Η αλαζονεία ως ιδεολογία

Η τεράστια λαϊκή δυσαρέσκεια με την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η μέχρι το 2023 αξιωματική αντιπολίτευση έχει διαλυθεί, είναι απολύτως αναμενόμενο να αποτελεί το διηνεκές κοινωνικό υπόβαθρο για το αίτημα οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης να μπορέσουν κάπως να συνεργαστούν. Εχω γράψει αρκετά άρθρα προσπαθώντας να εξηγήσω τους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς λόγους για τους οποίους τούτο το αίτημα είναι ούτως ή άλλως εξωπραγματικό. Δεν παύω όμως να το κατανοώ ως έκφραση κοινωνικής απόγνωσης και πολιτικής αγωνίας.

Και για αυτόν τον λόγο, θα ξεκινήσω το σημερινό άρθρο με μια τελείως υποθετική αφετηρία. Ας ξεχάσουμε λοιπόν προς στιγμήν ότι η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα είναι –κατ’ ουσίαν αλλά και επισήμως– το κόμμα του «δημοκρατικού καπιταλισμού» και της «υγιούς επιχειρηματικότητας». Ας πιστέψουμε δηλαδή, στο πλαίσιο τούτης της υποθετικής αφήγησης, ότι ο όρος «Αριστερή» στην ονομασία του κόμματος «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη» ανταποκρίνεται στοιχειωδώς στην ιδεολογικο-πολιτική πραγματικότητα. Θα ήταν τότε εφικτή μια συνεργασία μαζί του;

Η απάντηση είναι απλή: Οχι. Και τούτο διότι απλούστατα ο ίδιος ο Τσίπρας δεν δείχνει να επιθυμεί οποιουδήποτε είδους συνεργασία με οιονδήποτε. Το ζήτημα έχει μεριμνήσει προνοητικά να το επιλύσει ήδη από τον τίτλο του κόμματος: ο όρος «Συμπαράταξη» υπονοεί ότι η όποια «συνεργασία» βρίσκεται ήδη εντός του κόμματός του – και ότι κατά συνέπεια όποιος θέλει να «συνεργαστεί» δεν έχει παρά να υποβάλει αίτηση ένταξης στην ήδη υπάρχουσα «Συμπαράταξη».

Επισημαίνω πράγματα τα οποία, καλώς εχόντων των πραγμάτων, θα ήταν αυτονόητα. Φαίνεται όμως πως για πολλούς δεν είναι. Μόνο έτσι εξηγείται το ότι το αίτημα για συνεργασία, από κοινού με την επίρριψη της ευθύνης για την έλλειψη συνεργασίας, συνήθως δεν απευθύνεται στον Τσίπρα και στην ΕΛΑΣ αλλά στους υπόλοιπους. Εν τοις πράγμασι, με άλλα λόγια, το αίτημα για συνεργασία στις περισσότερες περιπτώσεις ισοδυναμεί με το αίτημα οι υπόλοιπες δυνάμεις της αντιπολίτευσης να… αυτοδιαλυθούν ως κόμματα και τα μέλη τους να ενταχθούν στο κόμμα του Τσίπρα. Πρόκειται για μια κατάσταση που αγγίζει τα όρια του παραλογισμού.

Δύσκολο να διεξαχθεί εμπειρική έρευνα για τέτοιου είδους ζητήματα, επομένως μόνο υποθέσεις μπορούμε να διατυπώσουμε. Μια πιθανή αιτία για την προβολή αυτού του παράλογου αιτήματος είναι μια εκτός πραγματικότητας «νοσταλγία», που επιθυμεί μια ως διά μαγείας επαναφορά του παλαιού ισχυρού ΣΥΡΙΖΑ, πάλι με τον Τσίπρα αρχηγό αλλά με διαφορετικό όνομα (ΕΛΑΣ). Τα παράλογα αιτήματα αναμενόμενο είναι να στηρίζονται σε επίσης παράλογες επιθυμίες, αλλά μάλλον θα ήταν σκόπιμο να αναζητήσουμε τις αιτίες σε κάτι που υπό μία έννοια δεν είναι και τόσο παράλογο.

Ο Τσίπρας τον τελευταίο καιρό μάς σοκάρει με την αμετροεπή αλαζονεία του. Πέρα από τον άκρως προσωποπαγή τρόπο με τον οποίο συγκρότησε το νέο κόμμα του και τον συνακόλουθο τρόπο που αντιλαμβάνεται τις «συνεργασίες» που αναφέρθηκε πιο πάνω, υπάρχουν και κάποιες πρόσφατες δηλώσεις του με τις οποίες ξεπερνάει και τον εαυτό του. Για παράδειγμα, στη ΔΕΘ: «Δεν ζητώ δεύτερη ευκαιρία για μένα, αλλά δεύτερη ευκαιρία για τη χώρα». Δήλωση που προφανώς ισοδυναμεί με: «Ζητώ να δοθεί δεύτερη ευκαιρία στη χώρα να έχει εμένα πρωθυπουργό». Και πριν από λίγες μέρες: «Ή εμείς [θα ρίξουμε τον Μητσοτάκη] ή κανείς». Δεν έχει νόημα να σχολιάσουμε την περίπτωσή του χαρακτηρολογικά. Ο Τσίπρας έχει σημαδέψει τη σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία. Από τη σκοπιά της κοινωνικής και πολιτικής ανάλυσης, ως κοινωνικο-πολιτικό φαινόμενο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί – ακόμη και ως προς τη συμπεριφορά του.

Προσφεύγοντας σε μια σχηματική διατύπωση, θα λέγαμε πως, όσον αφορά την αλαζονική του συμπεριφορά, ο Τσίπρας «βρίσκει και τα κάνει»… ιδεολογικά. Φαίνεται πως έχει σκόπιμα δημιουργηθεί από τις κυρίαρχες κοινωνικο-πολιτικές και επικοινωνιακές δυνάμεις ένα ιδεολογικό κλίμα που δικαιώνει και καλλιεργεί περαιτέρω την αλαζονεία του Τσίπρα. Το κοινωνικο-πολιτικό καθεστώς το βολεύουν απεριόριστα η περαιτέρω αφάνιση της Αριστεράς και η συσπείρωση (ή «συμπαράταξη») γύρω από έναν κοινωνικο-πολιτικά ακίνδυνο αλαζόνα ηγέτη.

● Ομότιμος καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών