ΤΖΑΒΑΛΑΣ ΚΑΡΟΥΣΟΣ: «Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις…»

 Ο Τζαβαλάς Καρούσος γεννήθηκε στη Λευκάδα σαν σήμερα το 1904.

Το παράδοξο όνομά του οφείλεται στην ιταλοτραφή νονά του, που αγαπούσε την όπερα κ έτρεφε μεγάλο θαυμασμό για τον Ενρίκο Καρούζο.

Κι ήταν αυτός ο θαυμασμός της, που την οδήγησε στην απόφαση να δώσει στο μικρό, το όνομα του σπουδαιότερου τενόρου της εποχής.

Αργότερα όταν ο ίδιος, ενήλικας πια, μπήκε επαγγελματικά στο χώρο του θεάτρου, το χρησιμοποίησε ως καλλιτεχνικό ψευδώνυμο, αντιστρέφοντας τη σειρά των ονομάτων ‒ πρώτο το επίθετο, Τζαβαλάς, ως όνομα κ το Καρούσος ως επίθετο.

Πάντως το όνομα του μπορεί να θεωρηθεί κ καρμικό, καθώς στα 14 του, μάλλον ένας ζηλόφθονος εξάδελφος τον μαχαιρώνει στην πλάτη.

Με μεγάλη δυσκολία μεταφέρεται στην Πάτρα χειρουργείται κ του αφαιρούνται δύο πλευρά, γεγονός που σηματοδοτεί την πρώτη σοβαρή κρίση υγείας του, στις πολλές που θα ακολουθήσουν στο μέλλον.

Η ταύτιση αφορά στο ότι από χτύπημα στα πλευρά «έφυγε» κ ο θρυλικός τενόρος του οποίου είχε πάρει το όνομα. Από παιδί με αγάπη για το θέατρο, λόγω των παραστάσεων που παρακολουθούσε στη γενέτειρα του, συμμετέχει κρυφά, μεταμφιεσμένος για να μην αναγνωρίζεται, σ ένα τοπικό θίασο κ παίρνει «το βάπτισμα του πυρός». Στα 17 του, κάνει μία ακόμα τρέλα, κ ακολουθεί το θίασο στην Κέρκυρα, χωρίς να ενημερώσει τους γονείς του, συμμετέχοντας στις παραστάσεις κ παίζοντας πολλούς κ διαφορετικούς ρόλους.

Πάντως το όνειρο της μητέρας του Πολυξένης κ του πατέρα του Πάνου, ευκατάστατου δερματέμπορου της εποχής, δεν ήταν άλλο από το να γίνει δικηγόρος, με προοπτική τα έδρανα της Βουλής. Για το λόγο αυτό από παιδί παίρνει καλή μόρφωση με μουσική παιδεία κ ξένες γλώσσες, όπως ιταλικά κ γαλλικά. Αν κ ο Καρούσος γράφεται στη Νομική, ο θάνατος του πατέρα του, που είχε αντιρρήσεις στο να γίνει ηθοποιός, τον οδηγεί τελικά στη δραματική σχολή του Ελληνικού Ωδείου. Σε ηλικία μόλις 20 ετών πρωτοεμφανίζεται στο θέατρο με τον θίασο Βεάκη- Νέζερ. Σε όλη του την καριέρα ερμηνεύει ρόλους του κλασικού κ νεοκλασικού ρεπερτορίου, είτε σε δικούς του, είτε συμμετέχοντας σε άλλους θιάσους, καθώς συνεργάζεται με όλα τα μεγάλα ονόματα της εποχής, όπως ο Βεάκης, ο Κατράκης, η Σαπφώ Αλκαίου αλλά κ το ζεύγος Παξινού-Μινωτή, σε αξιομνημόνευτες παραστάσεις.

Είναι το 1926 όταν σε μια τέτοια μεγάλη περιοδεία με το θίασο Νέζερ φτάνουν στην Αλεξανδρούπολη, όπου ερωτεύονται σφόδρα με την 18χρονη Ελένη Βαρνακιώτη. Παντρεύονται αμέσως, πριν καν ο θίασος φύγει από την πόλη, στη σάλα του σπιτιού της, με κουμπάρο το Χριστόφορο Νέζερ κ σύντομα αποκτούν την κόρη τους Δέσπω. Όμως ο Καρούσος θα κάνει χρόνια να τη συναντήσει, καθώς τελικά η Ελένη αρνείται να ακολουθήσει την αβεβαιότητα της καλλιτεχνικής του ζωής κ χωρίζουν το 1936. Ένα χρόνο νωρίτερα έχει ήδη φύγει από το Εθνικό που είχε προσληφθεί κ έχει ξεκινήσει μια μεγάλη περιοδεία στην Ευρώπη, όπου παρακολουθεί παραστάσεις με σπουδαίους ηθοποιούς της εποχής, συναναστρέφεται με πνευματικούς ανθρώπους κ επαναστάτες ενώ σπουδάζει στη Σορβόνη. Στον κινηματογράφο εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1933 στην κωμωδία του Πέλου Κατσέλη «Η δεσποινίς δικηγόρος». Στην καριέρα του θα παίξει σε περισσότερες από τριάντα ταινίες, ερμηνεύοντας κυρίως δεύτερους ρόλους. Αν κ από αστική οικογένεια ο ίδιος είναι αριστερών πεποιθήσεων, στην κατοχή εντάσσεται στο ΕΑΜ, ενώ κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου εξορίζεται στην Ικαρία, τη Μακρόνησο κ τον Άι Στράτη μέχρι το 1951. Φίλοι με τον Κατράκη, το Ρίτσο, το Λουντέμη πέρασαν μαζί τα δύσκολα χρόνια. Με τον Κατράκη μάλιστα ήταν μαζί στο Εθνικό, μαζί στις εξορίες, συμπρωταγωνιστές πολλές φορές. Είχαν σχετικά μικρή διαφορά ηλικίας, αλλά εκείνος είχε μεγάλη πέραση στις γυναίκες σαν εραστής, ενώ ο ίδιος λόγω της εύθραυστης υγείας του δεν τα πολύ κατάφερνε. Εκείνη την εποχή πάντως το 1946 παντρεύεται και τη δεύτερη γυναίκα του την Ελευθερία Αναστασιάδη -μετέπειτα Λέλα Καρούσου- από τη Δράμα. Με την επιστροφή του βρίσκεται κ πάλι στον αγώνα για επιβίωση.

Ξεκινάει συνεργασίες με σημαντικούς θιάσους κ συναδέλφους, καθώς οι πάντες αναγνώριζαν την καλλιτεχνική κ πνευματική του αξία. Ο Μ. Καραγάτσης έγραψε για κείνον. «Ο Καρούσος είναι ο μέγιστος Έλλην ηθοποιός του καιρού μας κ δημιουργεί ρόλους συγκλονιστικούς». Είναι σαν όλοι οι κόποι, η αφοσίωση κι η σοβαρότητα του να έδωσαν επιτέλους καρπούς. Κάποιες φορές οι πολιτικές του επιλογές ανακόπτουν την εξέλιξή του, αλλά συνεχίζει την πορεία του με το ίδιο πάθος τόσο στην Αθήνα όσο κ την επαρχία. Τον Μάιο του 1952 ανεβάζουν στο θέατρο «Ντο-Ρε» της Φωκίωνος Νέγρη τη «Ναπολιτάνικη Ταραντέλα» σε δική του σκηνοθεσία κ σκηνογραφία του Γιάννη Τσαρούχη, με τον οποίο τον συνδέει μία μεγάλη «παρεξήγηση». Ο ίδιος ο ζωγράφος στο βιβλίο «Εγώ ειμί πτωχός και πένης»εξηγεί κ παραδέχεται ότι η πατρότητα της διάσημης φράσης «Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις», που αποδίδεται σε κείνον ανήκει στον Τζαβαλά Καρούσο, που τη χρησιμοποίησε με αφορμή ένα Γάλλο σκηνοθέτη που είχε έρθει στο Εθνικό. Ο Τσαρούχης απλά τη διέδωσε…

Τον Απρίλιο του 1967 είχε κάθε λόγο να νιώθει ευτυχής κ καλλιτεχνικά πλήρης. Συμμετέχει στην ταινία του αιρετικού Νίκου Παπατάκη «Οι βοσκοί», ερμηνεύοντας τον αρχιτσέλιγκα πατέρα της Όλγας Καρλάτου, γράφει για το ραδιόφωνο το «Φονικό στην εκκλησιά» του Έλιοτ σε μετάφραση Σεφέρη, κ τη «Θυσία του Αβραάμ», απαγγέλει το «Άξιον Εστί» στις μουσικές παρουσιάσεις του Μίκη Θεοδωράκη κ για μία ακόμα φορά ενσαρκώνει το ρόλο που στάθηκε εμβληματικός της καριέρας του, τον Σάιλοκ από τον «Έμπορο της Βενετίας» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Ωστόσο η επιβολή της δικτατορίας τον προλαβαίνει. Συλλαμβάνεται αμέσως κ εξορίζεται στη Γυάρο, όπου παραμένει επί τρίμηνο, ζώντας μια νέα κόλαση με καθοριστικές συνέπειες για την υγεία του. Απελευθερώνεται για το λόγο αυτό κ καταφεύγει, ως πολιτικός πρόσφυγας, στο Παρίσι, όπου εκεί αλλά κ σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις,(Λονδίνο, Στοκχόλμη, Στρασβούργο) άρρωστος πάντα, καταγγέλει από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης κ τους διεθνείς οργανισμούς τη δικτατορία στην Ελλάδα. Νοσηλεύεται συχνά και αφήνει την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο Τενόν στις 3 Ιανουαρίου 1969 σε ηλικία 65 ετών. Τον Ιούνιο του 1994 γίνεται η μετακομιδή των οστών του από το Παρίσι στην Αθήνα, μετά από 27 χρόνια εξορίας… Ο Τζαβαλάς Καρούσος ηθοποιός, ποιητής(έγραψε την ποιητική συλλογή «Περιμένοντας») κ μεταφραστής θεατρικών έργων είναι στη μνήμη μας από τους κινηματογραφικούς ρόλους του αυστηρού κ συνήθως σκληρού πατέρα. Ωστόσο πίσω από το αυστηρό του ύφος, στην τέχνη κ τη ζωή έκρυβε έναν πνευματικό κ τρυφερό άνθρωπο με το ήθος μιας άλλης εποχής. Η αγάπη του για το θέατρο, η κοινωνική του ευαισθησία, η ιδεολογία του κ η ευαίσθητη υγεία του, σφράγισαν ολόκληρη τη ζωή του.

The post ΤΖΑΒΑΛΑΣ ΚΑΡΟΥΣΟΣ: «Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις…» appeared first on Militaire.gr.