Cormac McCarthy: «Σάτρι»

Αγαπώ παθιασμένα τον Κόρμακ ΜακΚάρθι, όμως όχι τον αιματοβαμμένο αλλά τον πιο ανθρώπινο, αυτόν που παρακολουθεί την ανάσα των ηρώων του σε κάθε βήμα τους, που εισχωρεί στο μυαλό τους και μας μεταφέρει τις σκέψεις τους, που βλέπει μέσα από τα μάτια τους μια γάτα που γλιστρά από πέτρα σε πέτρα ή τη ραβδωτή λάσπη της παλίρροιας κατά μήκος μιας ακτής, που ακούει με τα δικά τους αυτιά τους ήχους των ψαριών που σπαρταρούν μέσα σε μια μισοβουλιαγμένη βάρκα και που βαδίζει μαζί τους σε έναν μικρό δρόμο γεμάτο σκουπιδοτενεκέδες. Είναι ο ΜακΚάρθι του Σάτρι, ενός βιβλίου που μοιάζει

Το Σάτρι είναι το τέταρτο κατά χρονολογική σειρά μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι. Εκδόθηκε στην Αμερική το 1979 και απέσπασε διθυραμβικές κριτικές. Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Gutenberg, σε εξαιρετική μετάφραση από τον Γιώργο Κυριαζή.

{jb_quote}Το Σάτρι αποτελεί ορόσημο στην πεζογραφία του ΜακΚάρθι.{/jb_quote}

Βασικός ήρωας του βιβλίου είναι ο Κορνίλιους Τζον Σάτρι, ένας ψαράς που ζει στο Νόξβιλ του Τενεσί, μέσα σε ένα βαρκόσπιτο αγκυροβολημένο στις όχθες του ποταμού. Έχει εκτίσει ποινή σε ένα εργοκάτεργο και έχει επιστρέψει στο σπίτι του, ψαρεύει γατόψαρα και κυπρίνους και με τα χρήματα που βγάζει από την πώλησή τους ζει λιτά και ανέμελα, χωρίς να πολυνοιάζεται για το μέλλον, αγκυροβολημένος όπως το βαρκόσπιτό του στην κάθε μέρα που περνά, αποφεύγοντας τις πολλές κοινωνικές επαφές. Είναι φτιαγμένος από γήινα υλικά, εξοικειωμένος με ένα περιβάλλον που θυμίζει σκουπιδότοπο. Η πλοκή είναι χαλαρή με αναδρομές στο παρελθόν, η εστίαση της αφήγησης μεταβάλλεται και κάποιες φορές γίνεται πρωτοπρόσωπη. Μόνο αφού η ανάγνωση έχει διατρέξει το ένα τρίτο του βιβλίου, αποκαλύπτεται το τραύμα που κουβαλάει ο Σάτρι, μια οικογένεια που έχει εγκαταλείψει, έναν γιο του οποίου τον θάνατο πληροφορείται από τρίτους. Όταν επιχειρεί να επιστρέψει κοντά τους με αφορμή το θλιβερό γεγονός, αντιμετωπίζει την εκρηκτική οργή τους, ο ΜακΚάρθι πλάθει μια συγκλονιστική σκηνή που θυμίζει αρχαία τραγωδία.

Διάφορα πρόσωπα διασταυρώνονται με τον Σάτρι, τα περισσότερα χωρίς να αποκτούν ιδιαίτερο βάρος στην ιστορία, όμως τα μικρά γεγονότα στα οποία εμφανίζονται χτίζουν σαν κομμάτια παζλ το πορτρέτο του. Ένα πρόσωπο που διατρέχει το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας είναι ο νεαρός Τζιν Χάρογκεϊτ, με τον οποίον ο Σάτρι γνωρίζεται στη φυλακή και διατηρεί μια περιστασιακή επαφή. Οι χαρακτήρες των δύο ανδρών σκιαγραφούνται όχι τόσο με αφορμή αξιομνημόνευτα γεγονότα όσο από την καθημερινότητά τους μέσα σε ένα ζοφερό, αφιλόξενο περιβάλλον γεμάτο ερείπια και σκουπίδια, μέσα σε μια φύση στα όρια της αποσύνθεσης, που παραπέμπει στα λοίσθια του υπαρκτού κόσμου ή στην ίδια την Κόλαση. Οι διαφορές μεταξύ του Σάτρι και του Χάρογκεϊτ είναι εμφανείς. Ο Χάρογκεϊτ κλίνει με κάθε αφορμή προς την παραβατικότητα, αντίθετα ο Σάτρι, παρά την τραχύτητα που αποπνέει, βαδίζει πάνω σε έναν αυστηρό ηθικό κώδικα δικαιοσύνης, τιμιότητας και φιλευσπλαχνίας. Το σύμπαν όπου περιφέρει ο Σάτρι το τυχοδιωκτικό, αλλά αγαθό του σαρκίο είναι εκείνο των αποσυνάγωγων αυτού του κόσμου. Σπαταλάει τη ζωή του

