Οι Δαιμονισμένοι

Οσα συμβαίνουν στη Γαλλία δεν είναι πρωτοφανή. Αυτή η ιδέα της καταστροφής και του χάους στο όνομα μιας επανάστασης έχει εμπνεύσει εξαιρετικές σελίδες και στη λογοτεχνία – κι είναι η βάση ενός κλασικού μυθιστορήματος, των «Δαιμονισμένων», του τραγικού και πιο βίαιου έργου του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, που γράφτηκε το 1871-1872. Στο μυθιστόρημα, ήρωας είναι ένας επαναστάτης, ο μηδενιστής αρχισυνωμότης Πιοτρ Βερχοβένσκι, μετωνυμία του επαναστάτη Νετσάγεφ. Ο Βερχοβένσκι είναι μετρ στο να στρατολογεί τη ματαιοδοξία, να εκμεταλλεύεται την απογοήτευση, να οργανώνει τη συνενοχή. Χειραγωγεί και χρησιμοποιεί πρόσωπα που προσπαθούν να δώσουν σημασία στην ύπαρξή τους ζώντας σε κάτι που θεωρούν αμετάκλητα σημαντικό. Ολα για την επανάσταση – την υπόσχεσή της.

Ο Ντοστογιέφσκι περιγράφει μια μεγάλη ηθική απάτη. Υποσχόμενος ο Βερχοβένσκι το μέλλον, χρησιμοποιεί τους ανθρώπους για τους στόχους του στο παρόν. Οι άνθρωποι που στρατεύονται στην απελευθέρωση της κοινωνίας υποτάσσονται στη βούλησή του. Εκείνος βέβαια υπόσχεται την απόλυτη ελευθερία, αλλά αυτό που προσφέρει είναι ο απόλυτος δεσποτισμός. Κι οι άνθρωποι, αυτοί που εργάζονται για την επανάσταση και τη δικαιοσύνη που θα φέρει, είναι απλώς υλικό στα χέρια των ηγετών. Γιατί την πατάνε έτσι; Επειδή ο σκοπός απαιτεί θυσίες. Και προφανώς, αυτοί που θυσιάζονται δεν είναι οι ηγέτες της επανάστασης.

Ο σκοπός απαιτεί, επίσης, και βία. Επιθετική βία. Χρειάζεται όμως ένας λόγος που θα την προκαλέσει. Πάντα υπάρχει ένας τέτοιος λόγος: ο κόσμος είναι ατελής, οι κοινωνίες είναι άδικες κι άνισες. Αλλ’ οι επαναστάτες είναι αποφασισμένοι να χτίσουν έναν άλλο κόσμο, τον φαντάζονται πιο δίκαιο και πιο ελεύθερο. Τους πείθει ένα τελεολογικό όραμα.

Αλλά πριν χτίσουν πρέπει να γκρεμίσουν. Κι εκεί, στο γκρέμισμα αναδύεται ο μνησίκακος μηδενισμός της ανατροπής. Η καταστροφή αποκτά αυτοτελή αξία. Επιτέλους κάποιος πληρώνει. Ακόμη κι αν αυτός που πληρώνει είναι ο εργαζόμενος, ο μικροεπαγγελματίας, ο αστυνομικός, ο γείτονας.

Αυτό το σχήμα που αποθεώνει ο Ντοστογιέφσκι φαίνεται να δοκιμάζεται αυτή την εποχή στη Γαλλία. Τα σπασμένα των επεισοδίων των προηγούμενων ημερών τα πληρώνουν, βέβαια, συγκεκριμένοι άνθρωποι – εν προκειμένω, κυρίως καταστήματα και εργαζόμενοι. Υπάρχει τελεολογικό όραμα; Δεν υπάρχει. Η Αριστερά των τελευταίων δεκαετιών τρέφεται από την επιθυμία της να κλυδωνιστεί και να καταρρεύσει ο καπιταλισμός – κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την καταστροφή της Δύσης.

