Η ηδονή της τιμιότητας

Εχουμε καθαρά χέρια, είπε η Μαρία Καρυστιανού στη Θεσσαλονίκη, στην εκδήλωση όπου παρουσίασε το νέο κόμμα· το προσωπικό της κόμμα, βραβείο για τη φασαρία που προκάλεσε αμφισβητώντας την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.

Είναι συστατικό του αντισυστημισμού η επίκληση των «καθαρών χεριών». Σε αντίθεση με αυτούς που κυβερνούν, οι οποίοι θεωρείται ότι νέμονται τα δημόσια ταμεία, οι «απ’ έξω» προβάλλουν μια τιμιότητα, στην προσπάθειά τους, να δείξουν ότι είναι ηθικά πρότυπα. Είναι απλοϊκή αλλά εύληπτη λαϊκιστική δημαγωγία: ο λαός είναι «καλός» κι οι λαϊκιστές είναι κομμάτι αυτού του καλού λαού.

Η Μαρία Καρυστιανού δεν έχει το μονοπώλιο στην επίκληση της τιμιότητας (αν και για την ίδια εκκρεμεί μια εξήγηση στις φορολογικές Αρχές, σχετική με τα χρήματα της μεγάλης συναυλίας στο Παναθηναϊκό Στάδιο για τα Τέμπη – και πιθανόν στο άμεσο μέλλον θα κληθεί να εξηγήσει πόθεν τα χρήματα για τη δημιουργία κόμματος). Οι παλιότεροι θυμόμαστε τον Ιωάννη Λαδά, υφυπουργό Εσωτερικών της χούντας, ο οποίος είχε κερδίσει το προσωνύμιο «κύριος καθαρά χέρια». Ηθελε να δείχνει ότι διαχειρίστηκε έντιμα το δημόσιο χρήμα, αν και κάποια στιγμή υπήρξε πρωταγωνιστής οικονομικού σκανδάλου, του σκανδάλου με τα θαλασσοδάνεια, όπως ονομάστηκε. Παρά τη δημόσια εικόνα του, ως «αδιάφθορου», το όνομά του συνδέθηκε με προνομιακά δάνεια εκατομμυρίων που δόθηκαν χωρίς εγγυήσεις σε ημετέρους της χούντας.

Ανάλογη ήταν η στάση του περίφημου Νίκου Μιχαλολιάκου, ηγέτη της Χρυσής Αυγής ο οποίος τα σκληρά χρόνια, όταν τα μέλη της οργάνωσης διέχεαν τη βία στην κοινωνία μαχαιρώνοντας μετανάστες και όσους θεωρούσαν διαφορετικούς, φρόντιζε να διακηρύξει: «δεν κλέψαμε». Διεκδικούσε την αποδοχή των ψηφοφόρων στο όνομα της προβολής μιας επιφανειακής τιμιότητας. Δεν είναι πάντως παράξενο ότι ο αρχηγός μιας εγκληματικής συμμορίας επικαλούνταν την πιραντελική ηδονή της τιμιότητας· ιδίως την εποχή του ωμά αυτοκριτικού «μαζί τα φάγαμε», που είχε πει ο Θόδωρος Πάγκαλος, οι λαϊκιστές επιχειρούν να ταυτιστούν με έναν λαό, άφθαρτο, αμόλυντο, άχραντο, σε μια μεταφυσική ερμηνεία του κόσμου και της πολιτικής.

Μήπως το ίδιο μοντέλο δεν κανοναρχεί τη στάση της Αριστεράς; Ακόμα και σήμερα, οι πρώην κι οι επόμενοι στο περιβάλλον του Αλέξη Τσίπρα συνεχίζουν να επικαλούνται μια υπερβατική τιμιότητα – την οποία, βεβαίως, περιορίζουν στην οικονομική διαχείριση (η καταδίκη, π.χ., του Νίκου Παππά, για φαλκίδευση των δημοκρατικών θεσμών, με έναν μεταφυσικό τρόπο, από συριζαίους και συγγενείς προβάλλεται ως αγωνιστικός διωγμός).

Υποτίθεται ότι η Αριστερά δεν χρησιμοποιεί το δημόσιο χρήμα, ο ΣΥΡΙΖΑ υποτίθεται δεν είναι εκτεθειμένος σε τραπεζικό δανεισμό, όπως τα άλλα μεγάλα κόμματα. Ωστόσο ούτε αυτή η εικόνα είναι καθαρή – και για να τη δει κανείς ολόκληρη οφείλει να συνυπολογίσει τα παράπονα των εργαζομένων στις κομματικές επιχειρήσεις, ιδίως στα χρεοκοπημένα κομματικά ΜΜΕ, όπου οι οφειλές είναι πολλές και σοβαρές.

Η πολιτική είναι ένα περίεργο άθλημα. Περικυκλωμένη από ένα ηθικολογικό αντισύστημα, η ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη θα αντιπαραβάλει επιτεύγματα και προοπτικές. Κυρίως, την ανασυγκρότηση της χώρας και την ανάγκη της αδιατάρακτης συνέχειας της πολιτικής ζωής, σε μια συγκυρία διεθνούς αστάθειας και αλλαγής συσχετισμών. Η ηθικολογία δεν φτάνει να εξηγηθεί αυτός ο περίπλοκος κόσμος. Ούτε να κυβερνηθεί η χώρα. Κι αυτό είναι το στρατηγικό πλεονέκτημα των θεσμικών πολιτικών χώρων, έναντι όσων δεν έχουν να προβάλουν κάτι άλλο πλην της ηδονής της τιμιότητας.