«Λυσιστράτη» με… Πυθία ΑΙ

Μια διαπιστωμένη συνθήκη επιβεβαίωσε εκ νέου η παρουσίαση της «Λυσιστράτης» από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Τα μεγάλα θεάματα ευρείας απεύθυνσης, τα οποία δομούνται γύρω από πρωταγωνιστές με ισχυρή αναγνωρισιμότητα από την τηλεόραση, αποτελούν σταθερό και οργανικό στοιχείο του αργολικού κοίλου. Η μαζική προσέλευση του κοινού συνοδεύτηκε από θερμή υποδοχή της κεντρικής πρωταγωνίστριας (Ελισάβετ Κωνσταντινίδου), η οποία, κατά την υπόκλιση του θιάσου στο τέλος της βραδιάς, απέσπασε παρατεταμένο και ενθουσιώδες χειροκρότημα.

Η εν λόγω παραγωγή όπως αποτυπώνεται στο αναλυτικό σκηνοθετικό σημείωμα του Αστέριου Πελτέκη, επέλεξε να προσεγγίσει το αριστοφανικό έργο μέσα από ένα διαφορετικό δραματουργικό και εννοιολογικό πρίσμα, διευκρινίζοντας ωστόσο πως αυτή η ανάγνωση δεν είχε ως στόχο έναν απλοϊκό ή άμεσο εκσυγχρονισμό. Η σκηνοθετική προσέγγιση οργανώθηκε γύρω από την έννοια της «εντροπίας», ως μια διαδικασία σταδιακής αποδόμησης της τάξης, φθοράς της κοινωνίας και αδυναμίας του πολιτικού συστήματος να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

Η πόλη-κράτος των Αθηνών παρουσιάζεται εγκλωβισμένη σε μια κρίση όπου ο πόλεμος έχει χάσει τον αρχικό του σκοπό και έχει μετατραπεί σε αυτοσκοπό. Μέσα σε αυτή την κατάσταση, η Λυσιστράτη δεν εμφανίζεται απλώς ως ηρωίδα μιας κωμικής συνθήκης, αλλά ως η μορφή που αμφισβητεί την υπάρχουσα τάξη και εισάγει μια ριζοσπαστική πράξη ανυπακοής.

Η απόδοση της σκηνοθετικής ιδέας, επιχειρήθηκε να υλοποιηθεί μέσα από έναν σκηνικό χώρο (της Φρόσως Λύτρα) έντονα εικαστικό, ο οποίος διαμορφώθηκε με συμβολικό και αφαιρετικό χαρακτήρα. Η σκηνική σύνθεση δεν επεδίωξε την ρεαλιστική αναπαράσταση της Ακρόπολης ή κάποιου αστικού τοπίου και πρότεινε ένα σχεδόν ονειρικό περιβάλλον, όπου κυριάρχησαν οι γλυπτικές φόρμες και οι έντονες οπτικές αντιθέσεις.

Την ορχήστρα είχε καταλάβει ένας επιβλητικός, μεταλλικός κυκλικός δακτύλιος, ο οποίος ήταν τοποθετημένος κατακόρυφα πάνω σε μια ευρεία βάση που παρέπεμπε σε δημόσια λουτρά. Ενα αφαιρετικό δέντρο δέσποζε στο δεξί τμήμα της ορχήστρας, του οποίου ο σκοτεινός κορμός ερχόταν σε αντίθεση με τα λευκά, γυμνά του κλαδιά. Στην αριστερή πλευρά είχε στηθεί μια ειδική κατασκευή, προορισμένη να φιλοξενήσει την ψηφιακά εξελιγμένη «Πυθία – ΑΙ».

Στη συνολική αισθητική συνέδραμαν καθοριστικά η μουσική του Γιώργου Ανδρέου και ο φωτισμός του Στέλιου Τζολόπουλου, ο οποίος κινήθηκε κυρίως σε ψυχρές μπλε και μοβ αποχρώσεις. Σε συνδυασμό με θερμότερες φωτεινές ζώνες δημιούργησαν υποβλητική ατμόσφαιρα μυστηρίου και έναν ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στο μυθικό, το πραγματικό και το ονειρικό.

Η δράση άρχισε από τις κερκίδες του αρχαίου θεάτρου, καταργώντας την απόσταση με το κοινό. Κατεβαίνοντας τα διαζώματα οι ηθοποιοί και ανταλλάσσοντας οξείες εκφράσεις και βρισιές, μετέφεραν το κλίμα της αναταραχής και της διαμάχης απευθείας ανάμεσα στους θεατές.

Στο αριστοφανικό κείμενο η δραματουργική επεξεργασία και η μετάφραση του Κωνσταντίνου Μπούρα ενέταξαν μια πληθώρα σύγχρονων αναφορών, αναχρονισμών και γλωσσικών σχημάτων από την καθημερινότητα. Φράσεις όπως «η Αντιγόνη του Σοφοκλέους βεβαίως βεβαίως!», εντάχθηκαν στους διαλόγους, ενώ ο Μάντης Αριστογέρων έκανε αναφορές που κάλυπταν από την περίοδο της Τουρκοκρατίας μέχρι την «Επανάσταση του ’81… εεε του ’21!». Σημαντική διαφοροποίηση της σκηνοθετικής ανάγνωσης είναι κατάργηση των δύο Χορών (των Γερόντων και των γυναικών) που υπάρχει στο αριστοφανικό κείμενο και η δημιουργία ξεχωριστών ανδρικών ρόλων όπως του Μάντη Αριστογέροντος (Κώστας Σαντάς).

Με άμεσες εκφράσεις διανθίστηκε η λεκτική αλληλεπίδραση των γυναικών. Η Κλεονίκη (Αλεξάνδρα Παλαιολόγου) σημείωσε χαρακτηριστικά πως «καλός ο αυνανισμός αλλά με τη συνουσία κοινωνικοποιείσαι», προκαλώντας την απορημένη αντίδραση της Λαμπιτούς (Σοφία Καλεμκερίδου) – «Τι λέει;» – και την επεξηγηματική παρέμβαση της Λυσιστράτης: «Καλό το γ*σι, γνωρίζεις κόσμο». «Ευχαριστώ για τη βοήθεια, Λύσι» ακούστηκε από την ψηφιακή «Πυθία AI».

Στην αντιπαράθεση με τον Πρόβουλο (Γιάννης Χαρίσης), όταν εκείνος αναρωτήθηκε για τα αίτια της κατάληψης («Λοιπόν κυρίες μου τι ζητάτε; Ποια είναι η αιτία της κατάληψης;»), η Λυσιστράτη απάντησε κάνοντας χρήση αγγλικών φράσεων: «Σε είχα και για έξυπνο! No Money no guns! So, make love not war». Αντίστοιχα, η Κλεονίκη διακήρυξε την ανατροπή των εξουσιαστικών συσχετισμών αναφέροντας: «Αλλάξανε οι ρόλοι, κουμάντο κάνουμε τώρα εμείς. Φόρεσε την ποδιά, πάρε και το πανέρι και άσε τον πόλεμο σε μας. Σε μας το σπαθί, το δόρυ, το καλάσνικοφ».

Η παράσταση αξιοποίησε και στοιχεία μεταθεατρικότητας. Η Λυσιστράτη απευθύνθηκε στον Πρόβουλο σχολιάζοντας την ίδια τη θεατρική παραγωγή: «Δεν παίζουμε σε τραγωδία, σύνελθε. Του χρόνου αυτά. Αλλος ανέβασε “Πέρσες” φέτος!», ενώ σε άλλη αποστροφή τον παρομοίασε λέγοντας «σαν άλλη Αντιγόνη».

Ο τελευταίος λόγος της πρωταγωνίστριας έκλεισε με μια σύγχρονη και οικεία προτροπή: «Εισπνοή, Εκπνοή»!