Ισλαμοαριστερισμός

Η φωτογραφία του Παναγιώτη Λαφαζάνη, ιστορικού στελέχους της Αριστεράς και υπουργού Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ το 2015, να κρατάει με υπερηφάνεια αφίσα του Αλί Χαμενεΐ, πρώην Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, οπτικοποίησε υποδειγματικά το υβριδικό φαινόμενο του ισλαμοαριστερισμού και τον ανθρωπότυπο του ισλαμοαριστεριστή.

Αυτός που εισήγαγε τους όρους αυτούς στην πολιτική επιστήμη και τη δημόσια σφαίρα, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ήταν ο γάλλος διανοητής Πιερ Αντρέ Ταγκιέφ. Ο Ταγκιέφ πρώτος επισήμανε το ανησυχητικό φαινόμενο της σύμπλευσης τμημάτων της ριζοσπαστικής Αριστεράς με το ριζοσπαστικό Ισλάμ και τα ισλαμικά κινήματα.

Κατά συνέπεια, ο ανθρωπότυπος του ισλαμοαριστεριστή προέρχεται από την παράδοση της ριζοσπαστικής Αριστεράς, αλλά παράλληλα συμπορεύεται με το πολιτικό Ισλάμ.

Ποια μπορεί να είναι άραγε η συγκολλητική ουσία ανάμεσα σ’ έναν ακτιβιστή της ριζοσπαστικής Αριστεράς και σε έναν μουλά του Ισλάμ; Η απάντηση είναι απλή: ο φαντασιακός αντι-ιμπεριαλισμός, ο πρωτόγονος αντιρατσισμός, η δήθεν υπεράσπιση των μειονοτήτων και, τελευταίο, αλλά όχι έσχατο, το μίσος προς τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Παράλληλα, όπως επισήμαινε ο Χάμπερμας, είναι ο θαυμασμός για τον αυταρχισμό, τις υβριδικές πολιτικές συμμαχίες και η απόρριψη του Διαφωτισμού.

Ιδιαίτερα επικριτικός για το φαινόμενο του ισλαμοαριστερισμού είναι και ο γάλλος διανοητής Πασκάλ Μπρυκνέρ που εντάσσει αυτό το φαινόμενο στην ηθική κρίση της Δύσης και το συνδέει με τις ενοχές της αποικιοκρατίας, τη woke κουλτούρα και την αυτο-αμφισβήτηση της Ευρώπης. Κατά τον Μπρυκνέρ το πρόβλημα είναι πολιτισμικό και υπαρξιακό, εν τέλει ανθρωπολογικό. Υποστηρίζει χαρακτηριστικά («Ενας σχεδόν τέλειος ένοχος», εκδόσεις Πατάκη) ότι «αυτή η προσέγγιση των άκρων, που πιστεύουν ότι μισιούνται αλλά έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους, είναι ίσως το πιο ανησυχητικό γεγονός του αιώνα που ήδη διατρέχουμε».

Πέραν της Γαλλίας, ο όρος αυτός χρησιμοποιείται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως και στις ΗΠΑ, με μικρότερη ένταση. Στην Ελλάδα, πέραν των μεταφράσεων πολλών σημαντικών βιβλίων του Ταγκιέφ, αξίζει να διαβάσει κανείς το κείμενο του καθηγητή Ανδρέα Πανταζόπουλου «Ο εξισλαμισμός του Παλαιστινιακού και η ριζοσπαστική Αριστερά» (The Books’ Journal, Νοέμβριος 2024).

Στην ιδεολογική διαμάχη που έχει προκαλέσει η χρήση αυτού του όρου, υπάρχει ένας ακόμα όρος που έχει χρησιμοποιηθεί, εκείνος των «χρησίμων ηλιθίων», που αποδίδεται, χωρίς βεβαιότητα, στον Λένιν. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, χρήσιμοι ηλίθιοι είναι εκείνοι που χωρίς να το αντιλαμβάνονται και να το θέλουν συμπλέουν και συνεργάζονται με μια ιδεολογία που είναι εντελώς αντίθετη με τα δικά τους συμφέροντα και τις δικές τους αρχές.

Το σίγουρο είναι ότι μόνο θλίψη μπορεί να προκαλέσει η εικόνα ενός ιστορικού στελέχους της Αριστεράς να κρατάει με υπερηφάνεια τη φωτογραφία του πρώην Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, που εγκαθίδρυσε ένα στυγνό δικτατορικό και ολοκληρωτικό καθεστώς που δολοφόνησε, ύστερα από μαζικές συλλήψεις και βασανιστήρια, εκατομμύρια αντιφρονούντες, ανάμεσα στους οποίους και χιλιάδες μέλη του Τουντέχ, δηλαδή του κομμουνιστικού κόμματος του Ιράν.

Η ηγεσία του Τουντέχ στήριξε την ισλαμική «επανάσταση», κάτι που οδήγησε στην ίδια του την καταστροφή, λειτουργώντας ως ιδεότυπος του χαρακτηρισμού «χρήσιμοι ηλίθιοι».