Οι δικές μας βεβαιότητες

Μέσα σε δύο βδομάδες, τα Βαλκάνια έξυσαν τις μισοξεραμένες πληγές που κρύβονται κάτω από ένα εξευρωπαϊσμένο λούστρο. Στις 7 Σεπτεμβρίου, το Βελιγράδι κήδεψε τον Ράτκο Μλάντιτς με στρατιωτικές τιμές και οι Βρυξέλλες ενοχλήθηκαν ότι η δοξολόγηση εγκληματιών πολέμου δεν χωρά σε υποψήφια για ένταξη χώρα. Στις 16, η Χάγη καταδίκασε τον Χασίμ Θάτσι σε 25 χρόνια για εγκλήματα πολέμου, φόνους, βασανιστήρια και παράνομες κρατήσεις.

Στην Πρίστινα, χιλιάδες παρακολούθησαν την ανακοίνωση της απόφασης σε γιγαντοοθόνη και φώναζαν συνθήματα για τον UÇK. Ο Εντι Ράμα ανέβασε μια εικόνα της Χάγης με μία λέξη: «Ντροπή». Στο αλβανικό κοινοβούλιο αναφέρθηκαν για δύο μέτρα και δύο σταθμά, ενώ ο Ιβιτσα Ντάτσιτς μίλησε για «ψεύτικο κράτος χτισμένο πάνω σε μαζικούς τάφους». Ολοι δίκιο έχουν, υπάρχουν δύο μέτρα. Απλώς κανείς δεν παραδέχεται τα δικά του.

Οι εθνικισμοί της περιοχής δεν είναι υπολείμματα. Είναι ζωντανοί, γιατί η ιστορική μνήμη είναι ζωντανή και δίκοπη. Χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε ούτε το ICTY ούτε το Ειδικό Δικαστήριο του Κοσόβου, γιατί κάποιοι επέμειναν να θυμούνται. Με την ίδια μνήμη κηδεύεται ο Μλάντιτς ως ήρωας και αποκρύπτεται ότι η έρευνα για τον Θάτσι διαπίστωσε ότι στα θύματα ήταν Σέρβοι, Ρομά και Αλβανοί που θεωρήθηκαν «συνεργάτες», αυτοί που δεν χωράνε στην αφήγηση του «δίκαιου πολέμου». Η ίδια μνήμη που παράγει μαρτυρίες παράγει και σιωπή.

Η κλίμακα δεν είναι ίδια, προφανώς. Η Βοσνία δεν έχει ισοδύναμο, ευτυχώς. Το επιχείρημα αφορά τον μηχανισμό, όχι το μέγεθος, ούτε μονάχα το αίμα. Αφορά βασικά τη διαρκή χαμηλής έντασης εχθρότητα που εμποδίζει κάθε σύνθεση. Και στη βάση όλων, μια ρητορική βεβαιότητας. Οι εθνικισμοί δεν έχουν ερωτήματα· έχουν αλήθειες, πάντα έτοιμες, πάντα δικές τους.

Και φυσικά εμείς δεν έχουμε καμία σχέση με όλα αυτά. Εμείς είμαστε η ήσυχη γωνιά της Ευρώπης, που κοιτάζει τους γείτονες με ανθρωπιστική ανησυχία και συγκρατημένη υπεροψία. Εμείς έχουμε φύγει από τον 20ό αιώνα. Απλώς, όταν ανοίγει ο χάρτης, ξέρουμε ακριβώς ποιος έχει δίκιο. Το διεθνές δίκαιο είναι πάντα δίκαιο όταν δικάζει όπως θέλουμε. Οταν συζητάμε για τα Σκόπια, τα Τίρανα ή την Αγκυρα, οι βεβαιότητές μας είναι ήδη έτοιμες, φρεσκοπλυμένες, σιδερωμένες. Δεν είμαστε εθνικιστές· έχουμε απλώς πάντα δίκιο. Και δεν ξέρω αν αυτό είναι καλύτερο ή χειρότερο.

Keywords