Το δημογραφικό

09:11 30/9/2026 - Πηγή: efsyn

«Καμπανάκι για το δημογραφικό», ήταν ένας τίτλος στην εφημερίδα μας την περασμένη εβδομάδα. Προσέξτε ότι δεν προσδιορίζεται το ουσιαστικό, υπονοείται· το επίθετο τείνει να ουσιαστικοποιηθεί, διαβάζουμε «το δημογραφικό» και όλοι καταλαβαίνουμε «το δημογραφικό πρόβλημα».

Δημογραφικός είναι αυτός που αναφέρεται στη δημογραφία, τον επιστημονικό κλάδο που μελετά στατιστικά τη διάρθρωση του πληθυσμού μιας χώρας ή περιοχής και τη δυνγλωσσαμική του. Δημογραφικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον ορισμό των λεξικών, είναι οι δυσκολίες που προκύπτουν από τη δυσανάλογη αύξηση ή μείωση του πληθυσμού.

Πράγματι, μια μεγάλη αύξηση του πληθυσμού μπορεί να προκαλέσει δυσχέρειες όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι. Ωστόσο, στα συμφραζόμενα της Ελλάδας (και της Ευρώπης) στην εποχή μας, το πρόβλημα εντοπίζεται στη συνεχή μείωση του πληθυσμού εξαιτίας της μείωσης των γεννήσεων· για «δημογραφική κατάρρευση» έκανε λόγο προχτεσινό άρθρο της εφημερίδας μας.

Αυτοί οι όροι εισήχθησαν στη γλώσσα μας ως δάνεια από τα γαλλικά (démographie, démographique) τον 19ο αιώνα. Σύμφωνα με τα ετυμολογικά λεξικά, πατέρας του όρου θεωρείται ο Achille Guillard, ο οποίος το 1855 εξέδωσε το βιβλίο Eléments de statistique humaine, ou démographie comparée. Επειδή όμως βρίσκω στην εφημερίδα «Αθηνά» της 11.3.1836 μεταφρασμένο άρθρο για την Ισπανία όπου γίνεται αναφορά σε «δημογραφικές γνώσεις», δεν αποκλείω ο όρος να υπήρχε από νωρίτερα και ο Guillard απλώς να συνέβαλε στην εδραίωσή του.

Φυσικά, η λέξη είναι πλασμένη από ελληνικά δομικά στοιχεία, από τη λέξη «δήμος» και το επίθημα -γραφία. Η λέξη δήμος είναι ομηρική και ανήκει στην ίδια οικογένεια με το ρήμα δαίομαι, «μοιράζω, διανέμω». Η αρχική της σημασία ήταν «τμήμα κάποιας περιοχής, γη, έδαφος». Στην Ιλιάδα (5.710) ο Ομηρος λέει ότι οι Βοιωτοί έχουν «πίονα δήμον», εύφορα εδάφη.

Στη συνέχεια η λέξη πήρε τη σημασία του λαού που κατοικούσε στην περιοχή αυτή, και μάλιστα του απλού λαού σε αντιδιαστολή με τους άρχοντες. Στην Ιλιάδα (2.198) ο Οδυσσέας όταν συναντά «δήμου άνδρα», άνθρωπο του λαού, τον χτυπάει και τον φοβερίζει. Και αργότερα, η λέξη πήρε πολιτική σημασία, του λαού ως πηγής εξουσίας, αλλά και της λαϊκής κυβέρνησης, της δημοκρατίας σε αντίθεση με την ολιγαρχία.

Ο δήμος επίσης σημαίνει τη λαϊκή συνέλευση, που παίρνει αποφάσεις: Ἔδοξεν τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ ήταν η στερεότυπη αρχή των ψηφισμάτων. Και κατ’ επέκταση, δήμος ονομάστηκε η μονάδα διοικητικής διαίρεσης. Ας πούμε, μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη η Αττική χωρίστηκε σε περισσότερους από 130 δήμους. Κάθε Αθηναίος πολίτης ανήκε σε έναν δήμο, και το δημοτικό του όνομα αποτελούσε ουσιαστικό μέρος της ταυτότητάς του: π.χ. Σωκράτης Ἀλωπεκῆθεν, από τον Δήμο Αλωπεκής.

Να γυρίσουμε στο δημογραφικό. Το πρόβλημα είναι πανευρωπαϊκό. Η Ελλάδα και η Ευρώπη γηράσκουν. Τα κίνητρα για την αύξηση των γεννήσεων είναι καλά, αλλά δεν αρκούν. Χωρίς συγκροτημένη πολιτική εισδοχής μεταναστών, η Ελλάδα και η Ευρώπη θα μαραζώσουν. Η μετανάστευση δεν είναι απειλή, είναι πλούτος και ελπίδα.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords