Μεταφυσικές περιπέτειες θνητότητας

«Ο κύριος Μίνστερ εισέρχεται σε κατάσταση χάριτος. Τώρα τα μάτια του βλέπουν αυτό που δεν είχαν αντικρίσει ποτέ ξανά μέχρι στιγμής, αυτό που κανένα ανθρώπινο μάτι δεν έχει δει ποτέ ώς τώρα, και μόνο μια εξαιρετική αντίληψη, η έσχατη και πιο διεισδυτική, επιτρέπει να δει: αυτό που βλέπει το μάτι ενός αγίου, ενός θαυματοποιού, ενός επιδέξιου θεού – αυτό που βλέπει το ύστατο βλέμμα κάποιου που πεθαίνει».

Ο ήρωας στο ομότιτλο διήγημα του Αλμπέρτο Σαβίνιο αναβαπτίζεται και ανακαλύπτει όπως ποτέ πριν τον κόσμο στα πρόθυρα του θανάτου. Το καινότροπο και «ύστατο» βλέμμα, βλέμμα που περικλείει και τους «αρχέγονους θεούς της Ελλάδας», είναι η χάρις που αξιώθηκε, η χάρις που τον συναρπάζει, τον καθοδηγεί, του υποδεικνύει πως όσα βλέπει, οι άνθρωποι, τα υλικά πράγματα, τα κτίρια, οι δρόμοι, φανερώνουν το μύχιο νόημα της ύπαρξης που έχει τον ίδιο για αποδέκτη και ως εκ τούτου βιάζεται να το ορίσει, να το περιγράψει στον λιγοστό χρόνο που του απομένει. Αλλοτε στα επιπλωμένα διαμερίσματα που επιλέγει να μένει με έπιπλα που τον συνδέουν με την παιδική του ηλικία και άλλοτε στις εξόδους του στη Ρώμη με το υπερβατικό φως και το απόκοσμο σκοτάδι. Εκεί όπου η ανατολή του ήλιου θυμίζει πίνακα του Φρα Αντζέλικο και η βιτρίνα ενός φωτογραφείου έργα του Ραφαήλ και του Τζορτζόνε. Με βλέμμα βαθύ που έρχεται από μακριά του φανερώνεται «…. Ο Δίας καθισμένος, με τη γαλάζια γενειάδα του στολισμένη με κοχύλια και τους κεραυνούς του από επιχρυσωμένο γύψο μαζεμένους στην αγκαλιά του».

Μετά τον Τζόναθαν Σουίφτ και την Αν Μπροντέ, οι εκδόσεις Loggia μάς συστήνουν στη σειρά Κλασικοί συγγραφείς, Νέες μεταφράσεις έναν πολυδιάστατο Ιταλό διανοητή και καλλιτέχνη. Η Δήμητρα Δότση υπογράφει τη μετάφραση αναδεικνύοντας το βάθος και τις υφές του κειμένου, συνοδεύοντάς το με ένα διεισδυτικό επίμετρο για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα.

Ο Αλμπέρτο Σαβίνιο είναι το ψευδώνυμο του Αντρέα ντε Κίρικο. Αδελφός του ήταν ο διάσημος σουρεαλιστής ζωγράφος Τζόρτζο ντε Κίρικο. Γεννήθηκε στην Αθήνα τον Αύγουστο του 1891 και πέθανε στη Ρώμη τον Μάιο του 1952, λίγες μέρες αφότου είχε ολοκληρώσει τη διεύθυνση ενός μεγάλου μουσικού φεστιβάλ. Η μουσική ήταν η τέχνη με την οποία πρωτοασχολήθηκε, ξεκινώντας μαθήματα στο Ωδείο Αθηνών ήδη από την ηλικία των δώδεκα ετών. Ο πατέρας του, Ιταλός μηχανικός, είχε εγκατασταθεί στην Ελλάδα για να επιβλέψει την κατασκευή του εθνικού σιδηροδρομικού δικτύου. Αυτή η πρώιμη διαμονή σφράγισε τον ψυχισμό του καλλιτέχνη. Η σχέση του Σαβίνιο με την Ελλάδα παρέμεινε ζωντανή και βαθιά μέχρι το τέλος της ζωής του.

Η ελληνική μυθολογία αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του, αλλά και για το πλούσιο εικαστικό του έργο. Χαρακτηριστικά, ο Σαβίνιο αναφέρεται συχνά ως ένας ζωγράφος που έγραφε, αλλά και ως ένας συγγραφέας που ζωγράφιζε. Αυτή η διπλή φύση φανερώνει τον απόλυτο συγκερασμό των τεχνών στο πρόσωπό του.

Ως μια αυθεντική αναγεννησιακή μορφή, έζησε στο επίκεντρο της έκρηξης του ευρωπαϊκού μοντερνισμού. Ταξιδεύοντας και δημιουργώντας ανάμεσα στο Παρίσι και τη Ρώμη, διαμόρφωσε ένα εντελώς προσωπικό, ιδιότυπο ύφος. Στα εικαστικά του έργα κυριαρχούν τερατόμορφες και ονειρικές συνθέσεις, όπου ανθρώπινα σώματα συχνά φέρουν κεφάλια ζώων. Στη λογοτεχνία, κατέθεσε μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων με έντονο το σουρεαλιστικό στοιχείο και το μαύρο χιούμορ.

Η προσφορά του στον σουρεαλισμό υπήρξε καταλυτική. Πριν ακόμα ο Αντρέ Μπρετόν ορίσει το κίνημα, ο Σαβίνιο πειραματιζόταν με την ιδέα της μεταφυσικής αναζήτησης. Το έργο του συνδέει την κλασική αρχαιότητα με τη μοντέρνα ψυχανάλυση, μετατρέποντας τους αρχαίους μύθους σε σύγχρονους ψυχολογικούς γρίφους. Μέσα από την ειρωνεία και το γκροτέσκο, κατάφερε να αποδομήσει την αστική πραγματικότητα της εποχής του.

Ο κύριος Μίνστερ αποδίδει τη μεταφυσική αγωνία του θανάτου με ονειρικές, ψυχαναλυτικές εικόνες, συνδυάζοντάς τες με αναφορές στη ζωγραφική και τις πολλαπλές διαστάσεις των ελληνικών μύθων. Το έργο του συγγραφέα αξίζει σίγουρα να γνωριστεί εκτενέστερα.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις