Τι σημαίνει: Ανθρωπικός

Ο Αμερικανός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Ισαάκ Ασίμοφ είχε μιλήσει ήδη από το 1950 για το «σύνδρομο Φρανκενστάιν», δηλαδή για εκείνον τον φόβο των ανθρώπων πως τα δημιουργήματά τους θα εξεγερθούν εναντίον τους. Με δεδομένη την καλπάζουσα εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο Ασίμοφ αποδείχθηκε προφητικός: πρόσφατα έγινε γνωστή η παραίτηση ενός ερευνητή από την Anthropic, μία από τις δύο σημαντικότερες εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης στον κόσμο, τώρα μάλιστα που η εταιρεία προετοιμάζεται για τη δημόσια εγγραφή της στο χρηματιστήριο, με επιδιωκόμενη αποτίμηση τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ο 27χρονος Βρετανός μαθηματικός Τζον Κόξον, φεύγοντας, έκανε κάποιες πολύ ανησυχητικές δηλώσεις:

«Παραιτήθηκα από την Anthropic. Πέρασα τα τελευταία τρία χρόνια κάνοντας έρευνα προεκπαίδευσης τόσο στην OpenAI όσο και στην Anthropic. Καμία από τις δύο εταιρείες δεν ενεργεί υπεύθυνα. Τρέχουν κατευθείαν στην αυτοβελτιούμενη υπερνοημοσύνη και παίζουν με τις ζωές μας… Οδεύουμε προς ορισμένα από τα πιο ακραία σενάρια και μέχρι το τέλος του επόμενου έτους τα πράγματα μπορεί ήδη να έχουν ξεφύγει από τον έλεγχο… Οι άνθρωποι που κατασκευάζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη πιστεύουν ακράδαντα ότι θα μπορούσε να μας σκοτώσει όλους μέχρι το τέλος της δεκαετίας…».

Υπερβολές; Μακάρι, όμως η Anthropic, που υποστηρίζει τη γνωστή πλατφόρμα «Claude», έχει ήδη καταβάλει σε Αμερικανούς συγγραφείς 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια για να διευθετήσει εξωδικαστικά τη μήνυση που κατέθεσαν εναντίον της για μια υπόθεση πνευματικών δικαιωμάτων, ενώ εκκρεμεί αγωγή δισεκατομμυρίων δολαρίων εναντίον της για παράνομη χρήση δεκάδων χιλιάδων τραγουδιών. Προφανώς, η εταιρεία μόνο αθώα περιστερά δεν είναι.

Η λέξη anthropic, σύμφωνα με το Βικιλεξικό, προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «ανθρωπικός» και σημαίνει τον ανθρώπινο, τον ανθρωπογενή, αυτόν που έχει σχέση με τον άνθρωπο, που αναφέρεται ή ταιριάζει σε άνθρωπο. Αλήθεια, τι είναι ο άνθρωπος; Κάποιοι ρομαντικοί θέλουν να πιστεύουν πως η λέξη προέρχεται από το «αναθρώσκω», που σημαίνει «αναπηδώ», «τινάζομαι προς τα πάνω», με την έννοια πως το βιολογικό μας είδος τείνει προς την τελειότητα, την πνευματική και ψυχική ολοκλήρωση…

Ομως, το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας είναι σαφές: η λέξη «άνθρωπος» είναι αβέβαιου ετύμου. Πιθανώς ο όρος να ετυμολογείται από το «άνδρ-ωπός» («ανήρ» + «ωπός», από το «ωψ», πρόσωπο, όψη). Αρα, άνθρωπος είναι αυτό το ον που έχει ανδρική όψη, αυτό που μοιάζει με άνδρα. Ομως «άνδρας» στα αρχαία σημαίνει γενικότερα τον άνθρωπο. Αρα, «άνθρωπος» είναι το ον με το ανθρώπινο πρόσωπο. Αυτή η σημασιολογική σύμπτωση, του άνδρα και του ανθρώπου, είναι άδικη και σεξιστική, αλλά απαντά και σε άλλες γλώσσες – ας θυμηθούμε το αγγλικό «man», το γαλλικό «homme» και το ισπανικό «hombre». Πάντως, η σύνδεση του ανθρώπου με το «άνω θρώσκω» θεωρείται παρετυμολογική και επιστημονικώς αβάσιμη.

Με δεδομένη τη φρίκη που έχει επιφέρει άμα τη εμφανίσει του ο Ανθρωπος στον εαυτό του, στη Γη και στα υπόλοιπα ζώα με τα οποία τη μοιράζεται, μόνο προς τα άνω δεν θρώσκουν τα αρσενικά και θηλυκά ζώα με την ανθρώπινη όψη, δηλαδή οι άνθρωποι. Επομένως, τα δημιουργήματα του ανθρώπου που μιμούνται το ανώτατο χάρισμά του, τη νοημοσύνη, είναι λογικό να είναι μοχθηρά ή και ανήθικα όπως ο ίδιος. Το τέρας του Φρανκενστάιν είναι ανθρωπογενές: ανθρωπικό, anthropic…

Μπορεί η εταιρεία να διάλεξε αυτή την εξεζητημένη λέξη ως τίτλο της για να υποδηλώσει πως η Τεχνητή Νοημοσύνη που αναπτύσσει είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου, ασφαλής, και δεν θα έπρεπε να τη φοβόμαστε. Αλήθεια, δεν θα έπρεπε;