Τι σημαίνει: Μπάλα

Την ονόμασαν στρογγυλή θεά. Και δικαίως – το προηγούμενο Μουντιάλ το παρακολούθησαν με πάθος και ευλάβεια 2,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι, το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά την μπάλα την αγαπούσαν οι άνθρωποι ήδη από την αρχαιότητα. Η Γουικιπίντια λέει πως οι αρχαίοι Έλληνες έπαιζαν κάτι σαν ποδόσφαιρο, που το ονόμαζαν «επίσκυρος», γνωστή και ως «επίκοινος», δηλαδή ένα παιχνίδι για πολλούς. Αυτή η επίσκυρος παιζόταν από δύο ομάδες 12 έως 14 (γυμνών) ανδρών, οι οποίες χωρίζονταν από μία γραμμή στο χώμα, που είχε τραβηχτεί με χαλίκι, με ένα σκύρο.

Φαίνεται πως είναι διαχρονική η αγάπη των ανθρώπων για την μπάλα, που το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας ορίζει ως σφαιρικό αντικείμενο, που κατασκευάζεται από διάφορα υλικά και σε διάφορα μεγέθη, είναι είτε συμπαγές είτε από δέρμα εξωτερικά και εσωτερικά έχει σαμπρέλα που φουσκώνει – χρησιμοποιείται σε ποικίλα αθλήματα, όπως το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, το μπέιζμπολ, το τένις κ.λπ.

Η ετυμολογία των ξένων όρων για το ποδόσφαιρο είναι ενδεικτική αυτής της λατρείας: στην Αγγλία, όπου το ποδόσφαιρο ως άθλημα υπάρχει από τον 8ο μ.Χ. αιώνα και όπου οι κανόνες του («Κανόνες του Κέιμπριτζ») διατυπώθηκαν ήδη από το 1848, μια ονομασία για το ποδόσφαιρο, εκτός από το «football», ήταν και το «soccer», που χρησιμοποιείται ακόμα στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ιαπωνία. Αυτό το soccer, κατά μία εκδοχή, είναι σύντμηση των λέξεων «social ceremony», που σημαίνει «κοινωνική τελετή»!

Για να ξαναγυρίσουμε στην μπάλα, το Λεξικό λέει πως η λέξη παράγεται από το μεσαιωνικό ιταλικό balla < palla, με προέλευση από το αρχαίο γερμανικό bal. Η ιστοσελίδα etymoline.com αναφέρει πως η λέξη «ball», δηλαδή το στρογγυλό αντικείμενο με συμπαγές σφαιροειδές σώμα, υπάρχει ως όρος από το 1200, με προέλευση από το παλαιοαγγλικό beall. Πάντως, η λέξη μπάλα (ball), με την έννοια τόσο του παιχνιδιού που παίζεται με μια μπάλα όσο και του βλήματος που εκτοξεύεται από πυροβόλο όπλο (σφαίρα), υπάρχει στην αγγλική γλώσσα από τον 14ο αιώνα.

Εδώ και αιώνες, λοιπόν, «μπάλα» είναι το μέσο και η αθλητική δραστηριότητα, αλλά και η θανάσιμη βολίδα. Στο εννοιολογικό DNA της λέξης συνυπάρχουν η ειρήνη και ο πόλεμος. Άλλωστε, ο ίδιος ο αθλητισμός είναι μια (σχεδόν…) ειρηνική προσομοίωση πολέμου: ρίχνεις το ακόντιο ή τη σφαίρα όχι για να σκοτώσεις τον εχθρό, αλλά για να νικήσεις τον αντίπαλο, κι εδώ υπάρχει η ευγένεια και ο πολιτισμός της άμιλλας, της συνεργασίας και της αυτοβελτίωσης.

Στο Μουντιάλ υπάρχει αυτή η προσομοίωση πολέμου, που εκ πρώτης όψεως φαίνεται εθνικός: η εθνική των ΗΠΑ, ας πούμε, εναντίον εκείνης του Ιράν. Ωστόσο, σε δεύτερο πλάνο, στο βάθος της εικόνας, το Παγκόσμιο Κύπελλο μάλλον προσομοιώνει τον ταξικό πόλεμο: η Εξουσία εναντίον των ανθρώπων. Από τη μια οι δικτάτορες, τα καθεστώτα, το κεφάλαιο, τα μεγάλα μέσα μαζικής εξημέρωσης, κι από την άλλη οι λαοί που υφίστανται την επίθεση – τον έλεγχο μέσω προπαγάνδας.

Μια επίθεση που δύσκολα αποκρούεται, εφόσον όλο αυτό το παιχνίδι της μπάλας είναι τόσο θεαματικό, τόσο γοητευτικό, τόσο σημαντικό για τους περισσότερους κατοίκους του πλανήτη. «Το σπουδαιότερο γεγονός που έχει δει ποτέ η ανθρωπότητα είναι το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου» είχε δηλώσει αμετροεπώς ο πρόεδρος της FIFA, Τζάνι Ινφαντίνο. Αλίμονό μας αν έχει δίκιο, αν η θρησκεία της μπάλας (κι όχι του Θεού, Κάρολε…) είναι όντως το όπιο του λαού.