Ο πόλεμος των drones

Από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, τα drones έχουν εξελιχθεί σε καθοριστικό παράγοντα του σύγχρονου πολέμου, καθώς συνδυάζουν χαμηλό κόστος και μεγάλη επιχειρησιακή ευελιξία.

Το Ιράν συγκαταλέγεται στις χώρες που επένδυσαν συστηματικά σε αυτή την τεχνολογία. Η επιλογή αυτή υπαγορεύτηκε κυρίως από την ανάγκη επιβίωσης υπό καθεστώς διεθνών κυρώσεων και στρατιωτικής απομόνωσης.

Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και κυρίως στη διάρκεια του πολέμου με το Ιράκ, η Τεχεράνη βρέθηκε αντιμέτωπη με διεθνείς κυρώσεις και αδυνατούσε να προμηθευτεί σύγχρονα οπλικά συστήματα. Αναγκάστηκε, λοιπόν, να αναπτύξει τις δικές της δυνατότητες. Σύμφωνα με τον ερευνητή Hamdi Bashir του International Institute for Iranian Studies (RASANAH), από αυτή την ανάγκη γεννήθηκαν τα πρώτα ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία αρχικά εκτελούσαν αποστολές επιτήρησης και αναγνώρισης.

Με την πάροδο των χρόνων, όμως, το πρόγραμμα εξελίχθηκε θεαματικά. Τα πρώτα Mohajer και Ababil έδωσαν τη θέση τους στην οικογένεια Shahed, η οποία σηματοδότησε τη μετάβαση από τα απλά UAV στα επιθετικά μη επανδρωμένα συστήματα. Ιδιαίτερα το Shahed-136 έγινε γνωστό διεθνώς επειδή χρησιμοποιείται ως «drone αυτοκτονίας» (suicide drone), ενώ η ίδια η λέξη Shahed στα περσικά σημαίνει «μάρτυρας».

Το βασικό του πλεονέκτημα είναι ότι κατασκευάζεται με σχετικά χαμηλό κόστος, επιτρέποντας τη μαζική παραγωγή και τη χρήση μεγάλου αριθμού drones σε μία μόνο επιχείρηση. Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα για την αεράμυνα του αντιπάλου. Eνας πύραυλος αναχαίτισης μπορεί να κοστίζει πολλαπλάσια από το drone που καλείται να καταρρίψει, με αποτέλεσμα η άμυνα να επιβαρύνεται οικονομικά ακόμη και όταν είναι επιχειρησιακά επιτυχής.

Η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης έγινε ιδιαίτερα εμφανής στον πόλεμο της Ουκρανίας, όπου η Ρωσία χρησιμοποίησε ιρανικής σχεδίασης Shahed, τα οποία στη συνέχεια άρχισε να παράγει εγχώρια με την ονομασία Geran. Αυτή η εξέλιξη σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας κούρσας εξοπλισμών, στην οποία η ποσότητα και το χαμηλό κόστος αποκτούν εξίσου μεγάλη σημασία με την τεχνολογική υπεροχή.

Παράλληλα, η συνεργασία Ιράν – Κίνας αποκτά ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η US – China Economic and Security Review Commission (USCC) αναφέρει ότι το Πεκίνο παραχώρησε στο Ιράν στρατιωτική πρόσβαση στο δορυφορικό σύστημα πλοήγησης BeiDou. Ωστόσο, η ίδια έκθεση διευκρινίζει ότι δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να επιβεβαιώνουν σε ποιο βαθμό το Ιράν χρησιμοποιεί σήμερα το BeiDou αντί του αμερικανικού GPS. Η επισήμανση αυτή υπογραμμίζει ότι αρκετές πτυχές της τεχνολογικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών παραμένουν ασαφείς.

Οι εξελίξεις αυτές έχουν ήδη επηρεάσει τη στρατηγική των δυτικών κρατών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επενδύουν πλέον στην ανάπτυξη μεγάλου αριθμού φθηνών μη επανδρωμένων συστημάτων μέσω προγραμμάτων όπως το Replicator, ενώ παράλληλα ενισχύουν τις δυνατότητες αντιμετώπισης επιθέσεων από σμήνη drones.

Το βέβαιο είναι ότι τα drones έχουν ήδη αλλάξει τους κανόνες του πολέμου. Στη νέα εποχή των συγκρούσεων, η καινοτομία, η ευελιξία και η μαζική παραγωγή μπορεί να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές με την παραδοσιακή στρατιωτική ισχύ.

Η Βασιλική Σουλαδάκη είναι διεθνολόγος