Toy Story

«Η δημιουργία αποτελεσματικής τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να είναι το σπουδαιότερο γεγονός στην ιστορία του πολιτισμού μας…»

Με το που ξεκινάει η αφήγηση, ο Μάρκος αναγνωρίζει στην οθόνη το πράσινο αυτοκινητάκι του. Το οκτάχρονο παιδί χαμογελάει πλατιά, αποκαλύπτοντας δύο μεγάλα μπροστινά δόντια. Το αγαπημένο του παιχνίδι έχει γίνει πρωταγωνιστής της εικονογραφημένης ιστορίας που παρακολουθεί στο τάμπλετ.

Ο Μάρκος βρίσκεται στο σχολείο του νοσοκομείου Niño Jesús της Μαδρίτης. Αναρρώνει από μία επίκτητη εγκεφαλική βλάβη, μια κατάσταση που μπορεί να είναι αποτέλεσμα τραυματισμού, εγκεφαλικού επεισοδίου ή κάποιας ασθένειας όπως ο καρκίνος. Πρωταγωνιστές στην ιστορία που παρακολουθεί, εκτός από το παιχνίδι του, είναι μια ομάδα ανθρώπινων μετρητών της μπαταρίας του, που βοηθάει τον Μάρκος να καταλάβει αν το αυτοκινητάκι είναι κουρασμένο και χρειάζεται φόρτιση.

Οπως εξηγεί στην El Pais η ισπανίδα ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Γκάλα Σέκι, «το να αισθάνεται ένα παιδί, για παράδειγμα, ότι η μπαταρία του βρίσκεται σε διαφορετικό επίπεδο μετά τη χημειοθεραπεία τού προκαλεί απογοήτευση, επειδή δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει. Αν όμως υπάρχει μια μεταφορά που εξηγεί αυτό που συμβαίνει, απαλύνουμε λίγο τον πόνο».

Στο μεγαλύτερο παιδιατρικό κέντρο της Ισπανίας, μία νεοφυής επιχείρηση με την ονομασία Newlittle αναπτύσσει προσωποποιημένες ιστορίες για τους ασθενείς, ώστε να τους στηρίζει κατά την περίοδο της ανάρρωσης.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, μία φωτογραφία ενός αγαπημένου παιχνιδιού ή του τετράποδου φίλου του παιδιού μετατρέπεται, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, σε πρωταγωνιστή μιας από αυτές τις ιστορίες που «δίνουν λόγια στον πόνο», αγγίζοντας ευαίσθητα ζητήματα όπως οι ενέσεις, οι καθετήρες ή οι παρενέργειες της χημειοθεραπείας. «Μερικές φορές αφηγούμαστε τις ιστορίες που κανείς δεν θέλει να αφηγηθεί, αλλά πρέπει να το κάνουμε», επισημαίνει η Γκάλα Σέκι, υπεύθυνη για το κλινικό σκέλος του εγχειρήματος. «Οταν κάτι πονάει και δεν βρίσκει λόγια», προσθέτει, «τότε πονάει ακόμη περισσότερο».

Η ομάδα της Newlittle ξεκίνησε αναπτύσσοντας μια συλλογή ιστοριών ειδικά για τη μονάδα επίκτητης εγκεφαλικής βλάβης του Niño Jesús. Κατέγραψαν τις βασικές συναισθηματικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά αξιοποιώντας στοιχεία από κλινικές μελέτες και συνεντεύξεις από γιατρούς, πρώην ασθενείς και τις οικογένειές τους.