[...] συναγελαζόμενος με κλέφτες, άστεγους, κακοποιούς, παρίες, άνανδρους, αργόσχολους, μεμψίμοιρους, ηλίθιους, φονιάδες, χαρτοπαίκτες, ιερόδουλες, πόρνες, πατρόνες, ληστές, αλκοολικούς, μέθυσους, μπεκρήδες κι αρχιμπεκρήδες, αγροίκους, ερωτύλους, αλήτες, άσωτους και άλλους ποικίλους και ακόλαστους εγκληματίες,

ένα πλήθος περιθωριακών που αποτελούν σταθερό θίασο στην εργογραφία του ΜακΚάρθι. Εκτός από τον Χάρογκεϊτ, άλλοι αξιομνημόνευτοι χαρακτήρες είναι ο Λέναρντ, που κρατάει τον πεθαμένο πατέρα του στο σπίτι για μήνες προκειμένου να μη χάσει το επίδομα αναπηρίας, ο ρακοσυλλέκτης, η οικογένεια του Ρις με τη μεγάλη κόρη του, που ζει ένα σύντομο ειδύλλιο με τον Σάτρι, και ο Ινδιάνος που κυνηγάει χελώνες.

Μέσα σε όλο αυτό το πλήθος περαστικών ο Σάτρι βαδίζει μόνος, με την ψυχή άδεια, όσο κι αν είναι πάντα έτοιμος να βοηθήσει τον διπλανό του. Η πορεία του είναι σαν μια οδύσσεια χωρίς Ιθάκη, παρότι πάντα επιστρέφει στο αυτοσχέδιο βαρκόσπιτό του. «Το χρώμα αυτής της ζωής είναι το νερό», διαβάζουμε κάπου και όντως η ζωή του δεν είναι απλώς συνυφασμένη με το νερό, μια και ζει σε παραποτάμια περιοχή, είναι η ίδια ρευστή και ανυπόστατη σαν νερό που κυλάει ξεπλένοντας κάθε ίχνος του πάνω στη γη. Η μια δυσκολία διαδέχεται την άλλη, οι φυσικές καταστροφές πέφτουν πάνω στις ανθρώπινες μεθοδεύσεις και το κακό πολλαπλασιάζεται, γιατί «δεν υπάρχουν όρια στην ανθρώπινη δυστυχία, και τα πράγματα πάντα μπορούν να γίνουν χειρότερα».Ο Σάτρι είναι απεριόριστα συμβιβασμένος με αυτή την πιθανότητα και απόλυτα εξοικειωμένος με τη φύση, ουσιαστικά είναι ένα κομμάτι της κι αυτός, περιφέρεται στα σπλάγχνα της αναλογιζόμενος: «Είμαι τέρας; Έχω μέσα μου τέρατα;».

Το βιβλίο αναφέρεται σε έναν κόσμο ανδρών, στον οποίο οι γυναίκες είναι δορυφόροι που εκτελούν βραχείες τροχιές και εξαφανίζονται. Προς επίρρωση του παραπάνω, οι δύο γυναίκες με τις οποίες ο Σάτρι έχει ερωτικές επαφές αναφέρονται με προσωπικές αντωνυμίες και όχι με τα ονόματά τους.

Χωρίς να πρόκειται για πολιτικό μυθιστόρημα, το Σάτρι θίγει θέματα με πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις, όπως ο ρατσισμός, η αστεγία, η παραβατικότητα, οι παθογένειες του σωφρονιστικού συστήματος, η εξάρτηση από ουσίες.

Στη μετάφρασή του ο Γιώργος Κυριαζής σμιλεύει μια γλώσσα ρέουσα, που αποδίδει με φυσικότητα τις περιγραφές και τους διαλόγους. Η μεγάλη έκταση του βιβλίου, 768 σελίδες, δεν αποδυναμώνει την αίσθηση του αναγνώστη ότι διαβάζει ένα βιβλίο που ανήκει στην κατηγορία «μεγάλο αμερικανικό μυθιστόρημα». Κατά τη γνώμη μου, το Σάτρι αποτελεί ορόσημο στην πεζογραφία του ΜακΚάρθι, μαζί με τον Αιματοβαμμένο μεσημβρινό και τον Επιβάτη. Ο Κορνίλιους Σάτρι είναι ένας ήρωας που μένει στην αναγνωστική μνήμη, «μάρτυρας μιας Αμερικής που σαπίζει και τραγουδά», όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου.

Έχουμε φτάσει σε έναν κόσμο μέσα στον κόσμο. Σε αυτά τα άγνωστα βάθη, σε αυτές τις καταχθόνιες καταβόθρες και στους διάμεσους ερημότοπους που βλέπουν οι ενάρετοι από βαγόνια κι αυτοκίνητα, κάποιοι άλλοι ζουν κι ονειρεύονται. Δύσμορφοι ή μαύροι ή τρελοί, φυγάδες κάθε είδους, ξένοι σε κάθε γη.

Σάτρι
Cormac McCarthy
Μετάφραση: Γιώργος Κυριαζής
Gutenberg
775 σελ.
ISBN 978-960-01-2749-2
Τιμή €27,00