Ο σεισμός και το ερώτημα

Τα εκλογικά αποτελέσματα στη Σαξονία-Ανχαλτ σηματοδοτούν μια ιστορική τομή στη γερμανική πολιτική. Η επιτυχία του AfD οφείλεται σε πολλούς παράγοντες.

Πρώτον, η ψήφος αποτέλεσε έκφραση της μεγάλης δυσαρέσκειας απέναντι στο CDU και, κυρίως, στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς. Δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν τη βραδιά των εκλογών δείχνουν ότι μόλις το 9% των ψηφοφόρων στη Σαξονία-Ανχαλτ στηρίζει την πολιτική του. Επομένως, οι εκλογές αποτέλεσαν και ένα είδος δημοψηφίσματος για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Οι συνέπειές τους θα γίνουν αναπόφευκτα αισθητές στο Βερολίνο.

Δεύτερον, το AfD διεξήγαγε μια ιδιαίτερα επαγγελματική προεκλογική εκστρατεία. Ο υποψήφιός του, Ούλριχ Ζίγκμουντ, εμφανίστηκε με αυτοπεποίθηση, προσιτός και αισιόδοξος. Αντί να στηριχθεί αποκλειστικά στην οργή και τη διαμαρτυρία, υποσχέθηκε στους ψηφοφόρους ένα καλύτερο μέλλον. Το σύνθημα που χρησιμοποίησε τις τελευταίες ημέρες πριν από την κάλπη – «Ολα θα πάνε καλά!» – ήταν απλό και αποτελεσματικό.

Τρίτον, το AfD διατήρησε μια ξεκάθαρη και αδιάλλακτη θέση στο Μεταναστευτικό το κυρίαρχο θέμα της προεκλογικής εκστρατείας. Πολλές από τις προτάσεις του δεν είναι ρεαλιστικές, ενώ ορισμένες από τις υποσχέσεις του θα αποδειχθούν αδύνατο να εφαρμοστούν. Επρόκειτο, άλλωστε, για περιφερειακές εκλογές, ενώ πολλές σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι ένα σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων του AfD δεν ενδιαφέρεται για τα δεδομένα ή τα λογικά επιχειρήματα. Πολλοί κινούνται από τη δυσπιστία απέναντι στα καθιερωμένα κόμματα και από την πεποίθηση ότι το πολιτικό σύστημα τους αγνοεί εδώ και πολύ καιρό.

Το άμεσο ερώτημα είναι εάν το AfD μπορεί να μετατρέψει την εκλογική νίκη του σε πολιτική εξουσία. Απείχε μόλις τρεις έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ζίγκμουντ είναι πιθανό να ακολουθήσει μια στρατηγική τριών σταδίων. Αρχικά θα προτείνει συνομιλίες στο CDU, επαναφέροντας τη συζήτηση για το πολιτικό «τείχος προστασίας» απέναντι στην Ακροδεξιά. Εάν αυτό αποτύχει, ενδέχεται να επιχειρήσει να πείσει μεμονωμένους βουλευτές άλλων κομμάτων, κυρίως του CDU, να αλλάξουν στρατόπεδο.

Τέλος, θα μπορούσε να διερευνήσει κάποια μορφή συνεργασίας με το BSW, το οποίο σε όλη τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας επέδειξε μεγαλύτερη διάθεση από οποιοδήποτε άλλο κόμμα να συνεργαστεί με την Ακρα Δεξιά. Για τον καγκελάριο Μερτς, το αποτέλεσμα αποτελεί ταπείνωση που αγγίζει τα όρια της «πολιτικής εκτέλεσης», όπως έγραψε σχολιαστής ιταλικής εφημερίδας. Τα σενάρια για αλλαγή στην ηγεσία της κυβέρνησης έχουν ήδη επανέλθει και δεν πρόκειται να εξαφανιστούν.

Ωστόσο, το CDU δεν διαθέτει κάποια προφανή εναλλακτική λύση. Δεν διαφαίνεται διάδοχος με το απαιτούμενο πολιτικό βάρος, ενώ ο Φρίντριχ Μερτς δεν έχει δώσει καμία ένδειξη ότι είναι διατεθειμένος να αποχωρήσει. Ο Χέντρικ Βουστ, πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και πιθανός διάδοχος σύμφωνα με ορισμένα σενάρια, έχει να αντιμετωπίσει τις δικές του εκλογές την ερχόμενη άνοιξη και, σε αυτή τη φάση, δεν δείχνει καμία πρόθεση να κινηθεί εναντίον του καγκελαρίου.

Στις πρώτες αντιδράσεις της, η ηγεσία του CDU επιμένει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συνεργασία με εξτρεμιστές ούτε συνέπειες για τον καγκελάριο. Οι επόμενες ημέρες και εβδομάδες θα δείξουν πόσο ρεαλιστική είναι αυτή η θέση. Οπως έγινε ήδη εμφανές τη βραδιά των εκλογών, το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Ανχαλτ θα εντείνει και τις εσωτερικές αντιδράσεις απέναντι στο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, ιδιαίτερα στην κοινωνική πολιτική και στο συνταξιοδοτικό. Το SPD, ο κυβερνητικός εταίρος του CDU, ζητεί ήδη την απόσυρση αμφιλεγόμενων μέτρων που θεωρούνται ευρέως «άδικα», αλλά τα οποία, κατά την άποψη του καγκελαρίου, είναι αναγκαία για τη σταθεροποίηση του συστήματος απέναντι στη δημογραφική συρρίκνωση.

«Μετά τις εκλογές είναι πριν από τις εκλογές», όπως λέει μια γερμανική πολιτική φράση. Οι περιφερειακές εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στο Βερολίνο απέχουν μόλις δύο εβδομάδες. Μέχρι τότε, τα κυβερνητικά κόμματα θα προσπαθήσουν να αποφύγουν κάθε απόφαση που θα μπορούσε να τους κοστίσει επιπλέον ψήφους. Την ίδια ώρα, ο μεγάλος νικητής στη Σαξονία-Ανχαλτ θα συνεχίσει την επιθετική εκστρατεία του. «Το όραμά μας έγινε πραγματικότητα. Θα πάρουμε πίσω ολόκληρη τη χώρα», αναφώνησε πανηγυρίζοντας ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, στο τέλος μιας εκλογικής αναμέτρησης που οι Γερμανοί δεν θα ξεχάσουν σύντομα.

Ο δρ Ρόναλντ Μαϊνάρντους είναι κύριος ερευνητής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).