Οι ιστορίες είναι γραμμένες από επαγγελματίες και παραμένουν ίδιες – εκείνο που εμφανίζεται στην οθόνη, όμως, αλλάζει χάρη στην τεχνολογία που έχουν αναπτύξει, ένα δικό τους μοντέλο AI το οποίο εκπαίδευσαν με εκατοντάδες εικόνες ελεγμένες εξονυχιστικά, ώστε να αποφεύγεται η παραγωγή βίαιου ή ακατάλληλου περιεχομένου. Στη συγκεκριμένη συλλογή, αναπαρέστησαν και το εσωτερικό του Niño Jesús, τους γιατρούς, ακόμα και τον διευθυντή του σχολείου του. Η ισπανική startup έχει συμπληρώσει τρία χρόνια λειτουργίας. Στόχος της, να συνεχίσει να δημιουργεί ιστορίες, τόσο για το νοσοκομείο όσο και εκτός αυτού. Για παράδειγμα: πώς εξηγείς σε ένα παιδί τον πόλεμο; Μια φυσική καταστροφή; Η Newlittle ήδη συνεργάζεται με τη UNICEF σε ένα νέο πρότζεκτ.

«…Δυστυχώς, ίσως να είναι και το τελευταίο»

Στίβεν Χόκινγκ, 1942-2018

Από τον κινέζο πρόεδρο, τον Σι Τζινπίνγκ έως τον Πάπα Λέοντα ΙΔ’, άπαντες έχουν τοποθετηθεί για τις ευκαιρίες και τους κινδύνους της AI, καθώς και για το πώς πρέπει να ρυθμιστεί. Ο Σι επιμένει ότι η AI πρέπει να βρίσκεται «πάντα υπό ανθρώπινο έλεγχο» – κατά προτίμηση υπό τον έλεγχο του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ανέλυσε την πρόκληση της AI στην εγκύκλιό του Magnifica Humanitas, «Μεγαλειώδης Ανθρωπότητα»: είτε θα οικοδομήσουμε έναν νέο Πύργο της Βαβέλ, τόνισε, είτε θα ακολουθήσουμε το παράδειγμα του εβραίου ηγέτη Νεεμία, ο οποίος κατάφερε να ανοικοδομήσει τα τείχη της Ιερουσαλήμ επιστρατεύοντας ολόκληρη την κοινότητα.

Κοιτάζοντας, όμως, τον κόσμο σήμερα, ο βρετανός ιστορικός και αρθρογράφος Τίμοθι Γκάρτον Ας βλέπει περισσότερους Νετανιάχου παρά Νεεμίες. Με μια δόση χρήσιμου ρεαλισμού, γράφει στην Guardian, μελέτη του βρετανικού think tank Chatham House εκτιμά ότι μόνο μια μεγάλη κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμιο συντονισμό για τη διακυβέρνηση της AI. Ομως ο ίδιος φοβάται ότι ακόμα και αυτή η μετριοπαθής πρόβλεψη είναι υπερβολικά αισιόδοξη. Ενας από τους ιδρυτές πατέρες της AI, ο Τζόφρι Χίντον, εκτιμούσε προ τριετίας σε 50% το p(doom), την πιθανότητα αφανισμού της ανθρωπότητας. Ο Τίμιθι Γκάρτον Ας δεν έχει ιδέα ποιο είναι το p(ολοκληρωτική καταστροφή), δηλώνει όμως βέβαιος ότι το p(κάποια καταστροφή) ξεπερνά το 90%.

Μόλις πρόσφατα, η Τζεν Ιστερλι, πρώην επικεφαλής της Υπηρεσίας Κυβερνοασφάλειας και Ασφάλειας Υποδομών των ΗΠΑ, δήλωσε πως αναμένει «ένα πολύ σοβαρό περιστατικό με πραγματικές επιπτώσεις στις κρίσιμες υποδομές μας, πιθανότατα μέσα στους επόμενους τέσσερις έως έξι μήνες». Κι όμως, γράφει ο βρετανός ιστορικός, είναι τόσο λυσσαλέος ο οικονομικός, εμπορικός και γεωπολιτικός ανταγωνισμός, που έχουμε λόγους να φοβόμαστε ότι ακόμα και μια «Χιροσίμα της AI» – η προφανέστερη ιστορική αναλογία – δεν θα αρκούσε για να κινητοποιήσει την ανθρωπότητα απέναντι στον κίνδυνο που η ίδια δημιούργησε.

Μπροστά στο p(doom) των παγκόσμιων ηγετών, η μόνη σοβαρή άμυνα της ανθρωπότητας είναι ένα πράσινο αυτοκινητάκι στη Μαδρίτη.