Το μοναδικό όραμα αυτής της Αριστεράς είναι η καταστροφή, λένε η καταστροφή της αποικιοκρατίας – αλλά δεν ξέρω αν κατανοούν ότι οι ιδέες της καταστροφής οδηγούν σε όλο το οικοδόμημα: στα κράτη πρόνοιας, στις ελευθερίες, στο κράτος δικαίου. Νομίζουν ότι πολεμούν την αδικία, αλλά στην ουσία πολεμούν για να πολλαπλασιαστούν οι φτωχοί και οι αδύναμοι, οι κακόμοιροι και οι υποταγμένοι.

Αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες, σημασία έχει το επαναστατικό υποκείμενο, «ο λαός». Οι μαθητές, από τους οποίους ξεκίνησε το χάος στη Γαλλία, είναι το επαναστατικό υποκείμενο και το επίκεντρο του θαυμασμού όσων πιστεύουν στην κατεδάφιση: είναι ο «λαός των νέων», όπως τους αποκαλούν – και ο «λαός των μεταναστών», ο «λαός κατά της αποικιοκρατίας». Η ηλικία λειτουργεί σαν πιστοποιητικό δικαίου και η οργή σαν τεκμήριο δικαιοσύνης. Το μοντέλο αυτό έχει υποστηρικτές ενηλίκους, πρόσωπα που φαντασιώνονται κάποια ανατροπή την οποία αυτή τη φορά ανέθεσαν στους διάφορους «λαούς». Ο δημόσιος λόγος αποθεώνει το χάος.

Οι δαιμονισμένοι είναι επικίνδυνοι επειδή θεωρούν την καταστροφή δικαίωμά τους. Αλλά, στο μεταξύ, η Λε Πεν τρίβει τα χέρια της.

Πριν από μερικές ημέρες, στην Αθηναϊκή Λέσχη, στο κέντρο της Αθήνας, μέρα μεσημέρι, συναντήθηκαν έλληνες υπουργοί, πολιτικοί και πολίτες με μια ομάδα ισραηλινούς επίσης πολιτικούς και πολίτες, με την παρουσία της ισραηλινής πρέσβειρας. Επαναλαμβάνω, μέρα μεσημέρι, στην οδό Πανεπιστημίου.

Η συνάντηση αυτή παρουσιάστηκε ως αποκάλυψη σκοτεινής σύναξης με πρωτοβουλία ενός λόμπι ισραηλινών συμφερόντων, ισχυρισμό τον οποίο αντέκρουσε ο Αδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος είπε ότι σκοπός της συνάντησης, που δεν ήταν μυστική, ήταν η ενδυνάμωση των σχέσεων των δύο χωρών και η συγκρότηση ισχυρότερων κοινοβουλευτικών ομάδων αλληλοστήριξης. Στη συνάντηση βρέθηκε και ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Παύλος Χρηστίδης.

Οταν δημοσιεύτηκε η υποτιθέμενη αποκάλυψη μιας συνάντησης στην πιο διάσημη λέσχη της Αθήνας, ο συγκεκριμένος βουλευτής αισθάνθηκε σαν να τον πιάνουν στα πράσα και δημοσί ευσε μια σειρά δικαιολογίες. Οτι έμεινε λίγο, ότι πήγε ως βουλευτής (ως βουλευτή τον κάλεσαν, δεν τον κάλεσαν ως καρδινάλιο), ότι δεν μίλησε με την πρέσβειρα ούτε με ισραηλινούς βουλευτές. Μήπως δεν τους άγγιξε κιόλας; Μας έπεισε ο Παύλος Χρηστίδης. Για τον περιρρέοντα αντισημιτισμό, είναι άσπιλος, αμόλυντος, άμωμος, αγνός. Αλλά χρειάζεται αυτός, ένας βουλευτής, να υπογράφει δήλωση μετανοίας για κάτι σύμφυτο με τα καθήκοντά του; Τι άνθρωποι μας εκπροσωπούν όμως, ε;