Η κατάρα του Φάουστ

«Δώσε στον κόσμο μια καινούργια λέξη και θα νομίσει πως έχει ένα νέο γεγονός». Τάδε έφη η Willa Cather, μια σχετικά ξεχασμένη Αμερικανίδα συγγραφέας. Αυτό ακριβώς αντανακλούν οι κβαντικές ιατρικές (τρίζουν τα κόκαλα του Max Planck) και τα θαυματουργά βλαστοκύτταρα που επισκίασαν ακόμα και τις προγραμματικές δηλώσεις των υποψήφιων κυβερνώντων και έκαναν το νερό του Καματερού να μοιάζει δροσερή σουμάδα… Ετσι ξανανακαλύψαμε πως στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις: αιματολόγος, πλαστικός χειρουργός, διδάκτωρ και πολλά ακόμα. Και ας είσαι ουσιαστικά απλός γητευτής των ρυτίδων και εξορκιστής της βασανισμένης ματαιοδοξίας και του προαιώνιου φόβου.

Τα μέσα μαζικής εξαπάτησης και κοινωνικής διαίρεσης, που θα έλεγε και ο Πανούσης, πλημμύρισαν, όπως ήταν αναμενόμενο, από αγανακτισμένους, επιστήμονες και μη, αχνοθυμίζοντας τους indignados του μνημονίου που τελικά έμειναν αγανακτισμένοι μόνο με τον εαυτό τους. Κοιτώντας όμως με ψυχραιμία τη μεγάλη εικόνα τα γεγονότα είναι απλά και προαναγγελθέντα.

Η λαχτάρα της αιώνιας νιότης δεν είναι σύγχρονο σαράκι. Πανάρχαιοι μύθοι μεταλλάχθηκαν στον χρόνο σε μεσαιωνικής έμπνευσης πρακτικές. Από το φυτό του Γκιλγκαμές και το αθάνατο νερό του Μεγαλέξανδρου μέχρι το δηλητηριώδες κύπελλο του εμετικού τρυγία της Γεωργιανής Αγγλίας η ανθρωπότητα δεν έπαψε να παλεύει για λίγα πρόσθετα χρόνια νιότης. Ο Φάουστ, το αριστούργημα του Γκέτε, πετυχαίνει διάνα την ανθρώπινη ύβριν. Για τα μάτια της Μαργαρίτας ξεπουλά τη δική του αιωνιότητα στον Μεφιστοφελή. Τα χρόνια πέρασαν όμως και ο σύγχρονος Φάουστ μοιάζει λιγότερο ρομαντικός στην εγωπαθή και οριακά αυτιστική μοντέρνα κοινωνία.

Η παγκοσμιοποίηση σε αγορές και συνειδήσεις απλώθηκε σαν βούτυρο στο ψωμί της «εναλλακτικής» ιατρικής. Αφρικανικές, υπερωκεάνιες και ανατολικές πρακτικές εμπλούτισαν με εξωτικά ονόματα τις υποσχόμενες θεραπείες. Η δε ραγδαία εξέλιξη της βιολογίας δάνεισε φανταχτερούς επιστημοφανείς όρους στο γλωσσάρι των «ολιστικών» ιατρικών. Και όσο εφευρίσκονται νέοι όροι τόσο σκαρφαλώνει το κόστος των θεραπειών και εκπτύσσεται η αγορά. Εδώ λοιπόν είναι η ουσία, εδώ και το πρόβλημα.

Μια ματιά στους τιμοκαταλόγους των εναλλακτικών θεραπειών στην Ελλάδα ξαφνιάζει με το δυσθεώρητο κόστος των παρεμβάσεων. Οι δε κλινικές της εναλλακτικής ιατρικής εδρεύουν σε προνομιούχες συνοικίες με πελατολόγιο προερχόμενο από τα ψηλά ταξικά σκαλοπάτια. Ποιος λοιπόν θα τα βάλει με αυτήν την πανίσχυρη αγορά, τον αλώβητο πυρήνα του οικονομικού μας συστήματος, ειδικά όταν αυτή κινείται από εμμονικά Εγώ; Πώς να λησμονήσουμε τον Φάουστ μέσα μας και να απαρνηθούμε την έστω στιγμιαία δόση νιότης, όταν τα λεφτά περισσεύουν; Ποιο υπουργείο θα βάλει φρένο σε μια αγορά που η δαπάνη της πιθανώς κοιτά κατάματα τον προϋπολογισμό του Εθνικού Συστήματος Υγείας; Ποιος φορέας θα καταγγείλει τις εξωφρενικές μεθόδους των φαντεζί κλινικών όταν αυτές πληθυσμοποιούνται από ισχυρούς του κοινωνικοπολιτικού συστήματος; Ποια ΜΜΕ, που ολοφυρόμενα τώρα καταγγέλλουν την καταραμένη πλασμαφαίρεση, θα σταματήσουν την καθημερινή παρέλαση των επώνυμων θιασωτών της εναλλακτικής ιατρικής;

Υπάρχει βέβαια λύση. Η ανακατεύθυνση των κερδών της εν λόγω βιομηχανίας στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και στην πραγματική επιστημονική έρευνα. Μια πλασμαφαίρεση της συμφοράς θα μπορούσε να εξασφαλίσει τον εξαμηνιαίο μισθό ενός νοσηλευτή στο ΕΣΥ ή ενός νέου ερευνητή. Ουτοπικές προσδοκίες, θα σκέφτεστε, ο νόμος του κέρδους είναι ανίκητος. Ισως, αλλά μήπως η χίμαιρα της αιώνιας νιότης δεν είναι μια ακόμη μεγαλύτερη αυταπάτη;

*Καθηγητής Αιματολογίας ΔΠΘ