Ο οικονομικός πόλεμος στο Ιράν

Η μαινόμενη σύγκρουση στο Ιράν εισέρχεται σε μια νέα και ίσως πιο σύνθετη φάση επιτείνοντας την αβεβαιότητα σε σχέση με την έκβασή της. Μετά από μήνες στρατιωτικής αντιπαράθεσης χωρίς αποφασιστικό αποτέλεσμα οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταφέρουν πλέον το κέντρο βάρους από το πεδίο των επιχειρήσεων στο πεδίο της οικονομίας.

Η επιχείρηση «Economic Outcast», που ανακοινώθηκε στις 24 Αυγούστου από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, φιλοδοξεί να αποκόψει την Τεχεράνη όχι μόνο από τις δυτικές αγορές, αλλά από κάθε οικονομικό δίκτυο που της επιτρέπει να χρηματοδοτεί το κράτος, τις ένοπλες δυνάμεις και τις περιφερειακές της δραστηριότητες.

Η νέα στρατηγική στοχεύει στη ναυτιλία, στον χρυσό, στα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, στην αεροπορία και στην τεχνολογία, ενώ περίπου 60 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία βρέθηκαν στο πρώτο κύμα κυρώσεων. Η πραγματική «καινοτομία» όμως βρίσκεται στην απειλή δευτερογενών κυρώσεων. Η Ουάσινγκτον ουσιαστικά προειδοποιεί τρίτα κράτη, τράπεζες και επιχειρήσεις ότι η συνέχιση σημαντικών συναλλαγών με το Ιράν μπορεί να έχει ως τίμημα την πρόσβασή τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Εδώ ακριβώς ο οικονομικός πόλεμος μετατρέπεται σε γεωπολιτικό στοίχημα. Η περίπτωση της Κίνας είναι καθοριστική. Το Πεκίνο παραμένει ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και απορρίπτει τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, προειδοποιώντας ότι θα προστατεύσει τα συμφέροντά του. Η Ουάσινγκτον μάλιστα απέφυγε στο πρώτο κύμα να στοχοποιήσει μεγάλους κινεζικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Αυτό δείχνει ότι τα όρια της οικονομικής ισχύος σημαίνουν πλέον ότι όσο μεγαλύτερη είναι η πίεση προς το Ιράν, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η αντιπαράθεση να μετατραπεί σε ευρύτερη σύγκρουση με την Κίνα.

Παράλληλα η ιρανική οικονομία βρίσκεται ήδη υπό τεράστια πίεση. Η υποτίμηση του ριάλ, ο πληθωρισμός, οι περιορισμοί στις εξαγωγές πετρελαίου και η δυσκολότερη πρόσβαση σε συνάλλαγμα μεταφέρουν το κόστος της σύγκρουσης στην καθημερινότητα των πολιτών. Ωστόσο η ιστορία των κυρώσεων διδάσκει ότι η οικονομική ασφυξία δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε πολιτική υποχώρηση – το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι η περίπτωση της Ρωσίας σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Μπορεί αντίθετα να ενισχύσει τους σκληροπυρηνικούς και να περιορίσει ακόμη περισσότερο τον χώρο της διπλωματίας.

Στο επίκεντρο παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ. Οι συνομιλίες του Ιράν με το Ομάν για προσωρινό διάδρομο ναυσιπλοΐας δημιουργούν προσδοκίες αποκλιμάκωσης, χωρίς όμως να σημαίνουν πλήρη επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού. Η άμεση πτώση των τιμών του πετρελαίου μετά τις σχετικές ενδείξεις αποδεικνύει πόσο στενά συνδέονται πλέον διπλωματία, ασφάλεια και παγκόσμια οικονομία.

Το κρίσιμο ερώτημα συνεπώς δεν είναι μόνο εάν οι κυρώσεις μπορούν να γονατίσουν οικονομικά το Ιράν. Είναι εάν μπορούν να δημιουργήσουν πολιτικό αποτέλεσμα χωρίς να προκαλέσουν μια μεγαλύτερη διεθνή οικονομική και γεωπολιτική σύγκρουση. Η νέα μάχη τελικά δεν διεξάγεται μόνο με πυραύλους και πολεμικά πλοία. Διεξάγεται με τράπεζες, πετρέλαιο, νομίσματα, εμπορικούς διαδρόμους και πρόσβαση στο δολάριο. Και ίσως εκεί κριθεί η επόμενη φάση της αντιπαράθεσης.

*Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας