Και αν καταρρεύσει η Δύση;

Ηταν αναμενόμενο πως η Διατλαντική Σχέση υπό την προεδρία Τραμπ στις ΗΠΑ δεν θα περνούσε την καλύτερή της εποχή, καθώς υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ του προέδρου και της ΕΕ. Από την κλιματική αλλαγή μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το ζήτημα όμως της Γροιλανδίας είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε μια συνθήκη κρίσης που δεν έχουμε ξαναδεί. Δεν θα μπορέσει να συγκριθεί ούτε με τους σημαντικούς κραδασμούς λόγω της στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράκ.

Τι μπορεί να γίνει λοιπόν αν ο πρόεδρος Τραμπ επιμένει στην πρόθεσή του για τη Γροιλανδία;

Το σίγουρο είναι πως η Δύση, όπως τη γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες, δεν θα υπάρχει πια.

Αν οι ευρωπαϊκές χώρες και η ΕΕ υποχωρήσουν έναντι των ΗΠΑ, τότε θα επιβεβαιώσουν πως δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να καταστούν υπολογίσιμος παγκόσμιος δρων. Θα είναι ένα ακόμα χτύπημα σε ένα οικοδόμημα που αμφισβητείται έντονα τα τελευταία χρόνια και μπορεί να προκαλέσει δυναμικές περαιτέρω χαλάρωσης και επένδυσης των κρατών- μελών σε εθνικές πρωτοβουλίες. Σε εξαιρετικά δύσκολη θέση θα βρεθεί και το ΝΑΤΟ, καθώς οι ΗΠΑ κινούνται εναντίον της Δανίας, μιας άλλης χώρας-μέλους της Συμμαχίας.

Αν οι ευρωπαϊκές χώρες αντιδράσουν, οι επιπτώσεις θα αναζητηθούν σε πολλά επίπεδα. Θα δούμε μια κρίση των διατλαντικών θεσμών που παρόμοιά της δεν έχει υπάρξει. Το ΝΑΤΟ ουσιαστικά θα βρεθεί σε μια συνθήκη χειρότερη και από την περίοδο που ο πρόεδρος Μακρόν το είχε χαρακτηρίσει «εγκεφαλικά νεκρό», καθώς θα χωριστεί στα δύο, με ανοιχτό το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν μερικώς ή γενικώς. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε πως ο πρόεδρος Τραμπ έχει απειλήσει αρκετές φορές με αυτό το ενδεχόμενο. Η κρίση θα περάσει και στο εσωτερικό της ΕΕ, καθώς υπάρχουν χώρες με εντονότερο ατλαντικό προσανατολισμό ή εξάρτηση σε διαφόρους τομείς από τις ΗΠΑ.

Κρίσιμη παράμετρος εδώ αποτελεί το αν έχει δυνατότητες πίεσης και αντίδρασης η ΕΕ και αν φυσικά αποφασιστεί να τις χρησιμοποιήσει. Τα μέσα υπάρχουν, τόσο στον τομέα της οικονομίας όσο και στον τομέα της άμυνας. Από τις αμερικανικές βάσεις σε ευρωπαϊκές χώρες μέχρι τα τεράστια ποσά που επενδύουν οι ευρωπαϊκές χώρες για την προμήθεια εξοπλισμών από αμερικανικές εταιρείες. Δεν μπορούμε όμως να είμαστε σίγουροι πως θα επιτευχθεί και η απαραίτητη συμφωνία για να κινηθεί η ΕΕ σε αυτή την κατεύθυνση.

Το τελευταίο ερώτημα σε αυτή τη δύσκολη συζήτηση είναι το τι θα γίνει στην περίπτωση που η Δύση καταρρεύσει.

Η ΕΕ δεν έχει άλλη επιλογή από το να μετακινήσει νωρίτερα χρονικά, έστω και με ενδιάμεσα σχήματα, τη Στρατηγική της Αυτονομία, μέσω την ανάπτυξης αμυντικών δυνατοτήτων. Αυτή η επιλογή θα λειτουργήσει συνδυαστικά και με τις εξελίξεις στο ΝΑΤΟ, ειδικά στο κακό σενάριο που οι ΗΠΑ αποχωρήσουν.

Οι μεγάλοι όμως δυνητικά κερδισμένοι σε μια τέτοια περίπτωση είναι οι αναθεωρητικές και αυταρχικές δυνάμεις. Η Ρωσία που αποτελεί ήδη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Κίνα που μπορεί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να κλιμακώσει τον ανταγωνισμό με τις ευρωπαϊκές χώρες και σε άλλους τομείς. Αλλά και χώρες όπως η Τουρκία που σε αυτό το σενάριο δεν θα έχουν καν την πίεση της ένταξης σε μια Συμμαχία, όπως είναι το ΝΑΤΟ.

Η Δύση δοκιμάζεται και μαζί της το σύστημα διεθνούς οργάνωσης και οι διατλαντικοί θεσμοί. Ας ελπίσουμε πως στο τέλος θα γίνει κατανοητό πως η κρίση θα γίνει παίγνιο μηδενικού αθροίσματος για όλους.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης ΕΛΙΑΜΕΠ