Τα διλήμματα του Ορμούζ

Οταν πριν από δύο μήνες ΗΠΑ και Ισραήλ επιτέθηκαν εναντίον του Ιράν, ήταν σε όλους σαφές ότι, ανεξάρτητα από τη στρατιωτική της έκβαση, η σύρραξη θα άφηνε ένα μόνιμο αποτύπωμα γεωπολιτικής αβεβαιότητας καθώς ανά πάσα στιγμή οι εχθροπραξίες μπορούσαν να ξαναρχίσουν. Μάλιστα η διοίκηση Τραμπ υποδαυλίζει διαρκώς αυτό ακριβώς το σενάριο με μια «επιτηδευμένα αλλοπρόσαλλη» τακτική (fuzzy tactics), όπως έκανε επίσης με τους δασμούς, τη Γροιλανδία και τώρα με το ΝΑΤΟ και τη Γερμανία.

Ομως η αβεβαιότητα μιας νέας σύρραξης επιφέρει όλο και περισσότερα πετάγματα της τιμής του πετρελαίου, τα οποία συσσωρεύονται και οι ενεργειακά εξαρτημένες χώρες δεν μπορούν να διαχειριστούν. Η απειλή του στασιμοπληθωρισμού έχει πλέον εισβάλει σε πολλές οικονομίες, ανάμεσα στις οποίες η ευρωζώνη, η δική μας χώρα, αλλά και μεγάλοι εξαγωγείς όπως η Κίνα που φυσικά μέρος του πετρελαϊκού κόστους θα το εξάγουν στις άλλες.

Οταν η Ευρώπη ξαναβρέθηκε στη δίνη του στασιμοπληθωρισμού τη δεκαετία του 1970, το δίλημμα που τέθηκε τότε ήταν αν πρέπει να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό με σκληρή μονεταριστική πολιτική (όπως έκανε η Θάτσερ) ή να φρενάρει την ύφεση με νέες δαπάνες (όπως δοκίμασαν άλλες χώρες της τότε ΕΟΚ). Ετσι η μεν Βρετανία είδε την ανεργία να φουντώνει χωρίς ταβάνι, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη τα χρέη και ελλείμματα έγιναν βουνό και χρειάστηκαν νέα προγράμματα προσαρμογής για να πλησιάσουν το όραμα του ενιαίου νομίσματος έπειτα από 20 χρόνια.

Το θέμα είναι τώρα τι κάνουμε απέναντι στο ίδιο δίλημμα; Αν η ΕΚΤ ακολουθήσει σκληρή νομισματική πολιτική με ανοδικά επιτόκια, τότε νοικοκυριά και επενδυτές θα περάσουν δύσκολες μέρες με την επερχόμενη ύφεση. Ο πληθωρισμός θα συγκρατηθεί μεν αλλά δεν θα επανέλθει στα περυσινά επίπεδα καθώς θα παρατείνεται η αβεβαιότητα του Ορμούζ και τα καρτέλ θα βρίσκουν τρόπους να πλασάρουν τις αυξήσεις ως αναπόφευκτες.

Από την άλλη μεριά, αν οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης αρχίσουν να ξοδεύουν όπως έκαναν την εποχή της πανδημίας, σύντομα θα πέσουν πάνω στον δημοσιονομικό «τοίχο» που έχει συμφωνηθεί για τα επόμενα χρόνια, αλλά επίσης θα έλθουν σε αντίθεση με άλλα επείγοντα προγράμματα, όπως ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης, η πράσινη μετάβαση κ.λπ.

Αρα τι μπορεί να γίνει; Μια ισορροπημένη προσέγγιση θα ήταν η ανάληψη όχι μόνο της νομισματικής αλλά και της έκτακτης δημοσιονομικής πολιτικής από κεντρικούς θεσμούς της ευρωζώνης. Οπως για την πρώτη υπάρχει η ΕΚΤ, για τη δεύτερη να δημιουργηθεί σταδιακά ένας πυλώνας έκδοσης ευρω-ομολόγων που θα χρηματοδοτούν ευρωπαϊκές ανάγκες υψηλής προτεραιότητας και αμοιβαίου οφέλους.

Το πρώτο ουσιαστικό βήμα είχε γίνει με την πανδημία και μετά ήρθε η ανάγκη του επανεξοπλισμού, παρόμοια λύση για τον οποίο υποστήριξε ο πρόεδρος Μακρόν στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα. Καιρός είναι να σκεφτούμε την κανονικοποίηση του μέτρου για να αντιμετωπίζει κάθε μεγάλη δημοσιονομική αναποδιά. Για τη χώρα μας, μία κεντρική δημοσιονομική αρωγή όχι μόνο θα βοηθήσει ουσιαστικά την αντιμετώπιση της ύφεσης αλλά επίσης θα μας προφυλάξει από τις πελατειακές αγριότητες στις οποίες η κυβέρνηση ενδέχεται να ενδώσει τώρα που νιώθει το πολιτικό έδαφος να γλιστρά με ταχύτητα.

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου, πρώην υπουργός.