Είμαστε όλοι Γάλλοι

Οσα συμβαίνουν στη Γαλλία είναι μια προειδοποίηση για όλη την Ευρώπη. Στη χώρα που γεννήθηκε ο Διαφωτισμός, η οικονομική κρίση φέρνει πίεση στα δημόσια οικονομικά, διάβρωση της κοινωνικής συναίνεσης και μια πολιτική κρίση που αντανακλά μια βαθύτερη απονομιμοποίηση της πολιτικής εκπροσώπησης. Ταυτόχρονα, δοκιμάζει τα όρια των συλλογικών θεσμών της ευρωζώνης και της Ε.Ε. απειλώντας τες με νέα υπαρξιακή κρίση.

Η χώρα θεωρείται ο νέος μεγάλος οικονομικός ασθενής της Ευρώπης, λόγω του υψηλού χρέους (3,5 τρισ. ευρώ ή πάνω από 110% του ΑΕΠ) και του ελλείμματος (152 δισ. ευρώ ή 5,1% του ΑΕΠ). Τα απόλυτα μεγέθη είναι τεράστια και η χώρα θεωρείται όχι μόνο «πολύ μεγάλη για να πέσει», αλλά και «πολύ μεγάλη για να σωθεί».

Η κατάρτιση του προϋπολογισμού έχει εξελιχθεί σε αποστολή αυτοκτονίας για την εκάστοτε κυβέρνηση και από το 2024 ο Μακρόν έχει αναγκαστεί να αλλάξει τέσσερις πρωθυπουργούς.

Η συζήτηση στην ευρωζώνη έχει ήδη μεταφερθεί στα εργαλεία με τα οποία η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα μπορούσε να στηρίξει τα γαλλικά ομόλογα, αλλά κάθε τέτοια παρέμβαση συναρτάται με υποχρεώσεις οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής.

Αυτό που μάθαμε στη χώρα μας την εποχή των μνημονίων είναι ότι η δημοσιονομική εξυγίανση είναι μεν αναγκαία, αλλά ένα πρόγραμμα προσαρμογής που μπορεί να ικανοποιήσει τους πιστωτές ή τις αγορές δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κοινωνική νομιμοποίηση.

Οι συνθήκες είναι σήμερα διαφορετικές από το 2010, όταν η μικρή Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ευρωζώνη στην οποία κυριαρχούσε η ισχυρή τότε Γερμανία, η οποία ήθελε να κάνει τη χώρα μας παράδειγμα προς αποφυγή, διά της τιμωρητικής αυστηρότητας. Πολύ περισσότερο όταν ανέλαβε η κυβέρνηση Τσίπρα, η αντιμετώπιση της οποίας από τους δανειστές έδινε την εντύπωση ότι ήθελαν να αποτύχει με κάθε τρόπο κυρίως για πολιτικούς λόγους, ώστε να μην υπάρχει θετικό παράδειγμα αριστερής πολιτικής στα ευρωπαϊκά χρονικά, το οποίο θα μπορούσε να «βάλει ιδέες» και σε άλλες χώρες. Πλειάδα αξιωματούχων χαρακτήρισαν εκ των υστέρων «λάθος» τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν τότε και έκαναν τα αντίθετα στη διάρκεια της πανδημίας, αλλά η ζημιά στη χώρα μας είχε γίνει.

Η Γερμανία όμως σήμερα βρίσκεται στη δική της δίνη, σε βιομηχανική παρακμή, κοινωνική ένταση και πολιτική πόλωση, ενώ αρκετές χώρες αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα, απότοκα της οικονομικής αφαίμαξης λόγω των αμυντικών δαπανών και της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος.

Οι πολιτικές δυνάμεις του Κέντρου έχουν αποδυναμωθεί και σχεδόν παντού επελαύνει η Ακροδεξιά. Η αντίφαση μάλιστα είναι ότι η Ακροδεξιά στον άλλοτε κραταιό γαλλογερμανικό άξονα καλλιεργεί τον εθνικισμό και αμφισβητεί βασικές παραμέτρους της ευρωπαϊκής ενοποίησης, είναι αντίθετη στο κοινό χρέος και επικρίνει τους συλλογικούς θεσμούς στους οποίους βασίζεται η Ε.Ε.

Κι όμως, η κοινή χρηματοδότηση επενδύσεων και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης θα μπορούσαν να δώσουν αναπτυξιακή ώθηση, να προσφέρουν διεξόδους στα προβλήματα των πολιτών και να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα.

Πόσο μάλλον που η ευρωπαϊκή κρίση οξύνεται από τις πολιτικές που εφαρμόζονται στις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν το δικό τους πρόβλημα υπερχρέωσης και βιομηχανικής υστέρησης απέναντι στην Κίνα, το οποίο εξάγεται μέσα από τους δασμούς και τα υψηλά επιτόκια των ομολόγων.

Η κοινωνική οργή δεν ανήκει εξ ορισμού στην Ακροδεξιά. Μπορεί, αντίθετα, να γίνει η βάση για αιτήματα αναδιανομής, ισχυρότερου κοινωνικού κράτους και προστασίας των δημόσιων αγαθών.

Η «Ανυπότακτη Γαλλία» του Μελανσόν έχει προτείνει το «πάγωμα» του γαλλικού χρέους που κατέχει η Τράπεζα της Γαλλίας στο πλαίσιο του ευρωσυστήματος, ενώ στο ευρωπαϊκό της πρόγραμμα περιλαμβάνει δημόσιες επενδύσεις στη γεωργία, στην ανακαίνιση κατοικιών, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις μεταφορές, με χρηματοδότηση από νέους ευρωπαϊκούς ίδιους πόρους. Προτείνει επίσης στήριξη της ευρωπαϊκής πράσινης βιομηχανίας, δημόσια διαχείριση της ύδρευσης και της αποχέτευσης και ευρωπαϊκό φόρο μεγάλης περιουσίας.

Δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με κάθε επιμέρους πρόταση για να αναγνωρίσει ότι εδώ υπάρχουν στοιχεία μιας θετικής ατζέντας: παραγωγή, αναδιανομή και δημόσια αγαθά αντί για λιτότητα, φόβο και αναζήτηση εχθρών. Μία τέτοια συζήτηση χρειάζεται η Ευρώπη για να ανακόψει την κοινωνική αποσύνθεση και τις δυνάμεις της διάλυσής της.