Υπόθεση Μαζωνάκη: Όπου δεν πίπτει έλεγχος, πίπτει application

«Το σύστημα δεν τα κατάφερε». Μέσα σε πέντε λέξεις ο υπουργός Υγείας Αδωνης Γεωργιάδης περιέγραψε ίσως το ουσιαστικότερο στοιχείο της υπόθεσης του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη μετά την υποβολή του σε πλασμαφαίρεση σε ιατρείο της Αθήνας.

Γιατί όσο ξετυλίγεται η υπόθεση, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να παρουσιαστεί ως μια ιστορία που αφορά αποκλειστικά τις πράξεις συγκεκριμένων γιατρών. Πίσω της αναδύεται ένα ολόκληρο σύστημα αδειοδότησης, εποπτείας και ελέγχου, το οποίο πέρασε επανειλημμένα από το συγκεκριμένο ιατρείο χωρίς να αποτρέψει αυτό που ακολούθησε.

Και μετά την απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής αρχίζει το γνώριμο γαϊτανάκι των αρμοδιοτήτων. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών είναι αρμόδιος για την αδειοδότηση, τον έλεγχο και την εποπτεία των ιατρείων, αλλά εξηγεί ότι οι επιτροπές του δεν διαθέτουν τις ελεγκτικές και διωκτικές εξουσίες κρατικών μηχανισμών. Ο υπουργός παραπέμπει στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας και αναγνωρίζει ότι οι ελεγκτές του ΙΣΑ «γιατροί είναι», όχι εκπαιδευμένοι ελεγκτές. Ο ΙΣΑ, από την πλευρά του, καταλήγει ότι η ευθύνη για τη λειτουργία του ιατρείου «ανήκει πρωτίστως στον ιατρό».

Και στο τέλος της διαδρομής εμφανίζεται ο ασθενής. Το υπουργείο σχεδιάζει εφαρμογή, ώστε ο πολίτης να σκανάρει και να διαπιστώνει τι άδεια διαθέτει το ιατρείο στο οποίο βρίσκεται. Από τη συλλογική εποπτεία στην ατομική επαγρύπνηση, στην ατομική ευθύνη.

Το δυσκολότερο ερώτημα προκύπτει από τα λόγια του ίδιου του υπουργού. «Εκεί πήγε ο Ιατρικός Σύλλογος, που έχει την ελεγκτική αρμοδιότητα, τρεις φορές και δεν κατάφερε να τους πιάσει», δήλωσε στο Mega, καταλήγοντας στην παραδοχή: «Το σύστημα δεν τα κατάφερε».

Η συνέχεια, όμως, ήταν η περιγραφή των ορίων του ίδιου του συστήματος. «Ο έλεγχος του ΙΣΑ είναι ένας έλεγχος ιατρικός, δεν είναι οι άνθρωποι εκπαιδευμένοι ελεγκτές, γιατροί είναι», είπε. Αν όμως ο θεσμικά αρμόδιος φορέας δεν διαθέτει, κατά τον ίδιο τον υπουργό Υγείας, εκπαιδευμένους ελεγκτές για να εντοπίζει τέτοιες πρακτικές, ποιος είχε την ευθύνη να καλύψει αυτό το κενό; Και κυρίως, από πότε ήταν γνωστό;

Ο ΙΣΑ υπενθυμίζει ότι είναι αρμόδιος για την αδειοδότηση, τον έλεγχο και την εποπτεία περισσότερων από 16.500 φορέων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην περιοχή ευθύνης του. Πριν από κάθε αδειοδότηση πραγματοποιείται αυτοψία, ενώ από το 2024 έχουν γίνει περίπου 5.500 έλεγχοι για αρχική βεβαίωση λειτουργίας ή τροποποίησή της και περίπου 1.000 επιπλέον δειγματοληπτικοί ή κατόπιν καταγγελίας έλεγχοι.

Υπάρχει όμως ένα μεγάλο «αλλά». Ο Σύλλογος επισημαίνει ότι κάθε αυτοψία αποτυπώνει όσα βρίσκονται μπροστά στην επιτροπή τη συγκεκριμένη στιγμή και ότι δεν είναι δυνατόν να παρακολουθούνται συνεχώς χιλιάδες ιατρεία. Τονίζει επίσης ότι οι επιτροπές του δεν διαθέτουν εξουσίες αντίστοιχες με εκείνες της ΕΑΔ, του ΣΔΟΕ ή της Αστυνομίας.

Στη συγκεκριμένη υπόθεση, ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι ότι έλεγχοι δεν έγιναν. Σύμφωνα με την Πολυτίμη Λεονάρδου, επικεφαλής της αρμόδιας επιτροπής του ΙΣΑ, σε έλεγχο τον Νοέμβριο του 2025 δεν εντοπίστηκε μηχάνημα πλασμαφαίρεσης. Σε παλιότερο έλεγχο, όμως, είχε βρεθεί μηχάνημα φυγοκέντρισης και είχε ζητηθεί η απομάκρυνσή του. Μετά τον θάνατο, κατά τη νέα αυτοψία, το παλιότερο μηχάνημα φέρεται να βρέθηκε σε ντουλάπα, ενώ είχε εμφανιστεί και νεότερος εξοπλισμός.

Η θέση που διατυπώνεται από την πλευρά του ΙΣΑ είναι ότι οι ελεγκτές παραπλανήθηκαν. Αλλά αυτό γεννά ένα ακόμη σοβαρότερο θεσμικό ερώτημα: εάν ένα σύστημα εποπτείας μπορεί να παραπλανηθεί τόσο ώστε, παρά τους επανειλημμένους ελέγχους και τις προηγούμενες παρατηρήσεις, να μην μπορεί να διαπιστώσει τι πραγματικά συμβαίνει σε έναν φορέα υγείας… αν ένα σύστημα εποπτείας μπορεί να παραπλανηθεί, τότε ο πολίτης μένει ουσιαστικά απροστάτευτος.

Ο υπουργός έδειξε ως ισχυρότερο μηχανισμό την Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Μόνο που η ΕΑΔ έχει απορροφήσει το παλιό Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας, το οποίο με απόφαση της κυβέρνησής του καταργήθηκε το 2019. Τώρα ο Αδ. Γεωργιάδης δηλώνει ότι δεν θα ήταν αντίθετος στην επανίδρυση ενός εξειδικευμένου Σώματος Επιθεωρητών (ΣΕΥΥΠ). Δηλαδή, μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου, επανέρχεται η συζήτηση για το αν χρειάζεται ένας ειδικός ελεγκτικός μηχανισμός Υγείας, επειδή η Υγεία αποτελεί πιο σύνθετο αντικείμενο από τις γενικές υποθέσεις που εξετάζει η ΕΑΔ.

Την ίδια ώρα, το υπουργείο σχεδιάζει εφαρμογή ώστε ο πολίτης, όταν μπαίνει σε ένα ιατρείο, να μπορεί να σκανάρει και να διαπιστώνει τι άδεια διαθέτει. Η πρόσβαση στην πληροφορία ασφαλώς είναι χρήσιμη. Αλλά δεν είναι έλεγχος. Τι ακριβώς θα μπορεί να γνωρίζει ο ασθενής; Αν το μηχάνημα που βλέπει επιτρέπεται να βρίσκεται εκεί; Αν η πράξη που του προτείνεται απαιτεί νοσοκομείο; Αν χρειάζεται εξειδικευμένη ομάδα ή ΜΕΘ; Η ενημέρωση του ασθενούς είναι δικαίωμα. Η εποπτεία του παρόχου Υγείας είναι υποχρέωση της Πολιτείας. Το ένα δεν μπορεί να υποκαταστήσει το άλλο.

Ο ίδιος ο υπουργός παραδέχθηκε, άλλωστε, ότι υπάρχουν «αρκετές γκρίζες ζώνες» και ανακοίνωσε επιτροπή ειδικών, γνωμοδότηση του ΚΕΣΥ και συγκέντρωση του διάσπαρτου θεσμικού πλαισίου σε ένα ενιαίο σώμα κανόνων. Η παραδοχή είναι κρίσιμη. Διότι το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα αλλάξει από αύριο, αλλά γιατί οι γκρίζες ζώνες παρέμεναν γκρίζες μέχρι σήμερα.

Στο ίδιο μοτίβο εντάσσεται και η παρέμβαση του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, που ζητά «άμεση και αυστηρή αντιμετώπιση» των παραπλανητικών διαφημίσεων ιατρικών πράξεων και θεραπειών, εντατικοποίηση των ελέγχων και επιβολή κυρώσεων για ψευδείς ή επιστημονικά ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς. Μόνο που και εδώ το ερώτημα αφορά περισσότερο το πριν παρά το μετά. Εάν το φαινόμενο είχε ήδη λάβει «ανησυχητικές διαστάσεις», όπως επισημαίνει ο ΠΙΣ, και οι συγκεκριμένες πρακτικές παραβίαζαν ήδη τη νομοθεσία και την ιατρική δεοντολογία, πόσοι έλεγχοι είχαν γίνει; Πόσες περιπτώσεις «θαυματουργών θεραπειών» είχαν εντοπιστεί και ποιες κυρώσεις είχαν επιβληθεί;

Μετά την τραγωδία, κάθε κρίκος της θεσμικής αλυσίδας ζητά αυστηρότερους ελέγχους από τον επόμενο. Ο ΙΣΑ δείχνει τα όρια των εξουσιών του και παραπέμπει στους κρατικούς μηχανισμούς. Το υπουργείο παραπέμπει στην ΕΑΔ και εξετάζει την επανασύσταση ειδικού Σώματος Επιθεωρητών. Ο ΠΙΣ ζητά τη συνδρομή του υπουργείου και καλεί τους ιατρικούς συλλόγους να εντείνουν τους ελέγχους. Η πρωταρχική ευθύνη επιστρέφει στον γιατρό, ενώ ένα μέρος της επαγρύπνησης μετακυλίεται πλέον και στον ασθενή.

Ετσι δημιουργείται ένας κύκλος αρμοδιοτήτων στον οποίο όλοι είναι αρμόδιοι για ένα μέρος του ελέγχου, αλλά κανείς δεν φαίνεται να είχε τα εργαλεία –ή την πλήρη ευθύνη– για να αποτρέψει εγκαίρως αυτό που συνέβη. Και πίσω από τη συζήτηση για τις κλινικές ευεξίας, τις συγκεκαλυμμένες διαφημίσεις και τις θεραπείες που διακινούνται ως προϊόντα wellness, βρίσκεται ένα απλούστερο ερώτημα: Ποιος προστατεύει τον ασθενή;

Ο Γιώργος Μαζωνάκης δεν χρειαζόταν ένα app μετά τον θάνατό του. Χρειαζόταν ένα σύστημα που να έχει λειτουργήσει πριν. Γιατί όταν η υγεία γίνεται προϊόν και η ελπίδα εμπόρευμα, οι ευθύνες δεν μπορεί να χάνονται μέσα στις αρμοδιότητες. Κάποιος πρέπει να ελέγχει, κάποιος να λογοδοτεί και κάποιος να προστατεύει. Γιατί απέναντι δεν βρίσκεται ένας καταναλωτής. Βρίσκεται ένας ασθενής. Και διακυβεύεται μια ανθρώπινη ζωή.