Το τίμημα των αμάχων

Η νέα έκθεση του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ αποτυπώνει με βαρείς αριθμούς τις συνέπειες των ρωσικών επιθέσεων στην Ουκρανία. Οι αυξανόμενες απώλειες αμάχων, η καταστροφή κρίσιμων υποδομών και οι συνθήκες στις οποίες ζουν χιλιάδες άνθρωποι στις κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές συνθέτουν μια δραματική εικόνα. Πίσω από τα στοιχεία βρίσκονται οικογένειες χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, νερό και θέρμανση, παιδιά εγκλωβισμένα σε περιοχές όπου οι μάχες έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας και κάτοικοι που στερούνται ακόμη και την πρόσβαση σε τρόφιμα ή ιατρική περίθαλψη.

Από τον Δεκέμβριο του 2025 έως τον Μάιο του 2026, οι επιβεβαιωμένες απώλειες αμάχων στις περιοχές που ελέγχονται από την ουκρανική κυβέρνηση αυξήθηκαν κατά 45% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Το ODIHR συνδέει αυτή την αύξηση κυρίως με τη συνεχιζόμενη χρήση από τη Ρωσία πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, περιφερόμενων πυρομαχικών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (loitering munitions/μη επανδρωμένα συστήματα που αναζητούν στόχο).

«Το βαρύτερο τίμημα καταβάλλουν οι άμαχοι», δήλωσε η διευθύντρια του ODIHR Μαρία Τελαλιάν, στην ανακοίνωση Τύπου της 15ης Ιουλίου 2026 του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αναφερόμενη τόσο σε όσους ζουν υπό ρωσική κατοχή όσο και στους κατοίκους ουκρανικών πόλεων που δέχονται επιθέσεις μεγάλης κλίμακας.

Στο Ολέσκι, στη Χόλα Πρίσταν και στις γύρω περιοχές παραμένουν εγκλωβισμένοι περίπου 6.000 άνθρωποι, ανάμεσά τους 200 παιδιά. Οι μαρτυρίες κάνουν λόγο για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς βασικές παροχές. Υπάρχουν ακόμη καταγγελίες ότι ρωσικές δυνάμεις εμποδίζουν κατοίκους να φύγουν και χρησιμοποιούν αμάχους για την προστασία στρατιωτικών θέσεων. Ιδιαίτερα βαριές είναι οι συνέπειες των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές.

Η διακοπή της ηλεκτροδότησης, της θέρμανσης και της ύδρευσης, ιδίως μέσα στον χειμώνα, δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή στρατιωτικό πρόβλημα. Γίνεται άμεση απειλή για τη ζωή. Η Ρωσία προβάλλει γνωστά επιχειρήματα: την ασφάλειά της, τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, τη θέση των ρωσόφωνων πληθυσμών και την ευρύτερη σύγκρουσή της με τη Δύση. Αυτά μπορεί να εξηγούν πλευρές της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Δεν αρκούν, όμως, για να δικαιολογήσουν τις συνέπειες που υφίστανται οι άμαχοι. Οι επιθέσεις αποδυναμώνουν στην πράξη τη λειτουργία του ουκρανικού κράτους και επιβαρύνουν δραματικά την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το ODIHR δεν παραλείπει να αναφερθεί και σε ουκρανικά πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών σε ρωσικές περιοχές. Και αυτά οφείλουν να κρίνονται με βάση το διεθνές δίκαιο. Η έκταση και η διάρκεια, όμως, των ρωσικών επιθέσεων δημιουργούν μια σαφώς βαρύτερη εικόνα. Ενας πόλεμος μπορεί να εξηγηθεί με όρους ισχύος, ασφάλειας και γεωπολιτικής. Η ανθρώπινη καταστροφή που προκαλεί, όμως, δεν παύει γι’ αυτό να είναι ηθικά αδικαιολόγητη.

Η Δύση, από την πλευρά της, οφείλει να εξακολουθήσει να στηρίζει την ασφάλεια και την κυριαρχία της Ουκρανίας, αλλά ταυτόχρονα να αναζητήσει, μαζί με το Κίεβο, έναν σοβαρό και σταθερό δίαυλο συνεννόησης με τη Μόσχα. Η ειρήνη δεν σημαίνει λήθη, ατιμωρησία ή υποχώρηση απέναντι στην επιθετικότητα. Σημαίνει πολιτική και ηθική γενναιότητα.

Σ.σ.: Ολα τα πραγματολογικά στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο προέρχονται από την ανακοίνωση Τύπου του ODIHR της 15ης Ιουλίου 2026. Οι κρίσεις και τα συμπεράσματα ανήκουν στον συντάκτη.

Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