνισή τους, οργανώνοντας δολοφονικές εφόδους από κάθε εγκληματικό στοιχείο και πρώην κρατούμενους στις φυλακές, τους διαβόητους τσέτες (συμμορίτες). Υπό την ομίχλη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Τούρκοι θρησκευτικοί ηγέτες ενθάρρυναν τη γενοκτονία που ακολούθησε κηρύσσοντας ιερό πόλεμο (τζιχάντ) κατά των απίστων και προκάλεσαν τον αφανισμό 1.500.000 Αρμενίων, που πλημμύρισαν τις κοιλάδες και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη δυτική Ανατολία, την Κιλικία και τη βόρεια Συρία.

{jb_quote}Οργάνωσαν μία σειρά από ενέργειες, που έμειναν γνωστές ως «επιχείρηση Νέμεσις», και κατάφεραν να σκοτώσουν ορισμένους από τους υπεύθυνους για τη γενοκτονία τόσο των Αρμενίων, όσο και των Ελλήνων και των Ασσυρίων της Τουρκίας{/jb_quote}

Οι τουρκικές κυβερνήσεις που ακολούθησαν αρνήθηκαν με πείσμα την επίσημη αναγνώριση των σφαγών καταστρέφοντας κι εξαφανίζοντας χιλιάδες αρχεία, που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν τον κεντρικό σχεδιασμό των εγκλημάτων. Οι επιζώντες Αρμένιοι δεν μπορούσαν να δεχτούν αυτή τη συγκάλυψη και τη σιωπή που επιβλήθηκε διεθνώς, έτσι οργάνωσαν μία σειρά από ενέργειες, που έμειναν γνωστές ως «επιχείρηση Νέμεσις»,και κατάφεραν να σκοτώσουν ορισμένους από τους υπεύθυνους για τη γενοκτονία τόσο των Αρμενίων, όσο και των Ελλήνων και των Ασσυρίων της Τουρκίας.

Επιθυμώντας να τιμήσει τη μνήμη των Αρμένιων προγόνων του, ο Ερίκ Μπογκοσιάν, συγγραφέας, δραματουργός και ιστορικός ερευνητής, έψαξε όλα τα αρχεία και το διαθέσιμο έντυπο υλικό επιχειρώντας να αναστήσει την ιστορία της οργάνωσης Νέμεσις, μιας οργάνωσης που προσπάθησε να αποδώσει δικαιοσύνη χρησιμοποιώντας νεαρούς μαχητές αυτοκτονίας, όπως ο Σογομόν Τεχλιριάν. Ο Τεχλιριάν γεννήθηκε σ’ ένα χωριό της επαρχίας Ερζερούμ, κατατάχθηκε εθελοντής στο αρμενικό στρατιωτικό σώμα που πολεμούσε μαζί με τους Ρώσους εναντίον των Τούρκων και, ύστερα από πολλές περιπέτειες, επέστρεψε στο πατρικό του σπίτι αναζητώντας τη μητέρα και τα αδέρφια του. Οι συγκλονιστικές εμπειρίες του τον έκαναν ορκισμένο εχθρό των Τούρκων και πήρε την εκδίκησή του εκτελώντας το 1921 έναν από τους πρωτεργάτες της αρμενικής γενοκτονίας, τον Ταλαάλτ Πασά, που είχε καταφύγει στο Βερολίνο. Στη δίκη που ακολούθησε, ο Τεχλιριάν αθωώθηκε – ήταν μια σοκαριστική απόφαση, σύμφωνη όμως με το περί δικαίου αίσθημα που επικρατούσε στον κόσμο και ήταν σφόδρα εναντίον της Τουρκίας· είναι χαρακτηριστικός ο τίτλος των NewYorkTimes εκείνης της εποχής: «Απλώς έπρεπε να τον αφήσουν να φύγει!»

Ο Μπογκοσιάν μεγάλωσε στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ ακούγοντας ιστορίες από τον παππού του, που είχε γλιτώσει τη σφαγή κρυμμένος σ’ ένα σιταροχώραφο. «Έγραψα αυτό το βιβλίο επειδή δεν είχα άλλη επιλογή», αναφέρει στην εισαγωγή του. «Η ιστορία της επιχείρησης Νέμεσις απαιτούσε περισσότερη προσοχή από ένα απλό σενάριο. Έκανα ό,τι μπορούσα για να την αφηγηθώ όσο το δυνατόν πιο ειλικρινά και πιο ολοκληρωμένα».

Το βιβλίο του είναι ένας φόρος τιμής στον αρμένικο λαό και στην οργάνωση Νέμεσις, η οποία έδρασε σε τρεις ηπείρους και εφτά χώρες, εντοπίζοντας και εκτελώντας επτά υψηλόβαθμους τζιχαντιστές και τους συνεργάτες τους. Για περισσότερα από εκατό χρόνια οι Τούρκοι αρνούνται να αναγνωρίσουν τα ιστορικά γεγονότα και δεν υπάρχει κανένα μνημείο στα σημεία σφαγής εκατοντάδων χιλιάδων Αρμενίων. Η υπόθεση της γενοκτονίας και των επαναστατικών ομάδων των Αρμενίων που αναζήτησαν τη δικαιοσύνη σ’ έναν άδικο κόσμο δεν μπορεί να μείνει θαμμένη, καθώς η πληροφόρηση και η πρόσβαση των νέων ανθρώπων σε παλιά αρχεία και πηγές μπορεί να νικήσει τη λήθη. Πρέπει να σεβόμαστε τους νεκρούς, λέει ο Μπογκοσιάν, επειδή «συνεχίζουν να ζουν στις σελίδες χιλιάδων βιβλίων, στα τούβλα αμέτρητων κτιρίων, στις αντανακλάσεις των σκιών παλιών ταινιών, σχεδόν σε όλα όσα βλέπουμε και αγγίζουμε, συμπεριλαμβανομένων των ίδιων μας των παιδιών».

Επιχείρηση Νέμεσις
Η εξόντωση των υπαιτίων για τη γενοκτονία των Αρμενίων
Eric Bogosian
μετάφραση: Χριστίνα Θεοχάρη
Εκδόσεις Παπαδόπουλος
464 σελ.
ISBN 978-618-232-090-7
Τιμή €20,99