Τα σκάνδαλα ως ιστορία

Θα συγκροτούσε μια ιδιότυπη ιστορία όσον αφορά την πολιτική ζωή της νεότερης Ελλάδας αν καταγράφονταν, ακόμη και χωρίς σχολαστικότητα, μια σειρά οικονομικών σκανδάλων, όπως έχουν αποκαλυφθεί και συνεχίζουν να αποκαλύπτονται με πρωταγωνιστικά πολιτικά αλλά και άλλα πρόσωπα του δημόσιου βίου. Μια ιστορία που θα εικονογραφούσε τη διαρκώς μεταβαλλόμενη πολιτική συγκυρία ως το πεδίο μιας εξόχως ηθικής, κυρίως χρεοκοπίας, περιοχή.

Χωρίς ωστόσο απολύτως κανείς να θέλει να τη χαρακτηρίσει αναλόγως, αφού αν ο όρος «πολιτικό πρόβλημα» αντικαθιστούνταν με τον όρο «ηθικό πρόβλημα» θα έπαυαν να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για ατέρμονες συζητήσεις που, αν και αδιέξοδες, επιτρέπουν ωστόσο στον καθένα να αερολογεί ανέξοδα, χωρίς τίποτε τελικά να διορθώνεται ή έστω να αλλάζει. Μπορεί η ευθύνη για ένα οικονομικό σκάνδαλο να χρεώνεται σε ένα άτομο, ή σε ένα σύνολο ατόμων, αλλά ταυτόχρονα μοιάζει όχι απλά να θίγει – όπως θα έπρεπε να συμβαίνει ακόμη και μέσα σε ελάχιστα υγιείς πολιτικά συνθήκες – αλλά να χαρακτηρίζει με έναν βαριά αξιοκατάκριτο τρόπο μια ολόκληρη κοινωνία καθώς θα ήταν αδύνατον ένα σκάνδαλο να κυοφορηθεί και πολύ περισσότερο να υπάρξει έχοντας οργανωθεί, αν όσοι εμπλέκονται σ’ αυτό δεν ήταν βέβαιοι πως γνωστοποιούμενο κάθε άλλο παρά κεραυνοβόλα και με απτές συνέπειες θα καταδικάζονταν στη συνείδηση των περισσότερων.

Σε μια σχεδόν με μαθηματική ακρίβεια διαδοχή για το πότε θα υπάρξει και θα εκδηλωθεί ένα σκάνδαλο, θα πρόσθετε κανείς ως δύο αποκαλυπτικές, ηθικής επίσης τάξεως, ανακολουθίες που φαίνεται να δημιουργούν μια ασήκωτη ταφόπλακα προκειμένου να δημιουργηθεί ένας προσανατολισμός, μια κατεύθυνση, μια προσδοκία έστω, ώστε το σκάνδαλο, ως ένα φαινόμενο σήψης να αποτελέσει κάποια στιγμή, έστω και μη εξαλειφόμενο, ένα καταδικαστέο παρελθόν ή μια εφιαλτική ανάμνηση. Οταν, αν και έχουν μεσολαβήσει πολλά χρόνια από τότε, παραμένει ζωντανή ακόμα μέσα σε πολλούς η κουβέντα του Ανδρέα Παπανδρέου για έναν διοικητή του ΟΤΕ, επί των ημερών του, «είπαμε να κάνει ένα δωράκι στον εαυτό του αλλά όχι και πεντακόσια εκατομμύρια» και η σχεδόν αντίστοιχη κουβέντα ενός μητροπολίτη ότι αν είχε στον λογαριασμό του ένα δισεκατομμύριο ήταν ως «αποκούμπι» για τα γεράματά του, οι συνέπειες, όπως αντιλαμβάνεται κανείς δεν είναι απλώς μια υλικής τάξεως ζημιά που, αν δεν είχε υπάρξει, θα είχε ωφεληθεί ή ανακουφισθεί ένας μεγάλος αριθμός δεινοπαθούντων.

Η ζημιά γίνεται κυρίως σε ηθικό επίπεδο καθώς μια κοινωνία, σχεδόν εκβιαστικά υποχρεώνεται να αισθανθεί πως αν υπάρχει μια αρχή δεν είναι άλλη παρά ότι ο καθένας δεν έχει να φροντίζει, σε βάρος όλων των άλλων εννοείται, μόνο τον εαυτό του και ότι τελικά «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Μια χρεοκοπία, ηθικής κυρίως, αλλά και πολιτικής σημασίας, που κορυφώνεται χάρη στους κυρίους υπεύθυνους να την αντιμετωπίσουν, τους πολιτικούς, όταν τους ακούς να προβαίνουν ανερυθρίαστα σε έναν επαίσχυντο για το σύνολο του πολιτικού συστήματος ανταγωνισμό, ποιο είναι το κόμμα που χρεώνεται τον μεγαλύτερο και ποιο τον μικρότερο αριθμό σκανδάλων.

Αντί να θεωρούν τα σκάνδαλα, από οπουδήποτε και αν προέρχονται, ως μια πηγή δεινών που η όποια θεραπεία τους, ακόμα και η λιγότερο αποτελεσματική, χρειάζεται μια ανάληψη ευθυνών σαν να χρεώνεται ο καθένας τους το σύνολό τους, διαπληκτίζονται σαν αυτό που βαραίνει τελικά να είναι το «επί μέρους», το «έλασσον». Βέβαια, λίγο περισσότερο προσεκτικός θα έπαυε να καταπλήσσεται κανείς καθώς σχεδόν το σύνολό τους – τους πολιτικούς εννοούμε – συνεννοούνται μεταξύ τους χάρη στην αναγνώριση ως σοβαρών και κρίσιμων μόνον των θεμάτων και των προβλημάτων που εκποιούμενα δημόσια έχουν ένα μικρό ή μεγάλο ψηφοθηρικό κέρδος.