Ούτε τους νεκρούς

Στις 29 Μαΐου 2026 πέθανε ο Εντγκάρ Μορέν, ένας από τους τελευταίους εν ζωή αντιστασιακούς κι αριστερούς διανοούμενους της μεγάλης γαλλικής παράδοσης του 20ού αιώνα. Ο πρόεδρος Μακρόν εξέφρασε «τα συλλυπητήρια του Εθνους» σε μια θερμή δήλωση για «τον ανθρωπισμό ενσαρκωμένο». Τιμές απέδωσαν ο Ολάντ, ο Μελανσόν, ο Βιλπέν. Η Λε Πεν δεν ασχολήθηκε.

Το 2015 πέθανε ο Γκίντερ Γκρας, ο μεγαλύτερος συγγραφέας της μεταπολεμικής Γερμανίας, με φοβερό στίγμα τη νεανική θητεία του στα Waffen-SS. Η καγκελάριος Μέρκελ δήλωσε πως ο Γκρας «συνόδευσε και διαμόρφωσε τη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας με την καλλιτεχνική, την κοινωνική και πολιτική του δέσμευση» κι ο πρόεδρος Γιοαχίμ Γκάουκ τον αποχαιρέτισε ως προσωπικότητα που «έκανε τους ανθρώπους της χώρας μας να σκέφτονται» (ένα βαθύ σχόλιο αν σκεφτεί κανείς σε ποιο παρελθόν αναφερόταν).

Το 2010 πέθανε ο συγγραφέας Ζοσέ Σαραμάγκου κι η κυβέρνηση κήρυξε δύο ημέρες εθνικού πένθους. Ακόμη και η Καθολική Εκκλησία, με την οποία είχε ταραχώδη σχέση, εξέφρασε τα συλλυπητήριά της για τον διασημότερο κομμουνιστή της Πορτογαλίας.

Το 2012 πέθανε ο Σαντιάγο Καρίγιο, ο ιστορικός ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισπανίας. Ο συντηρητικός πρωθυπουργός Ραχόι εξέφρασε συλλυπητήρια, τονίζοντας τον ρόλο του στη μετάβαση στη δημοκρατία, η ισπανική Βουλή απέδωσε τιμές, κι ο βασιλιάς Χουάν Κάρλος πήγε προσωπικά στην οικία του για να συλλυπηθεί την οικογένειά του.

Στην Ελλάδα, στις 18 Αυγούστου 2026, έφυγε από την ζωή ο μεγάλος κοινωνιολόγος, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Ο ίδιος μίλαγε συγκινημένος πέρυσι, στην κηδεία του φίλου του, του Κώστα Σημίτη, για «μια εποχή και έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια» και τώρα μοιάζει οριστικό. Ο Τσουκαλάς επηρέασε τον τρόπο που σκεφτόμαστε όλοι. Να πούμε απλά πως οι περισσότεροι πολίτες της χώρας τα τελευταία 30-40 χρόνια, έχουμε ερμηνεύσει και σχολιάσει το ελληνικό κράτος πάνω στις θεωρίες του Τσουκαλά, ανεξαρτήτως των διαφορετικών αποτιμήσεων και συνταγών που καταλήγαμε. Ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας, κοινωνιολόγος στις σπουδές, δεν δημοσίευσε συλλυπητήρια. Το κράτος εκπροσώπησαν μονάχα η υπουργός Πολιτισμού και ο πρόεδρος της Βουλής.

Ισως να είναι καλύτερα έτσι. Μπορεί να κατέληγε να τον πενθούν οι ακροδεξιοί που ποζάρουν για φιλελεύθεροι και επικαλούνταν τις προηγούμενες μέρες την εκδημία του (κανονικά φιλελεύθερου) Στέφανου Μάνου ανάμεσα στα συντηρητικά παραληρήματά τους.

Keywords