Η τουριστικοποίηση της πραγματικότητας

Οπου και αν πας το καλοκαίρι θα σε βρει. Οχι το δικό σου καλοκαίρι. Η εκδοχή αυτή προς αγορά και πώληση. Η τυποποιημένη παράφραση, η υποβιβασμένη πραγματικότητα, το μόνο προϊόν αυτού του τόπου. Οπου και να γυρίσεις νιώθεις πως έχει περάσει από εδώ ο ίδιος ολετήρας. Πως οι ίδιες μεταμορφώσεις έχουν συντελεστεί σε τοπία τελείως διαφορετικά, σε σημεία που πια διασταυρώνονται, σε ορίζοντες που πνίγονται από την ίδια βάναυση χειρονομία.

Δεν έχουμε μιλήσει σοβαρά για τον τουρισμό. Η κριτική ανάλυση έχει περιοριστεί στην οικονομική του διάσταση. Για το πώς έχει μετατραπεί σε μονοκαλλιέργεια εκθέτοντας την οικονομία σε ρίσκα, για το πώς στην πραγματικότητα έχει ένα όριο το οποίο δεν μπορεί να ξεπεραστεί και να φέρει ανάπτυξη, για τις συνθήκες γαλέρας που επικρατούν στον χώρο της εστίασης κτλ. Μαζί αν εμβαθύνουμε σχολιάζουμε την καταστροφή που φέρνουν στις κοινότητες και στο περιβάλλον οι μεγάλες τουριστικές μονάδες, ή τους όρους με τους οποίους το Airbnb μεταμορφώνει τις κοινωνίες.

Και όμως η σημασία του τουρισμού είναι πολύ βαθύτερη. Η τουριστικοποίηση όλων των εκφάνσεων της πραγματικότητας, από την οικονομία μέχρι τους ανθρωπότυπους και από τις όψεις των πόλεων και των νησιών μέχρι τους όρους με τους οποίους βιώνουμε την κάθε στιγμή, αλλάζει το ίδιο μας το αποτύπωμα. Δεν μιλούμε πια για μια περιορισμένη δραστηριότητα απομονωμένη σε μερικά μαγαζιά του κέντρου της Αθήνας ή σε κάποια νησιά. Μιλάμε για μια συνολική μεταμόρφωση, η οποία επιβάλλει πέρα από οικονομικούς και κοινωνικούς όρους την αισθητική του, τους όρους της πραγματικότητας και το κοσμοείδωλό του.

Ο τουρισμός εξισώνει τα πάντα. Μετατρέπει κάθε πτυχή σε οικειότητα. Κωδικοποιεί τη διατροφή, τον χρόνο, τη διασκέδαση σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, σε συγκεκριμένες ποσότητες έτσι ώστε να είναι εύκολα κατανοητές και άρα αναλώσιμες. Οχι μόνο μετατρέπει το τοπικό, το λαϊκό και το συγκεκριμένο σε ψευδεπίγραφα οικουμενικό αλλά μαζί αντιστρέφει την ουσία τους. Κρατά την επιφάνειά τους υποβιβάζοντάς τη σε γραφικότητα. Τίποτα δεν μπορεί να έχει βάθος. Σε αντίθεση περίπτωση δεν μπορεί να γίνει μαζικό κτήμα. Κάθε διάκριση, κάθε λεπτομέρεια, κάθε εμβάθυνση χάνονται κάτω από την ταχύτητα μιας συλλογικής κατανάλωσης. Η ουσία του τόπου λειαίνεται, γίνεται εύκολα κατανοητή ως brand, ως μια συνθήκη που μπορεί να χωρέσει σε μια βιαστικά τραβηγμένη φωτογραφία. Κάθε νησί περιγράφεται με μία ή δύο λέξεις, κάθε πόλη με μισό επιφώνημα. Ηλιοβασιλέματα, παραλίες και ένα γενικό πλάνο τραβηγμένο από μακριά. Και κάπου εκεί τελειώνουμε.

Ο τουρισμός είναι η αποβλακωμένη ανάγνωση της πραγματικότητας. Οχι ως ερμηνεία της αλλά ως επιβολή της, με όρους τέτοιους ώστε να μην έχει προϋποθέσεις. Κάθε τι μετατρέπεται απλώς σε φόντο στη μακάρια ζωή του τουρίστα. Και αφού φωτογραφίσει τα πάντα, αφού κουτσοφάει δυο κομμάτια πίτσα στη Χώρα ενός νησιού, θα απομακρυνθεί ώστε να αντικατασταθεί από τον επόμενο.

Μπορείς να διαβάσεις κείμενα του παρελθόντος για το ελληνικό καλοκαίρι, για τη σημασία της αισθητικής των νησιών, για την ελληνικότητα του αρχιπελάγους (όμοια και για οποιονδήποτε άλλο τόπο). Αν κοιτάξεις όμως γύρω σου θα δεις πως όλες αυτές οι περιγραφές, όλες αυτές οι αναζητήσεις έχουν χαθεί. Εχουν θαφτεί βαθιά μέσα στην επιφάνεια της τουριστικής ζωής. Κάτω από πλαστικό, πίξελ και ξαναμμένα σανδάλια. Η ουσία έχει αντικατασταθεί από την παράφρασή της, έχει γίνει εύπεπτο θέαμα. Και κάπου εκεί τρέχεις να ανακαλύψεις κάτι που να έχει μείνει ατόφιο. Ισως το βρεις, ίσως και όχι, όταν όμως επιστρέψεις η αίσθησή σου δεν θα αλλάξει. Εξω από το σπίτι σου, στην πόλη σου, σε μέρη που αναγνώριζες ως δικά σου έχουν επιβληθεί οι ίδιοι ακριβώς όροι.

Ο τουρισμός είναι η οικονομία της αποβλάκωσης, η ρηχότητα ως ταυτότητα και το ξεπούλημα ως κοσμοθεωρία. Μία διάβρωση που όλο και βαθαίνει, απειλώντας ακόμα και τα ελάχιστα τετραγωνικά που αντιστοιχούν στη δική μας πραγματικότητα.