Αποχαιρετισμός στον Χρήστο Μαρκίδη

Μουτζούρωνα χαρτιά, γύρευα κάτι να πω για τον ακατανόητο ανόητο κόσμο που μας περιβάλλει. Κι ήρθε το ακατανόητο άγγελμα της εκδημίας σου, Χρήστο. Οιακισμός της μοίρας, κεραυνός.

Δεν θα φανταζόσουν ότι το φευγιό σου, μες στ’ αποκάρωμα του Αυγούστου, θα μας τάραζε, κι όμως μας πήρε τη μιλιά. Αφωνος, άφησα το βλέμμα μου να χαϊδέψει τα λιγοστά σου σύνεργα, το καβαλέτο, τα έπιπλα, όλα εξαίσια βαλμένα στο εργαστήριο-σπουδαστήριο της Ζωοδόχου Πηγής, πάνω απ’ το «Μπαγιάρ» που ήπιαμε καφέ, στο εργαστήριο που άκουγες Μπαχ και Αρβο Παρτ, με τα ασπρόμαυρα κοζανίτικα μάρμαρα στο οφίς, μια πινελιά Αναγέννησης.

Στ’ αυτιά μου αντηχεί πάντα ο διαρκής σκυλοκαβγάς μας με τις αμφίστομες ατάκες, η λογομαχία μας εν αγάπη και αλληλοσεβασμώ, η ασκητική μορφή σου, η τρυφερή φωνή ιερομονάχου, οι εδραιωμένες πεποιθήσεις του Κανόνα σου μα και οι ραγισματιές της αμφιβολίας, η παιδικότης των αντιδράσεων, το παιδικό πείσμα, ο παιδαριογέρων που είσαι, που ήσουν.

Τέκνο του μεταίχμιου

Ο Χρήστος Μαρκίδης μπήκε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών το φθινόπωρο του 1974, ακριβώς με την πτώση της δικτατορίας, ήταν τέκνο του μεταίχμιου, τέκνο του ροκ και των καλλιτεχνικών ελευθεριακών αναζητήσεων. Χαρισματικός σχεδιαστής, με ολιγόχρωμο γαιώδη χρωστήρα, τεχνίτης του βάθους και των κενών, στιλίστας, σπουδαίος υπαρξιακός ζωγράφος. Και αφού ωρίμασε τη ζωγραφική του τέχνη, στράφηκε στην τσαγκαρική της ποιήσεως, πιο αισθαντικός εδώ και πάντα ταπεινός απέναντι στους δασκάλους, καθώς αντηχούσε τις φωνές και τους τρόπους τους, και ακόμη πιο εμμονικός στην κατάρτιση και τη διακήρυξη του Κανόνος του, έως παρεξηγήσεως.

Τον έθελγε το μεταφυσικό στοιχείο, η αχλή του ιερού, το θαύμα και το βάσανο της ύπαρξης και ταυτόχρονα ήταν (είναι) μάγος της φόρμας, βαθύς γνώστης του μοντερνισμού, απαράμιλλος στιλίστας, έδινε υπόσταση στις σιωπές και τα κενά.

Μπορούσε εύκολα να παρεξηγηθεί η δική του εξύμνηση της ανατολικής παράδοσης, να θεωρηθεί παραδοσιολάγνος ή συντηρητικός, ενώ εμείς γνωρίζαμε ότι ήταν και ξεσκολισμένος μοντερνιστής, τέκνο του Τζακομέτι, του Μπέικον και του Μπρακ.

Σε αυτή τη διαρκή ένταση μεταξύ παράδοσης και μοντερνισμού βλάστησε και δημιούργησε ο Χρήστος. Και σε έναν υψηλό αισθητισμό, που του έθετε υψηλότατες απαιτήσεις για τη δική του δημιουργία, κάποτε συνθλιπτικές. Και θα διέκρινα τον μοντερνιστή, τον ας πούμε «δυτικό», περισσότερο στη ζωγραφική του, ενώ στην ποίησή του θα διέκρινα περισσότερο τον παραδοσιακό, τον λάτρη και υπηρέτη της γλώσσας της Αλεξανδρινής, όπως έλεγε ο ίδιος.

Κατά τούτο, ο Χρήστος είναι (ήταν) γνήσιο τέκνο του μεταίχμιου, πολιτιστικού, διανοητικού, κοινωνιο-ανθρωπολογικού, από το ’60-’70 ώς τις συννεφιασμένες μέρες μας. Από τους Led Zeppelin και τους Black Sabbath στον Αρβο Παρτ, από τον Μπέικον στον Ρουμπλιόφ και τον Τσαρούχη, από τον Μίλτο Σαχτούρη και τον Νίκο Καρούζο στον Μπέλα Ταρ και τον Ταρκόφσκι. Αγωνιώδης και γόνιμος εκλεκτικισμός.

Ο πόνος του κόσμου

Ο Χρήστος στις συνομιλίες του επανερχόταν συχνά στο φορτίο του παιδικού τραύματος, στα αξόδευτα πάθη, στις εκούσιες φθορές, στην απόσυρση από τον δημόσιο βόμβο, στη μοναχικότητα και τη μοναξιά, υποστήριζε ότι είχε πει όλα όσα είχε να πει. Κατ’ ουσίαν ρομαντικός, κουβαλούσε τον πόνο του κόσμου, τον weltschmerz, κι όλο του το έργο, το τόσο φροντισμένο έργο μεγάλου τεχνίτη και αισθητή, μα και τα λόγια του, οι συνομιλίες, τα μπρος-πίσω καθώς τρώγαμε και πίναμε, έργο και λόγια ήταν μια αυτοθεραπεία, μια αποτροπή αυτού του αμήχανου πόνου. Γι’ αυτό πίσω από τον άτεγκτο υπερασπιστή του Κανόνα του, τον ερημίτη ζηλωτή της Ζωοδόχου Πηγής, ένιωθες πάντα το τρυφερό παιδί, τον έφηβο, που τιμούσε τη φιλία, λαχταρούσε τον κριτικό λόγο και την αποτίμηση, άντεχε την επιτίμηση.

Αγαπημένε Χρήστο, δεν προλάβαμε να μου κάνεις το πορτρέτο. Βρέθηκα εγώ να σε σκιτσάρω βαρύς. Υπογράφω με δικούς σου στίχους, αντηχούν κάπως, θαρρώ, τη φωνή του φίλου σου Χρήστου Μπράβου:

ΕΞΟΔΟΣ

Αλλοπαρμένος γύρισες από τον Κάτω Κόσμο

Ηπιες νεράκι για χορό, κρασί και πεντοζάλη

Ξεντύθηκες την άψινθο τα μαύρα ρούχα βγήκαν

Στολίστηκαν τα πέρατα μα ο νους ψυχομαχάει και λέει

Πού είσαι μάνα του Μαγιού τεφτέρι του πελάγου

Να στείλεις νάμα στην ψυχή να σε μοιρολογήσει

Να σκάψεις λάκκο στον θορό να ποτιστούν τα σείστρα

Και με το Νάι και με το ναι τα σήμαντρα να ηχήσουν