Η καρδιά του χαρτιού

Λένε πως όταν πεθαίνεις, πριν βγει η τελευταία αναπνοή, πίσω από τα μάτια σου στήνεται μία οθόνη στην οποία προβάλλονται τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής σου. Το βίωσα πριν από λίγες μέρες, με τα χρόνια που έχω περάσει στο επάγγελμα – σχεδόν σαράντα. Είδα μία διαφήμιση, η οποία μετέφερε σαφές μήνυμα. Με 400 ευρώ τον μήνα μπορείς να αγοράσεις καθημερινή ειδησεογραφία (80 άρθρα), έτοιμη προς δημοσίευση.

Τα κείμενα παράγονται από τεχνητή νοημοσύνη και τοποθετούνται αυτόματα στο διαχειριστικό εργαλείο του κάθε site.

Εννοείται ότι η υπηρεσία είναι προσαρμοσμένη στο ύφος που επιθυμείς. Σήμερα για να φτιάξεις ένα site της σειράς το κόστος είναι από μηδενικό ως αστείο. Φορτώνεις επάνω τα άρθρα που παράγει το μηχάνημα, επενδύεις με μερικά κουτσομπολιά ή κανέναν εκβιασμό και είσαι παράγοντας των media.

Και τα 400 ευρώ για ροή ειδήσεων είναι λιγότερα από τα μισά που παίρνουν οι πιτσιρικάδες για να βγάζουν τα μάτια τους οκτώ ώρες μπροστά στην οθόνη. Θα μου πείτε ότι ο αναγνώστης θα καταλάβει τη διαφορά.

Δεν είμαι και τόσο σίγουρος. Και τώρα καταναλώνετε περιεχόμενο από τεχνητή νοημοσύνη και ούτε σας περνάει από μυαλό. Ειδικά αν πρόκειται για διεθνή θέματα, η μηχανή μπαίνει σε πλήρη λειτουργία. Μεταφράζει το περιεχόμενο από το ξένο site και, στην καλύτερη περίπτωση, το παιδί που δουλεύει το θέμα να προσθέσει δυο λόγια. Κάπως έτσι, έβλεπα τις προάλλες, πολλά sites, να αναφέρονται στον πρωθυπουργό της Πορτογαλίας ως «Λουίς Μαυροβούνιο» – ο άνθρωπος λέγεται Montenegro.

Και κατάλαβα ότι το πρόβλημα δεν είναι το λάθος στο όνομα. Είναι η απουσία βλέμματος. Κανείς δεν είδε, κανείς δεν σταμάτησε, κανείς δεν σκέφτηκε ότι κάτι δεν πάει καλά. Το κείμενο κύλησε όπως νερό σε σωλήνα: χωρίς τριβή, χωρίς αντίσταση, χωρίς ανθρώπινη καθυστέρηση.

Η μηχανή δεν ξέρει τι είναι γελοίο, τι είναι ύποπτο, τι είναι προσβλητικό. Ξέρει μόνο να παράγει. Και το χαμηλής εγκυρότητας μέσο δεν ενδιαφέρεται να ελέγξει. Ο έλεγχος κοστίζει χρόνο και ο χρόνος είναι χρήμα.

Κάποτε η δημοσιογραφία ήταν μια αργή δουλειά.

Δεν φαντάζεστε πόσο αργή! Επρεπε να τηλεφωνήσεις, να περιμένεις, να εκτεθείς, να γράψεις στο χέρι και να σβήσεις. Να ενώσεις τις σελίδες του χειρόγραφου με ψαρόκολλα, να το κάνεις σεντόνι. Μέσα από αυτή τη διαδικασία έβαζες ψυχή στη δουλειά. Εκανες λάθη.

Τώρα διαβάζεις κείμενα που είναι τεχνικά άψογα, αλλά τόσο άψυχα, όσο μία καρέκλα. Υπάρχει γραμμή παραγωγής. Η νέα γενιά των δημοσιογράφων είναι όπως οι γυναίκες που έκαναν κουμπότρυπες στις βιοτεχνίες ρούχων.

Η είδηση δεν χρειάζεται να είναι αληθινή, χρειάζεται να είναι πειστική. Δεν χρειάζεται να φωτίζει, αρκεί να γεμίζει χώρο και να φέρνει κλικ. Στα sites έχουν ποσοτικούς στόχους που πρέπει να καλύπτονται με την ανάρτηση συγκεκριμένου αριθμού ειδήσεων ανά ώρα. Δεν έχω τίποτα εναντίον της τεχνητής νοημοσύνης. Τη λατρεύω.

Είναι εργαλείο θαυμαστό, χρήσιμο, αναπόφευκτο. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αντικαθιστά, όχι την τεχνική πλευρά της δουλειάς, αλλά την ηθική της. Και τότε, ναι, ο αναγνώστης ίσως να μην καταλάβει τη διαφορά.

Εχει μάθει να ζει μέσα σε ένα συνεχές βουητό. Ομως η κοινωνία καταλαβαίνει τη διαφορά. Τη νιώθει. Τη βλέπεις στη δυσπιστία, στην κόπωση, στην ευκολία με την οποία καταναλώνονται οι ανοησίες.

Η πορεία που παίρνει η δημοσιογραφία με δωρεάν πρόσβαση και πιασάρικο περιεχόμενο εξελίσσεται σε πρόβλημα πολιτισμικής φύσης. Οι άνθρωποι καταναλώνουν ειδησεογραφικά σκουπίδια σαν πελάτες φαστφουντάδικου. Γεμίζουν το μυαλό τους με λιπαρά σκουπίδια και μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα ως θέαμα. Ναι, είναι οι καιροί που τα επιβάλλουν αυτά.

Το βίντεο με τους φιλάθλους που κομματιάζονται στη Ρουμανία παίζει παντού, σε λούπα. Οχι μόνο στα sites της σειράς, αλλά και στα μεγάλα δίκτυα. Οταν το βλέπεις συνέχεια, ο εγκέφαλός σου είναι όπως οι πνεύμονες που ρουφάνε δύο πακέτα τσιγάρα μέσα σε μισή μέρα. Νομίζεις ότι το μεταβολίζεις, αλλά αυτό μένει μέσα σου.

Και σταδιακά σε αλλάζει. Σε κάνει χειρότερο άνθρωπο. Και ας μην το παραδέχεσαι. Εκτιμήστε, λοιπόν, το χαρτί που κρατάτε στα χέρια σας. Τοποθετήστε την εφημερίδα στο στήθος σας και θα αισθανθείτε και τη δική μας καρδιά.

* H εικόνα είναι, φυσικά, ΑΙ.