Χωρίς εθνική πυξίδα

Η ένταση της «πολυ-κρίσης» αυξάνεται. Η κατάσταση στα πολεμικά μέτωπα αντί να εκτονωθεί επιδεινώνεται και η νέα ενεργειακή κρίση πυροδοτεί ένα καινούργιο πληθωριστικό επεισόδιο που θα αφαιρέσει πραγματικό εισόδημα από τους πολίτες, πυροδοτώντας πολιτική ένταση, άνοδο της Ακροδεξιάς και αστάθεια που θα ανα-τροφοδοτήσει τον φαύλο κύκλο.

Η προεκλογική περίοδος στη χώρα μας και η κομματική αντιπαράθεση φέρνουν στην επιφάνεια τις δομικές αδυναμίες του πολιτικού συστήματος, οι οποίες είναι μεν χρόνιες, αλλά υπό το φως του νέου κύκλου αστάθειας, λαμβάνουν δραματικό χαρακτήρα.

Η νέα άνοδος των τιμών επιβαρύνει την ελληνική οικονομία σε μια περίοδο που όλες οι χώρες επιχειρούν να θωρακίσουν τις παραγωγικές τους δυνατότητες και να μειώσουν την εξάρτησή τους από εισαγόμενα κρίσιμα αγαθά. Η χώρα μας, όμως, ξεκινά ήδη από χαμηλή βάση, καθώς η ελληνική παραγωγή (μεταποίηση) έχει μερίδιο μόνο 8,7% στην παραγόμενη προστιθέμενη αξία έναντι 14% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Με απλά λόγια, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η ελληνική οικονομία ήταν ήδη σε πολύ χαμηλή βάση, η οποία επιδεινώθηκε με την καταστροφική περίοδο των μνημονίων και δεν φαίνεται να καλύπτει την απόσταση. Σε πολλούς τομείς το χάσμα μεγαλώνει.

Εξαρτώμεθα από εισαγωγές, τις οποίες λόγω πληθωρισμού θα πληρώνουμε πολύ ακριβότερα, ενώ τα προϊόντα που εξάγουμε είναι λίγα και χαμηλής τεχνολογίας.

Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική κατανάλωση στηρίζει παραγωγή, εισοδήματα, θέσεις εργασίας και κέρδη στο εξωτερικό. Δηλαδή «δουλεύουμε για τους ξένους».

Το παραγωγικό πρόβλημα προϋπήρχε, αλλά η αντιμετώπισή του γίνεται πλέον υπαρξιακό ζήτημα στη νέα ταραγμένη διεθνή κατάσταση. Για μια μικρή χώρα, η παραγωγική ικανότητα δεν είναι απλώς οικονομικό μέγεθος. Είναι προϋπόθεση εθνικής ισχύος, κοινωνικής συνοχής και πολιτικής σταθερότητας.

Η άλλη διάσταση του παραγωγικού προβλήματος είναι η μεταφορά σημαντικών επιχειρήσεων και κέντρων αποφάσεων στο εξωτερικό, που αποτυπώνεται στις εταιρείες οι οποίες είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο της Αθήνας, για τις οποίες η συμμετοχή ξένων στην κεφαλαιοποίηση είχε φτάσει το 69,3% στα τέλη Σεπτεμβρίου 2025.

Σταδιακά, σημαντικές ελληνικές επιχειρήσεις περνούν σε ξένα χέρια, ενώ οι μικρές και μεσαίες αξιόλογες ελληνικές επιχειρήσεις, στην κλίμακα των 50-200 εργαζομένων, που παράγουν, εξάγουν και παρουσιάζουν προοπτικές δύσκολα καταφέρνουν να μεγαλώσουν. Κατά κανόνα «πνίγονται» στα ολιγοπώλια και στις στρεβλώσεις της ελληνικής αγοράς, στην έλλειψη υποδομών, στις δυσκολίες χρηματοδότησης και, κυρίως, στην απουσία εθνικής στρατηγικής για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης.

Ελλειψη εθνικής στρατηγικής βλέπουμε ακόμα και σε εθνικά θέματα, όπως στην περίπτωση της υποθαλάσσιας σύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου Great Sea Interconnector η οποία συνδέεται με κρίσιμα θέματα, όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η ευρωπαϊκή πολιτική, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά και οι σχέσεις με την Κύπρο και το Ισραήλ. Ενα έργο κόστους περίπου 1,9 δισ. ευρώ με εγκεκριμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ.

Η πολιτική αντιπαράθεση για ένα τόσο σημαντικό θέμα εξαντλείται σε εκατέρωθεν αλληλοκατηγορίες και διαξιφισμούς, χωρίς να έχουν απαντηθεί βασικά ερωτήματα: ποιο είναι το καθαρό οικονομικό όφελος, ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο, ποια είναι η διπλωματική και αποτρεπτική κάλυψη και ποιο είναι το σχέδιο εάν ένας τρίτος παρεμποδίσει την υλοποίηση.

Και βέβαια, το ζήτημα πρέπει να τεθεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο, των συμμαχιών στην περιοχή, περιλαμβανομένου του Ισραήλ, αλλά με ένα ξεκάθαρο δόγμα που θα συνδυάζει την ασφάλεια, το διεθνές δίκαιο και τα ενεργειακά συμφέροντα με το αδιαπραγμάτευτο του ανθρωπιστικού δικαίου, την προστασία των αμάχων και την πολιτική προοπτική του παλαιστινιακού κράτους.

Ολα αυτά δεν μπορούν να συζητούνται με όρους τηλεοπτικών παραθύρων, λεονταρισμούς ή μισόλογα και υπεκφυγές. Είναι αναγκαίο να εντάσσονται σε ένα πλαίσιο μακρόπνοης εθνικής στρατηγικής που θα ξεπερνά τον ορίζοντα μιας κυβερνητικής θητείας.

Κάτι τέτοιο δεν χρειάζεται ομοφωνία ούτε κατάργηση της πολιτικής σύγκρουσης.

Χρειάζεται όμως πολιτικό διάλογο, συνεννόηση των πολιτικών δυνάμεων και συμφωνία για μακροχρόνιους στόχους, με θεσμούς και πολιτικές πρακτικές που θα διασφαλίζουν τη συνέχεια.

Μόνο με μια εθνική πυξίδα μπορεί η χώρα να χαράξει νέα πορεία.