Βραβεία Νόμπελ

13:04 7/10/2026 - Πηγή: efsyn

Βρισκόμαστε στην εβδομάδα της απονομής των βραβείων Νόμπελ, που άρχισε τη Δευτέρα με την απονομή των βραβείων της Ιατρικής, οπότε δεν είναι άκαιρο να λεξιλογήσουμε για τη λέξη Νόμπελ. Ξέρουμε βέβαια ότι τα βραβεία ονομάστηκαν από το όνομα του Σουηδού εφευρέτη και βιομήχανου Αλφρεντ Νόμπελ (1833-1896), ο οποίος τα θέσπισε με τη διαθήκη του, κληροδοτώντας στο ίδρυμα Νόμπελ σχεδόν όλη την πολύ μεγάλη περιουσία που είχε συγκεντρώσει από τις πολλές εφευρέσεις του, από τις οποίες η πιο γνωστή είναι η δυναμίτιδα. Νόμπελ ή Νομπέλ;

Η αλήθεια είναι ότι το όνομα Nobel στα σουηδικά τονίζεται στη λήγουσα, αλλά αφού η λέξη έχει διεθνοποιηθεί, η σουηδική προφορά δεν ενδιαφέρει και τόσο. Η λέξη στα ελληνικά έχει λεξικογραφηθεί Νόμπελ. Μπορείτε, αν θέλετε, να πείτε ότι ο Αλφρέδος Νομπέλ δημιούργησε το βραβείο Νόμπελ.

Το επώνυμο Nobel δεν προέρχεται από το γαλλικό noble = ευγενής, όπως ίσως θα υπέθετε κάποιος. Ο γενάρχης της οικογένειας, ο Πέτερ Νομπέλιους, είχε εγγραφεί το 1682 στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας ως Petrus Olavi Nobelius, εκλατινίζοντας τον τόπο καταγωγής του, το χωριό Nöbbelöv της Σκάνιας, το οποίο σημαίνει, στα παλαιά δανικά, νέος οικισμός, οπότε Νεοχωρίτης. Την εποχή εκείνη οι μορφωμένοι Σουηδοί συνήθιζαν να εκλατινίζουν τα ονόματά τους. Ωστόσο, αργότερα έγινε μόδα να κόβουν τις λατινίζουσες καταλήξεις κι έτσι το Nobelius έγινε Nobel.

Λέγεται συχνά ότι καθοριστικό ρόλο στην απόφαση του Νόμπελ να θεσπίσει το βραβείο έπαιξε η… νεκρολογία του. Κανονικά, τη νεκρολογία μας δεν προλαβαίνουμε να τη διαβάσουμε, αλλά ο Αλφρέδος Νόμπελ στάθηκε εξαίρεση. Ο αδελφός του ο Λουδοβίκος πέθανε το 1888 στις Κάνες, και το γαλλικό πρακτορείο Χαβάς μπέρδεψε τ’ αδέρφια και έγραψε ότι πέθανε ο Αλφρέδος Νόμπελ. Η γαλλική «Φιγκαρό» έγραψε δηκτικά: «Χτες πέθανε ένας άνθρωπος που πολύ δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί ευεργέτης της ανθρωπότητας: ο κ. Νόμπελ, εφευρέτης της δυναμίτιδας».

Λένε λοιπόν ότι ο Νόμπελ διάβασε τη νεκρολογία και αποφάσισε να φροντίσει την υστεροφημία του. Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η απόφασή του οφείλεται σε αυτή την εμπειρία – αλλά δεν παύει να είναι μια ωραία ιστορία.

Πάντως, την υστεροφημία την κέρδισε και με το παραπάνω ο πολυμήχανος κ. Νόμπελ, αφού το επώνυμό του πέρασε ως διεθνής λέξη σε όλες τις γλώσσες ως συνώνυμο της αριστείας σε έναν κλάδο ανθρώπινης δραστηριότητας.

Βέβαια, όπως κάθε τι στον κόσμο, έτσι και τα βραβεία Νόμπελ δεν είναι απαλλαγμένα από παιχνίδια, όπου παίζουν ρόλο η χώρα προέλευσης και οι γνωριμίες των υποψηφίων. Εμείς, το ευρύ κοινό, μπορούμε να εκφέρουμε άποψη για τα Νόμπελ Λογοτεχνίας και, κυρίως, Ειρήνης, και πολλές φορές η απονομή έχει προκαλέσει από αμηχανία έως οργή. Ευτυχώς, μέχρι τώρα ο θεσμός έχει αποφύγει τον εξευτελισμό να απονείμει Νόμπελ Ειρήνης στον πορτοκαλή λήσταρχο, τον οποίο οὐκ ἐᾷ καθεύδειν το του Ομπάμα τρόπαιον. Ελπίζω πως και φέτος θα το αποφύγει.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords