Οι ευρωπαϊκές εξεγέρσεις

13:01 16/11/2026 - Πηγή: efsyn

Είναι ένα θεμελιώδες δίδαγμα της Ιστορίας ότι η κυριαρχία της αντίδρασης, με τη ληστρική εκμετάλλευση και την καταθλιπτική καταπίεση που ασκεί, προκαλεί αργά ή γρήγορα μια αντικίνηση από τη μεριά των λαών, προκαλεί εξεγέρσεις. Με αυτό τον τρόπο η Ιερή Συμμαχία και η Παλινόρθωση γέννησαν την Ανοιξη των Λαών, το 1848· ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος του 1914-18 γέννησε επαναστάσεις στη Ρωσία και στην Ευρώπη· η ναζιστική κατοχή γέννησε τα κινήματα αντίστασης.

Οι αυθόρμητες εξεγέρσεις που εξαπλώνονται σήμερα στην Ευρώπη, από την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία και το Βέλγιο ώς την Ιταλία, τη Σερβία και την Αλβανία, μας υπενθυμίζουν αυτό το καίριο ιστορικό δίδαγμα. Αν και καθεμιά έχει ιδιαίτερες αφορμές, το υπόβαθρό τους είναι κοινό: η ακρίβεια, η διαφθορά, το στεγαστικό πρόβλημα –αποτελέσματα, όλα, δεκαετιών πολιτικών λιτότητας από τις ολιγαρχίες της Ε.Ε. και τους πολιτικούς τους εκπροσώπους– ματώνουν παντού τους πολίτες. Ειδικά σε ορισμένες ομάδες, όμως, όπως η νεολαία και οι μετανάστες, οι συνέπειές τους είναι τόσο επαχθείς, που έχουν καταστεί ανυπόφορες. Αναπόφευκτα γεννούν εξεγέρσεις.

Το γεγονός ότι τα προβλήματα είναι λίγο πολύ κοινά σε όλη την Ευρώπη, κάνει τις εξεγέρσεις να εξαπλώνονται από τη μια χώρα στην άλλη με μορφή ντόμινο. Δημιουργείται έτσι μια ιστορική ατμόσφαιρα που θυμίζει πολύ τις επαναστάσεις του 1848, όταν το πρώτο, φαινομενικά απομονωμένο επαναστατικό ξέσπασμα στη Σικελία άρκεσε για να μεταδώσει τη σπίθα σε όλη την Ευρώπη.

Οι επαναστάσεις είναι ένα αναγκαίο και υγιές φαινόμενο. Ωθούν την κοινωνία προς τα εμπρός, παραμερίζοντας απολιθωμένα εμπόδια που δεν μπορεί να μετακινηθούν αλλιώς. Με τα λόγια της Μπέσι Μπίτι, Αμερικανίδας δημοσιογράφου που παρακολούθησε την Οκτωβριανή Επανάσταση: «Η επανάσταση είναι η τυφλή διαμαρτυρία της μάζας ενάντια στη δική της κατάσταση της άγνοιας. Είναι τόσο σημαντική στο Χρόνο όσο και ο πρώτος αδέξιος αγώνας της αμοιβάδας. Είναι ο άνθρωπος στην πράξη της δημιουργίας του εαυτού του»1. Από την άποψη αυτή, δεν μπορεί παρά να καλωσορίσει κανείς τις πανευρωπαϊκές εξεγέρσεις και τις μαζικές διαμαρτυρίες. Ταυτόχρονα, όμως, η παραπάνω βαθιά ρήση της Μπίτι εντοπίζει ασυναίσθητα ένα κομβικό αδύναμο σημείο των αυθόρμητων εξεγέρσεων, τότε και τώρα: το στοιχείο της τυφλής διαμαρτυρίας.

Στην Οκτωβριανή Επανάσταση αυτή η αδυναμία ξεπεράστηκε χάρη στο κόμμα των Μπολσεβίκων, που με τη φωτισμένη ηγεσία του Λένιν και των συνεργατών του κέρδισε την εμπιστοσύνη των μαζών και τις οδήγησε στην εξουσία. Σήμερα, αντίθετα, δεν βλέπουμε πουθενά μια επαρκή καθοδηγητική δύναμη να εμπνέει και να προωθεί τα κινήματα. Το αποτέλεσμα είναι η συσσωρευμένη οργή να διοχετεύεται σε τυφλά κτυπήματα και πράξεις καταστροφής, από τις οποίες υπάρχει ορατός κίνδυνος να επωφεληθούν οι Ακροδεξιές δυνάμεις.

Μπορεί να ξεπεραστεί αυτό το κρίσιμο κενό και πώς; Θα ήταν μάταιο να περιμένουμε κάτι θετικό από νεοσταλινικές ηγεσίες που επικαλούνται τις παραδόσεις του κομμουνιστικού κινήματος. Ακόμη και αν δεν αποκηρύξουν τα κινήματα, όπως έκανε η ηγεσία Παπαρήγα με το κίνημα των Πλατειών το 2011-12, η ιστορική τύφλωσή τους θα μετατραπεί αναπόφευκτα γρήγορα σε πρακτική ανεπάρκεια. Ούτε οι μικρές αριστερίστικες ομάδες στον χώρο της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς δίνουν σοβαρές ελπίδες. Και, φυσικά, ο ρεφορμισμός αποδεικνύεται ακατάλληλος σε εποχές εξεγέρσεων.

Μια πραγματική ελπίδα είναι η ανάδειξη μέσα από τα ίδια τα κινήματα ηγεσιών ικανών να δώσουν μια προοπτική ρήξης, όπως έγινε με τους Αριστερούς στρατιωτικούς στην Επανάσταση των Γαρυφάλλων το 1974 και εν μέρει σήμερα στο φοιτητικό κίνημα στη Σερβία. Μακροχρόνια, όμως, οι εξελίξεις καλούν στην ανασύνταξη του κομμουνιστικού κινήματος, που θα πρέπει, όπως το 1848 και το 1917, να ανιχνεύσει και να εκφράσει τους ιστορικούς ορίζοντες των εξεγέρσεων.

Σημειώσεις
1. Μπ. Μπίτι, The Red Heart of Russia, Νέα Υόρκη 1918, σελ. 479-480.

*Συγγραφέας και αρθρογράφος

Keywords