Ο Ορσον και η τεχνητή νοημοσύνη

19:36 31/10/2026 - Πηγή: Τα Νεα

Στις 30 Οκτωβρίου, σαν χθες δηλαδή, του μακρινού έτους 1938, ο Ορσον Γουέλς έκανε τη διασημότερη και πιο επιδραστική φάρσα όλων των εποχών. Προσαρμόζοντας για το ραδιόφωνο του CBS το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας «Ο Πόλεμος των Κόσμων», το παρουσίασε σε μορφή δελτίου ειδήσεων, με αποτέλεσμα να νομίζουν οι ακροατές ότι περιέγραφε μια πραγματική εισβολή εξωγήινων. Μιλούσε για μυστήριες εκρήξεις στον πλανήτη Αρη, για έναν μετεωρόλιθο που έπεσε στο Νιου Τζέρσεϊ, ο κόσμος το πίστεψε, έπαθε πανικό, έτρεχαν έντρομοι να κρυφτούν, σε χρόνο μηδέν άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες για εκκένωση της Νέας Υόρκης, για τον στρατό που θα κατέβαινε στους δρόμους.

Τι αποδεικνύει αυτό πέρα από τη σκηνοθετική ευφυΐα του Ορσον Γουέλς; Τη δύναμη της είδησης, τον ακαριαίο τρόπο με τον οποίον «πλήττει» τους αποδέκτες της, ακόμη κι όταν η απόσταση που έχει από τη λογική και την πραγματικότητα είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού. Τότε, όμως, το όριο μεταξύ ενημέρωσης και φαντασίας ήταν σαφές και ευδιάκριτο. Τώρα; Η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, δεν έχει ανάγκη την ευφυΐα ενός Ορσον Γουέλς. Φτάνουν μερικά δευτερόλεπτα, για να κατασκευαστεί μια εικόνα γύρω από την οποία μπορεί να στηθεί ένα ολόκληρο αφήγημα. Κι αυτό που, κάποτε, αποτελούσε τεκμήριο, σήμερα χρειάζεται πιστοποιητικό γνησιότητας. Το θέμα είναι η αντικειμενική αξία αυτού του «χρειάζεται» – πόση ανάγκη δηλαδή έχουμε εμείς, το κοινό, αυτήν την πιστοποίηση. Πολύ φοβάμαι, ελάχιστη.

Ανησυχούμε για τις διαστάσεις που έχει πάρει ο τρόπος με τον οποίον η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παρουσιάσει το κίβδηλο ως αληθινό, επισημαίνουμε, θεωρητικά, τους κινδύνους, χτυπάμε καμπανάκια και νομίζουμε ότι εκπέμπουμε SOS, αλλά στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι η ανθρώπινη ευπιστία που, κατά έναν περίεργο τρόπο, πάει χέρι – χέρι με την καχυποψία.

Είναι η ανάγκη μας να επιβεβαιώσουμε κάτι που απλώς υποψιαζόμαστε. Εκεί βρίσκουν πρόσφορο έδαφος τα τερτίπια της ΤΝ. Και όταν αποκαλυφθεί το ψέμα; Δεν βαριέσαι. Εχουμε προλάβει να θυμώσουμε, να διαμαρτυρηθούμε, να καταγγείλουμε, να βρίσουμε, να εκτονωθούμε. Ενα ψέμα που έχουμε μοιραστεί, αποκτά, έστω και μέσα στο κεφάλι μας, μια διάσταση αλήθειας. Και κάπως έτσι η πραγματική αλήθεια γίνεται κάτι σαν άποψη.

Κάποτε η αλήθεια είχε απέναντί της το ψέμα ή, σε πιο περίπλοκες περιπτώσεις, την αληθοφάνεια. Απλά πράγματα. Τώρα έχει τα υποκατάστατά της που παράγονται από μια κολοσσιαία βιομηχανία. Ο διάσημος πίνακας που ζωγράφισε πριν από 130 χρόνια ο Jean Leon Gerome με την Αλήθεια να κυκλοφορεί γυμνή, γιατί το ψέμα τής έκλεψε τα ρούχα, είναι από εκείνες τις εκπλήξεις που μας επιφύλασσε το παρελθόν, όπως έλεγε ο Μάνος Ελευθερίου.

Οπως και το ποίημα του Τίτου Πατρίκιου, «Αντίπαλες Δυνάμεις»: «Τόση δύναμη έχει η αλήθεια που μπορεί τελείως να νικάει ακόμα και το πιο καλοστημένο ψέμα / Τόση δύναμη έχει το ψέμα που μπορεί να επανέρχεται και να πείθει παριστάνοντας μια νέα αλήθεια». Εχω την εντύπωση ότι κάπου στο επέκεινα ο Ορσον Γουέλς θα είναι θυμωμένος που κόπιασε για να στήσει ένα παραμύθι, ενώ σήμερα θα μπορούσε να το κάνει με το πάτημα ενός κουμπιού.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords