Του Κωνσταντίνου…

Ιδού η κατακλείδα του έργου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά «Ταξίδι στον λόγο και την Ιστορία», εκδόσεις Πλέθρον: «Αν το ελληνικό εκλεκτικιστικό μοντέλο συμπεριφοράς επικρατήσει για μια ακόμη φορά (όπως το 146 κατάκτησε τους βάρβαρους Ρωμαίους) θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι ο κόσμος και η Ιστορία κυβερνώνται από τη μεταφυσική ή ίσως από κάποιος είδος μεταορθολογικότητας». Ατράνταχτος ευρωπαϊστής ο ίδιος ισχυριζόταν ότι «το μέλλον της Ελλάδας θα εξαρτηθεί από την πολιτισμική ικανότητα των Ελλήνων να συμμορφωθούν προς τους δυτικούς κανόνες με τρόπους που να ενισχύουν την συλλογική ανταγωνιστική τους θέση». Δύο φρασούλες προβληματισμού.

Πριν από περίπου τριάντα πέντε χρόνια, είχε δώσει συνέντευξη στην απεχθεστάτη τότε «Αυριανή», σκανδαλίζοντας την ελληνική διανόηση και προκαλώντας μύριες αντιδράσεις από τον εν γένει πνευματικό κόσμο. Αδιαφόρησε παντελώς για όλη αυτή την αναστάτωση – ήταν άνθρωπος ανεξάρτητος και ανοιχτός σε όλες τις προκλήσεις γι’ αυτό και ως επιστήμονας διείσδυσε σε όλες τις κοινωνιολογικές παραμέτρους που ανέλυσε, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε τη χώρα αλλά και την Ευρώπη και την οικουμένη, συνδυάζοντας περίφημα επιστημονικό-φιλοσοφικό-λογοτεχνικό λόγο.

Η επαφή δεν χάθηκε από εκείνη τη συνέντευξη και εντεύθεν, σποραδική μεν σταθερή δε. Αργότερα μας υποστήριξε ως «Εφημερίδα των Συντακτών» αποδεχόμενος την τιμητική θέση του συμβούλου έκδοσης της εφημερίδας. «Οσο περνάνε τα χρόνια -έλεγε- μαλακώνει ο άνθρωπος, αναβλύζει μια ξεχασμένη καλοσύνη από μέσα του, συγκινείται πολύ πιο εύκολα με τα ανθρώπινα, βλέπει πολύ πιο σεβαστικά την πραγματικότητα, συγχωρεί εύκολα». Εντυπωσίασε το κοινό στο Κιάτο λίγους μήνες μετά την ίδρυση της εφημερίδας υποστηρίζοντας με ακρίβεια και πάθος την ανάγκη να υπάρχει μια ανεξάρτητη, αδέσμευτη εφημερίδα της «πληθυντικής» Αριστεράς, ενθουσιασμένος και ο ίδιος από το συνεταιριστικό μας εγχείρημα, πρωτοφανές για τα ελληνικά αλλά και τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Απλός, λιτός, ακριβής, ορθολογιστής· γλυκύτατος.

Να ένα μικρό απόσπασμα από τη συνέντευξη: «Η καταναλωτική συμπεριφορά δεν είναι ουδέτερη της ψυχής ή του πολιτισμού. Η αλόγιστη επιλογή του καταναλωτικού σήματος, το οποίο προσφέρεται ως μάννα εξ ουρανού σε ανθρώπους οι οποίοι έχουν έντονη την ανάμνηση της φτώχειας, οδηγεί σε πλήρη αποπροσανατολισμό. (…) Σε εποχές κρίσης ο Ελληνας αισθάνεται την ανάγκη -ακόμα- να επιδεικνύει τα προϊόντα της ατομικής κατάκτησης της ευημερίας της οποίας την έλλειψη θυμάται ακόμη. (…) Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι δυνατόν να γίνει ισόμερα. Αυτό είναι μια άλλη φενάκη την οποία όλοι οι εκσυγχρονιστές “πιπιλάμε”, ότι δηλαδή όλοι μπορούν εξίσου να αναλάβουν τα κοινωνικά βάρη ενός κοινωνικού μετασχηματισμού. Στην πραγματικότητα αυτός ο μετασχηματισμός οδηγεί σε νέες ανισότητες, νέες αδικίες, νέες πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις. Αυτό συμβαίνει ανεξάρτητα αν η κυβέρνηση είναι συντηρητική ή σοσιαλδημοκρατική σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου».

Λίγο νωρίτερα είχε συμμετάσχει σε μια συμβολική διαμαρτυρία καλλιτεχνών λογοτεχνών και άλλων στο Αμβούργο. Κύριος στόχος ήταν να δείξει στην παγκόσμια και γερμανική κοινή γνώμη ότι υπάρχουν πράγματα που δεν είναι διαπραγματεύσιμα, ότι η μνήμη του φασισμού και του ρατσισμού πρέπει να είναι πάντα ζωντανή, διότι ο φασισμός ελλοχεύει πάντοτε στη γωνία, γι’ αυτό και το σύνθημα ήταν: «ΔΕΝ ΘΑ ΤΟ ΞΕΧΑΣΟΥΜΕ-ΔΕΝ ΘΑ ΞΑΝΑΓΙΝΕΙ».

Πόσο δίκιο είχε, αλλά ποια κυβέρνηση [και ποια κοινωνία] να έχει ανοιχτά ώτα;

Ταπεινός, από εδώ, ευχαριστήριος αποχαιρετισμός.