Νέα κόμματα

Το προηγούμενο δεκαήμερο ιδρύθηκαν δύο νέα πολιτικά κόμματα· προηγήθηκε η Ελπίδα για τη Δημοκρατία της κ. Μαρίας Καρυστιανού και ακολούθησε η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη του Αλέξη Τσίπρα, ενώ φημολογείται ότι κόμμα σκοπεύει να ιδρύσει και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς. Σε άλλες στήλες έχετε διαβάσει τις διακηρύξεις των νέων κομμάτων, εμείς εδώ θα λεξιλογήσουμε για το κόμμα.

Σύμφωνα με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, κόμμα είναι «πολιτικός οργανισμός που εκφράζει, προασπίζει και προωθεί τα συμφέροντα και τις απόψεις ορισμένου κοινωνικού συνόλου, τάξης ή ομάδας και έχει ως στόχο την κατάκτηση της εξουσίας». Ο Εμμανουήλ Ροΐδης, από την άλλη, έδωσε το 1875 στον Ασμοδαίο έναν κάπως διαφορετικό ορισμό: «Κόμμα είναι ομάς ανθρώπων ειδότων ν’ αναγιγνώσκωσι και ν’ ανορθογραφώσιν, εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες, ενούμενοι υπό ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν’ αναβιβάσωσιν αυτόν διά παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι».

Το κόμμα ως λέξη είναι αρχαίο· προέρχεται από το ρήμα «κόπτω» και αρχικά σήμαινε τον τρόπο κοπής ή τη σφραγίδα των νομισμάτων. Στους Βατράχους του Αριστοφάνη, παραπονιέται ο κορυφαίος του χορού ότι έχουν πέραση «χαλκίοις… κοπείσι τω κακίστω κόμματι», μπακιρένια νομίσματα στραβοκομμένα. Στη συνέχεια, η λέξη πήρε τη σημασία γενικώς του κομματιού (ιδίως εκείνου που αποσπάται με χτύπημα), ενώ οι γραμματικοί της ελληνιστικής εποχής έδωσαν αρχικά στη λέξη τη σημασία του βραχέος τμήματος λόγου και ύστερα του σημείου στίξης, σημασία που διατηρείται και σήμερα.

Η σημασία της πολιτικής παράταξης εμφανίζεται στην ύστερη αρχαιότητα· ο Μέγας Βασίλειος γράφει για «εκείνο το κόμμα το Ιουδαϊκόν». Στα νεότερα χρόνια η λέξη ανασταίνεται για να αποδώσει το γαλλικό parti, αν και συνυπάρχει κάμποσα χρόνια με τη λέξη «παρτίδο». Οχι τυχαία, οι πρώτες συγκροτημένες και κάπως σταθερές μερίδες, πριν ακόμα από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, ήταν το γαλλικό, το αγγλικό και το ρωσικό κόμμα.

Ο Στέφανος Κουμανούδης στα τέλη του 19ου αιώνα καταγράφει σύνθετα και παράγωγα της λέξης όπως: κομματαρχίσκος, κομματαρχισμός, κομματαρχιδείς, κομματίδιον, κομματισθείς, κομματικομαθέστατος, κομματικόχρους, κομματισμός, κομματοδεσπότης, κομματοδουλοσύνη, κομματοκρατία, κομματοσύνη. Τα περισσότερα αρνητικά, όπως αρνητικά είναι και πολλά σύγχρονα, από την κομματίλα και την κομματικοποίηση έως το κομματόσκυλο.

Υπάρχει επίσης ο παλαιοκομματισμός, όρος που εμφανίστηκε μετά το κίνημα στο Γουδί το 1909, ο δικομματισμός, που αποτέλεσε καθοριστικό στοιχείο της πολιτικής μας ζωής μετά τη Μεταπολίτευση, οι ενδοκομματικές έριδες, οι αντικομματικές ενέργειες, οι υπερκομματικοί υποψήφιοι, που λέγονται και ακομμάτιστοι, οι διακομματικές επιτροπές, που αναλαμβάνουν τις συνεννοήσεις μεταξύ των κομμάτων κατά την προεκλογική περίοδο.

Είναι εύκολο να κάνουμε κριτική στα κόμματα, σκεφτείτε όμως ποιοι ζητούν «αποκομματικοποίηση» π.χ. του συνδικαλισμού ή της φοιτητικής ζωής: οι ακροδεξιοί. Και φανταστείτε μια κοινωνία χωρίς κόμματα. Ναι, όπως το 1967-74, στη δικτατορία. Να καλωσορίσουμε λοιπόν τα νέα κόμματα στη δημοκρατία μας.