Ανασαίνοντας το γήρας

Γέρας τιτλοφορείται η τελευταία ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέλτσου, μια συλλογή-έπαθλο, τιμητικό δώρο στη γραφή, αλλά και στα γηρατειά που −αν και ξερά και παγωμένα και από την ίδια φύση με τη μελαγχολία− εξακολουθούν να αναπνέουν μέσα από τη γλώσσα. Αρκεί η αντικατάσταση «με μια ομοηχία στο παρά πέντε» του «ε» σε «η» για να μεταμορφωθεί το γέρας σε γήρας και οι λέξεις σε πεδίο υπαρξιακής αγωνίας.

Τα γηρατειά, που τα επισπεύδουν ένα σωρό δεινά και ασθένειες, έρχονται ανέλπιστα, μια μοίρα αχώριστη και αναγκαστική, και ξεθυμαίνουν τη ζωτικότητα του ανθρώπινου σώματος: «αλάτι στα μάτια / αλάτι στα κόκαλα / ούτε πρόσθιο ούτε ύπτιο / γηρατειά» (σ. 9). Στα τριάντα επτά ποιήματα της συλλογής ο Γιώργος Βέλτσος αναμετριέται νηφάλια και αταλάντευτα με τον χρόνο, τη φθορά και την τέχνη της ποίησης: «βλέπω τα πόδια μου γυμνά / τα δύο μου πόδια / τα τεφρά», να κρεμάνε από το κρεβάτι «θρομβώδη, στικτικά», προμηνύοντας ένα μέλλον «ανυπόδητο», άδηλο (σ. 13). Η αδυναμία της όρασης, το αργόσυρτο βήμα μέσα στην κλειστή κάμαρα, το σκεβρωμένο σώμα συνυφαίνονται με εικόνες νόσου, με «στιχομυθίες πόνου», «ανάμεσα στον πνεύμονα και την καρδιά» (σ. 15). Το βίωμα της νοσοκομειακής νοσηλείας –κεντρικό θέμα στην Ησυχία (Ινδικτος 2007, Περισπωμένη 2021)− επιβαρυμένο από την αναπότρεπτη φθορά που επιφέρει ο χρόνος και συνοδευόμενο από σχόλια για το δημόσιο σύστημα Υγείας, είναι η δεσπόζουσα σε πολλά ποιήματα της συλλογής.

Το Γέρας συνομιλεί με την κύρια θεματική του Βέλτσου, τον δραματικό πυρήνα της ύπαρξης, ο οποίος διατρέχει το ποιητικό του έργο από τα πρώτα του γραπτά έως σήμερα. Πρόκειται για ποίηση βαθιά στοχαστική, που αναδεικνύει τη γραφή σε πρωταγωνιστή των ποιημάτων και της ζωής. Πώς μπορεί να αντισταθεί κανείς στην επέλαση των γηρατειών, στην απώλεια του έρωτα, στην εκφυλιστική δύναμη της ασθένειας; Η απάντηση βρίσκεται στη βελτσική παράφραση του Il faut tenter de vivre του Πολ Βαλερί «πρέπει να πειράζεις και να πειράζεσαι με τα γράμματα», καθώς τα γράμματα έχουν τη δύναμη να μεταλλάσσουν «αμέτρητες φορές» τον βίο, να φέρνουν κάποτε «το γερούνδιο / − έναν άκλιτο τύπο με χρήση / επιρρηματική− / στο προσκήνιο» (σ. 66). Τα ποιήματα της συλλογής, «ζύγια φωτός από λέξεις / οφθαλμαπάτες φάσματος / ουράνια τόξα» (σ. 21) δίνουν διέξοδο στα αδιέξοδα της εσωτερικής και εξωτερικής καθημερινότητας, κυρίως όμως συν-φιλιώνουν τον ποιητή και τον αναγνώστη με τον θάνατο.

Γράφει ο Βέλτσος στο ποίημα με τίτλο «Βαρδάρης στη Σίνδο» (σ. 31):

«Φυσάει Βαρδάρης από το πρωί

φυσάει και μέσα στο κεφάλι μου

Βαρδάρης διασταυρωμένος με το λιγοστό

φως απ’ τις γρίλιες

Θάνατος αλλά όχι στη γλώσσα

Αν ενώσεις ένα ένα τα γράμματα των λέξεων

με τα σημεία στίξης ή με τα σύμβολα της αριθμητικής

θα έχεις την πρόταση που δεν μπόρεσες να πεις:

Θ=Ε Λ=Ω Ν×Α Μ÷Η Π+Ε Θ=Α Ν;Ω»

Η ποίηση μεταμορφώνεται σε γλώσσα «προγραμματισμού παντός καιρού», μια και ο Θάνατος, με «Θ» κεφαλαίο, είναι «κεφάλι αγύριστο». Ο Βέλτσος διερευνά −μέσα από το α’ ενικό πρόσωπο, τις θραυσματικές εικόνες, τις διακειμενικές αναφορές στους (ενδεικτικά αναφέρω) Lacan, Stevens, Merwin, Καρούζο, Σεφέρη, την ολιγόστιχη ή αφηγηματική γραφή, το παράλογο − το τρίπτυχο ζωή-γραφή-θάνατος. Η γραφή βρίσκεται στο κέντρο, ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, όχι γιατί γεφυρώνει τους δύο αντίθετους πόλους, αλλά γιατί τους νοηματοδοτεί. Τα ποιήματα της συλλογής γράφονται με οκτάνια και όχι με γράμματα (σ. 47). Το Γέρας δεν προσφέρεται για γρήγορη ανάγνωση ή κατανάλωση. Είναι ένα έργο-στοχασμός πάνω στη γλώσσα, την ποιητική δημιουργία, τον χρόνο, τη φθορά, τα γηρατειά, την ασθένεια, τη ζωή και τον θάνατο. Ο Ζώνεκρος του Βέλτσου είναι ο ώριμος ποιητής που συναιρεί όλες τις προηγούμενες εκδοχές του εαυτού και της γραφής του, που αναθέτει το παρελθόν του στο παρόν και ανασαίνει το γήρας, γέρας.