Ο αναγκαίος κ. Ρούμπιο και η Ελλάδα

Η προσωποποίηση της εξωτερικής πολιτικής ήταν μια εξέλιξη εξαιρετικά βλαπτική για τα ελληνικά συμφέροντα. Η Ελλάδα βασίζει τις θέσεις της για τα πιο κρίσιμα εθνικά της ζητήματα, τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό, στο διεθνές δίκαιο (π.χ. με την πιθανή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης) και στην πολυμερή συνεργασία (τις αποφάσεις και τις πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο).

Επί Τραμπ η λήψη κρίσιμων αποφάσεων κινείται έξω από κάθε τέτοιο πλαίσιο και σε ατομικό επίπεδο, παρακάμπτοντας ακόμη και τους βαθύτερους θεσμούς διαμόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

Ισχυρά δείγματα υπήρξαν από την πρώτη προεδρία Τραμπ – με την απόσυρση εν μια νυκτί των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία – αλλά στη δεύτερη θητεία του έχει πάρει μια ακραία και χωρίς προηγούμενο διάσταση.

Η αλλαγή αυτή επηρεάζει άμεσα τον τρόπο που είναι υποχρεωμένη η Αθήνα να βλέπει και την αμερικανική πολιτική και τα κεντρικά πρόσωπα.

Το επόμενο διάστημα δύσκολα θα είναι ανέφελο στις σχέσεις με την Τουρκία. Υπάρχει μια σειρά από θέματα που μπορούν εύκολα να εξελιχθούν επεισοδιακά: τα θαλάσσια πάρκα, η έναρξη των εργασιών που απαιτεί η πόντιση του καλωδίου για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ή η πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων σε 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης.

Ανεξάρτητα από τη νομιμότητα των ελληνικών ενεργειών, η αντίδραση της Άγκυρας είναι απρόβλεπτη. Ολοι αναγνωρίζουν ότι – όπως και πανευρωπαϊκά – και στην περίπτωση Ελλάδας – Τουρκίας δεν υπάρχει πια η παλιά βεβαιότητα πως οι Αμερικανοί θα παρέμβουν τελικά για να αποτρέψουν ανεξέλεγκτη κλιμάκωση μεταξύ δύο συμμάχων τους.

Σε περίπτωση κρίσης, το τι θα κάνει ο Ερντογάν είναι απόλυτα προβλέψιμο: θα τηλεφωνήσει απευθείας στον Τραμπ, στον οποίο έχει άμεση πρόσβαση και καλή συνεννόηση, όπως είναι εύλογο ανάμεσα σε δύο ηγέτες που μοιράζονται την ίδια αντίληψη για τον κόσμο, την πολιτική και προπάντων για την έννοια της εξουσίας.

Για την Ελλάδα, αντίστοιχος δίαυλος κορυφής δεν υπάρχει. Η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ είναι στην παρούσα φάση αναντικατάστατο πλεονέκτημα, αλλά όχι μια αυτοτελής σχέση, άρα συνιστά μια εξάρτηση. Και με αυτή την οπτική, η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Ρούμπιο ήταν παραπάνω από χρήσιμη. Οι επίσημες επισκέψεις σπάνια έχουν ένα απτό αποτέλεσμα.

Η ουσιαστική δουλειά γίνεται κατά την προετοιμασία και μετά το τέλος των δημόσιων τοποθετήσεων. Αλλά η φυσική επαφή του Ρούμπιο με την ελληνική πολιτική ηγεσία έχει σημασία, γιατί αυτοί θα βρίσκονται στην άλλη άκρη του τηλεφώνου εάν – ο μη γένοιτο – χρειαστεί. Και το Στέιτ Ντηπάρτμεντ είναι το μόνο συγκροτημένο κέντρο εξουσίας στην Ουάσιγκτον που θα μπορούσε να επηρεάσει τον πρόεδρο Τραμπ πριν, σε μια κρίσιμη στιγμή, πάρει τις αποφάσεις του για το εάν και πώς θα λειτουργήσει ο αμερικανικός παράγοντας, πολύ περισσότερο εάν το Κογκρέσο περάσει στον έλεγχο των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές του επόμενου μήνα.

Κι αν ο κ. Ρούμπιο χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες από την Πνύκα, με την ηλιόλουστη Ακρόπολη στο φόντο, για μια πιθανή προεκλογική εκστρατεία στις επόμενες προεδρικές εκλογές, καλώς του δόθηκε αυτή η ευκαιρία. Εφόσον ο διάδοχος του Τραμπ σε δύο χρόνια δεν είναι Δημοκρατικός, αλλά ξανά Ρεπουμπλικανός, οι ορατοί υποψήφιοι είναι μόνον ο Ρούμπιο και ο αντιπρόεδρος Βανς, απομονωτιστής και γνωστός για την απέχθειά του προς την Ευρώπη. Από την πλευρά της Ελλάδας, η επιλογή δεν είναι δύσκολη.