Στα πανηγύρια

11:06 12/8/2026 - Πηγή: efsyn

Ολο το καλοκαίρι γίνονται πανηγύρια στην ύπαιθρο, ιδίως στα νησιά, αλλά τούτη τη βδομάδα φτάνουμε στο αποκορύφωμα καθώς έρχεται ο Δεκαπενταύγουστος, το καλοκαιρινό Πάσχα. Να λεξιλογήσουμε λοιπόν για τη λέξη.

Πανηγύρι λέμε σήμερα, οι αρχαίοι έλεγαν «πανήγυρις», λέξη που πέρασε και στην καθαρεύουσα και που επιβιώνει σήμερα, αυτοτελώς αλλά και στην εμποροπανήγυρη. Η αρχαία λέξη είναι σύνθετη από το παν- και το ουσιαστικό «άγυρις», που θα πει «συνέλευση, σύναξη», από το ρήμα αγείρω (συναθροίζω) από το οποίο παράγεται και η λ. «αγορά». Κατά τη σύνθεση το α τράπηκε σε η, με βάση τον νόμο της έκτασης, κι έτσι προέκυψε η πανήγυρις.

Η αρχαία πανήγυρις είχε τη σημασία της εορταστικής σύναξης προς τιμήν κάποιου θεού. Τη λέξη τη βρίσκουμε ήδη τον 7ο αιώνα στον Αρχίλοχο: Δήμητρος αγνής και Κόρης την πανήγυριν σέβων. Η πανήγυρις έγινε πανηγύριον και μετά πανηγύριν, τέλος πανηγύρι στα μεσαιωνικά χρόνια. Στα κυπριακά και στα ποντιακά υπάρχει ο τύπος παναγύριν, που θυμίζει τον αρχαίο δωρικό τύπο πανάγυρις.

Η λέξη πέρασε με λόγιο δανεισμό στα λατινικά και από εκεί στις ευρωπαϊκές γλώσσες ενώ με λαϊκό δανεισμό στα τουρκικά και στις βαλκανικές γλώσσες κι έτσι έχουμε panayır στα τουρκικά, παναΐρ στα βουλγάρικα, panađur στα σέρβικα.

Σήμερα το πανηγύρι είναι υπαίθρια λαϊκή εκδήλωση που διοργανώνεται με την ευκαιρία θρησκευτικής εορτής, όταν γιορτάζει κάποιος άγιος, και περιλαμβάνει διασκέδαση με παραδοσιακή και λαϊκή μουσική και συχνά παζάρι. Κατ’ επέκταση, πανηγύρι λέγεται το γλέντι, το ξεφάντωμα, ο πανηγυρισμός, π.χ. «ξέφρενο πανηγύρι στα αποδυτήρια μετά τη νίκη της ομάδας». Ειρωνικά, μπορεί να χρησιμοποιήσουμε τον όρο και για φασαρία, τσακωμό, π.χ. «θα γίνει μεγάλο πανηγύρι όταν το μάθει ο πατέρας του». Σε πολιτικά συμφραζόμενα, μια πολιτική εκδήλωση μπορεί να χαρακτηριστεί μειωτικά «πανηγυράκι».

Εχουμε και το ρήμα «πανηγυρίζω», με διπλή σημασία: αφενός, και σπανιότερη, συμμετέχω σε πανηγύρι, και αφετέρου, συχνότερη, εκφράζω δημόσια την έντονη χαρά μου για κάποιο ευχάριστο γεγονός -από το γκολ της ομάδας μου έως τη λήξη του πολέμου. Ο πανηγυρικός λόγος εκφωνείται σε δημόσια τελετή για τον εορτασμό επετείου ή για τον εγκωμιασμό γεγονότος ή προσώπου.

Υπάρχει και η μειωτική έκφραση «είναι για τα πανηγύρια». Λέγεται αφενός για αντικείμενο πολύ κακής ποιότητας και αφετέρου για άνθρωπο που παραλογίζεται και γενικότερα για κάτι το παράλογο. Στα πανηγύρια των παλιών χρόνων, κουβαλούσαν ψυχοπαθείς για να τους γιατρέψει ο άγιος που γιόρταζε εκείνη τη μέρα. Αλλά και τα πράγματα που πουλιούνταν στα πανηγύρια, ήταν συνήθως ευτελούς αξίας.

Πολλοί θεωρούν κακόγουστα ή ανυπόφορα τα πανηγύρια, άλλοι εμπορευματοποιημένα. Μπορεί να είναι έτσι, αλλά χρειάζεται και η ομαδική διασκέδαση. Μια και είναι της μόδας η Οδύσσεια να θυμίσω ότι στον «Κύκλωπα» του Ευριπίδη ο Σιληνός μέμφεται τους Κύκλωπες διότι «άχορον οικούσι χθόνα», κατοικούν σε μέρος χωρίς χορούς. Οπότε, ας κρατήσουν οι χοροί.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords