Tο επείγον της λύσεως

Αν σκοπός της επισκέψεως του απερχομένου γενικού γραμματέως του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο ήταν να αναζωογονήσει το ενδιαφέρον για το Κυπριακό, τότε αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχημένη. Η προεδρία της Κύπρου στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παρήλθε χωρίς καμία πρωτοβουλία, η οποία θα ανεδείκνυε το επείγον της λύσεως του Κυπριακού. Ούτε οι πρόσφατες βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο απετέλεσαν αφορμή για τη διεξοδική συζήτηση του προβλήματος.

Οντας γνώστης του Κυπριακού αλλά και του ρόλου του ως τροχοπέδη σε σειρά ζητημάτων που αφορούν τη διεθνή και περιφερειακή σταθερότητα και συνεργασία, ο κ. Γκουτέρες επέλεξε να χρησιμοποιήσει το κύρος του, για να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι πολύ πιθανόν ο διάδοχός του να γνωρίζει πολύ λιγότερα για την Κύπρο και τη Μεσόγειο και να μην προτίθεται να εμπλακεί σε ένα πρόβλημα το οποίο έχει αποδειχθεί κάθε άλλο παρά γενναιόδωρο με τους προκατόχους του. Το ενδιαφέρον του και η προσωπική εμπλοκή, επομένως, είναι όντως πολύτιμα.

Η θέση του κ. Γκουτέρες ότι το Κυπριακό δεν πρόκειται να λυθεί χωρίς τη βούληση και τη συνεργασία των δύο κοινοτήτων αναφέρεται εμμέσως στην αδράνεια των τελευταίων ετών, στην εντύπωση ότι «η λύση δεν επείγει» και εν πάση περιπτώσει το «στάτους κβο» έχει και αυτό τα πλεονεκτήματά του. Η τελευταία θέση μπορεί να αφορά κάποιες ομάδες συμφερόντων εκατέρωθεν της «πράσινης γραμμής», παραβλέπει όμως τους καιρίους στρατηγικούς κινδύνους που εγκυμονεί η επ’ αόριστον παράταση της διενέξεως.

Η σταθερότητα του «στάτους κβο» συνδέεται με το ισχυρό ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητος αλλά και την ελπίδα για ειρηνική λύση. Εν τω μεταξύ αυτό που γνωρίζαμε ως διεθνής κοινότητα συρρικνώνεται δεχόμενο απανωτά πλήγματα από κράτη άλλοτε πυλώνες της διεθνούς εννόμου τάξεως. Ο ίδιος ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα τα οποία καθιστούν δυσχερή τη συνέχιση της αποστολής του σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Η ίδια η παραμονή της ειρηνευτικής δυνάμεως στην Κύπρο (UNFICYP) δεν είναι πλέον αυτονόητη. Η αβεβαιότητα των σχέσεων της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση σημαίνει ότι το Κυπριακό μπορεί ξαφνικά να βρεθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων εκτός του συμπεφωνημένου πλαισίου των τελευταίων δεκαετιών, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για τα δίκαια των Ελληνοκυπρίων.

Υπό τις συνθήκες αυτές αποτελεί ευτύχημα τόσο η επιβεβαίωση του πλαισίου των διαπραγματεύσεων όσο και η ύπαρξη μιας ηγεσίας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα που αντιλαμβάνεται την κρισιμότητα των περιστάσεων και θεωρεί τη λύση του Κυπριακού ως στρατηγική επιλογή. Η εκλογή Ερχιουρμάν απέδειξε ότι η τουρκοκυπριακή κοινότητα θέλει να απομακρυνθεί από τον ασφυκτικό κλοιό της Τουρκίας και ενδιαφέρεται για έναν νέο συνεταιρισμό με τους Ελληνοκυπρίους. Η άμεσος ενεργοποίηση της παραμελημένης διαδικασίας για τα Μέτρα Οικοδομήσεως Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) μεταξύ των δύο κοινοτήτων, παρακάμπτοντας τα τυχόν εμπόδια της Τουρκίας, αποτελεί αδήριτη ανάγκη. Η ευκαιρία – αλλά και η ευθύνη – της κυβερνήσεως της Κύπρου είναι ιστορική.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