Στης ακρίβειας τον καιρό

13:07 21/10/2026 - Πηγή: efsyn

Οι διαδηλώσεις που συγκλονίζουν πολλές χώρες της Ευρώπης, με πρώτη τη Γαλλία, αλλά και την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη διπλανή μας Αλβανία, έχουν πολλές αιτίες και προβάλλουν πολλές διεκδικήσεις αλλά το κοινό τους στοιχείο είναι η αγανάκτηση για την ακρίβεια, για το συνεχώς αυξανόμενο κόστος όλων των αγαθών που εξανεμίζει τα εισοδήματα των εργαζομένων. Θα λεξιλογήσουμε λοιπόν για την ακρίβεια.

Για την ακρίβεια, στα ελληνικά έχουμε δύο ομόγραφες αλλά όχι ακριβώς ομόηχες λέξεις: την ακρίβεια με τετρασύλλαβη προφορά, που σημαίνει ορθότητα, σαφήνεια, από το επίθετο ακριβής· και την ακρίβεια, που προφέρεται τρισύλλαβη με συνίζηση (ακ-ρί-βια), το αντίθετο της φτήνιας, από το επίθετο ακριβός. Αυτή η δεύτερη μας βασανίζει εδώ και κάμποσο καιρό.

Τα αρχαία ελληνικά ήξεραν μόνο την πρώτη ακρίβεια· προέρχεται από το επίθετο ακριβής, το οποίο ίσως ετυμολογείται από το άκρος + ειβής, από το ρήμα «είβω», στάζω· αρχικά δηλαδή η λέξη θα σήμαινε κάτι που είναι γεμάτο ώς το χείλος, στα άκρα του δοχείου, αλλά γρήγορα πήρε τη μεταφορική σημασία «συγκεκριμένος, αξιόπιστος». Ετσι, η ακρίβεια σήμαινε τη λεπτομέρεια στην εκτέλεση μιας πράξης, αλλά και την αυστηρότητα στην έκφραση, την πειθαρχία, και έφτασε να σημαίνει ώς και τη λιτότητα, την τσιγκουνιά. Ο Πλούταρχος μας λέει ότι ο Ξάνθιππος, ο γιος του Περικλή, «χαλεπῶς ἔφερε τὴν τοῦ πατρὸς ἀκρίβειαν», δυσφορούσε για την τσιγκουνιά του πατέρα του.

Στα μεσαιωνικά χρόνια το επίθετο ακριβής μεταπλάστηκε σε ακριβός, το οποίο αρχικά σήμαινε τόσο τον φιλάργυρο όσο και αυτόν που πουλιέται σε υψηλή τιμή. Στην παροιμία «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι» επικρίνεται αυτός που δείχνει αυστηρότητα και φειδώ σε ευτελή πράγματα, μικρής σημασίας ή αξίας, αλλά επιπολαιότητα ή σπατάλη στα σημαντικά. Ακριβός ήταν επίσης ο πολύτιμος, ο πολυαγαπημένος, σημασία που διατηρείται και σήμερα (λέμε και «μονάκριβος»), όπως και ο σπάνιος (θυμηθείτε το σημερινό «ακριβοθώρητος»).

Στη σημερινή γλώσσα έχουμε τον ακριβό (που κοστίζει ακριβά) και τον ακριβή (που μετράει ακριβώς) κι έτσι δεν μπερδευόμαστε. Διάκριση υπάρχει και στο επίρρημα: «ακριβά πλήρωσες το πουκάμισο· πόσα ακριβώς έδωσες;». Πάντως, ένα μικρό περιθώριο σύγχυσης παραμένει. Στη φράση «είδα την ακριβή εικόνα» δεν ξέρουμε αν γίνεται λόγος για μια εικόνα που κοστίζει πολλά χρήματα ή, μεταφορικά μιλώντας, για μια εικόνα που αποτυπώνει πιστά και σωστά μια κατάσταση· βέβαια, σχεδόν πάντα τα συμφραζόμενα ξεκαθαρίζουν περί τίνος πρόκειται. Οσο για την ακρίβεια, όταν σημαίνει το υψηλό κόστος ζωής και προφέρεται με συνίζηση, ο κ. Μπαμπινιώτης έχει προτείνει να γράφεται «ακρίβια» για να ξεχωρίζει και οπτικά από την ακρίβεια = ορθότητα.

Της ακρίβειας τον καιρό επαντρεύτηκα κι εγώ έλεγε το παλιό ευτράπελο τραγούδι, και συνηθίζεται να παραπονιούνται οι καταναλωτές για την ακρίβεια. Αλλά σήμερα στην Ευρώπη η ακρίβεια για τους πολλούς σημαίνει αφάνταστο πλούτο για τους ελάχιστους. Οπως πάντα, θα πείτε.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords